Livestock Sale Agreement Poland

Umowa sprzedaży zwierząt hodowlanych w Polsce to umowa regulowana art. 535–576 Kodeksu cywilnego (ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r., Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93 ze zm.), na podstawie której hodowca — sprzedający — przenosi własność żywego zwierzęcia hodowlanego na kupującego za ustaloną cenę. Do zwierząt stosuje się odpowiednio przepisy o rzeczach ruchomych, co wynika z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (Dz.U. 1997 nr 111 poz. 724 ze zm.) — zwierzę nie jest rzeczą, jednak w sprawach nieuregulowanych stosuje się do niego przepisy dotyczące rzeczy. Umowa sprzedaży zwierząt hodowlanych obejmuje najczęściej bydło mleczne i mięsne, trzodę chlewną, konie robocze i sportowe, owce, kozy i drób reprodukcyjny.

Obowiązek identyfikacji i rejestracji zwierząt. Polska jest stroną rozporządzeń unijnych nakładających obowiązek znakowania i rejestrowania bydła (rozporządzenie (WE) nr 1760/2000), owiec i kóz (rozporządzenie (WE) nr 21/2004) oraz świń. Szczegółowe zasady identyfikacji i rejestracji reguluje ustawa z dnia 2 kwietnia 2004 r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt (Dz.U. 2004 nr 91 poz. 872 ze zm.). Każde zwierzę hodowlane — krowa, byk, owca, koza, świnia — musi posiadać niepowtarzalny numer identyfikacyjny (numer kolczyka) wpisany do bazy danych Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR). Sprzedający zobowiązany jest poinformować ARiMR o przemieszczeniu zwierzęcia w terminie 7 dni od transakcji, a kupujący do dokonania stosownego wpisu w księdze rejestracji stada.

Świadectwo zdrowia i wymogi weterynaryjne. Sprzedaż zwierząt hodowlanych przeznaczonych do hodowli — w odróżnieniu od uboju — wymaga wydania przez urzędowego lekarza weterynarii świadectwa zdrowia potwierdzającego, że zwierzę pochodzi z gospodarstwa wolnego od chorób zakaźnych. Wymogi wynikają z ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt (Dz.U. 2004 nr 69 poz. 625 ze zm.) i z rozporządzenia (UE) 2016/429 (Prawo o zdrowiu zwierząt — „Animal Health Law”). Nadzór weterynaryjny sprawuje Inspekcja Weterynaryjna podległa Głównemu Lekarzowi Weterynarii.

VAT przy sprzedaży zwierząt hodowlanych. Żywe zwierzęta hodowlane objęte są obniżoną stawką VAT wynoszącą 8% na podstawie art. 41 ust. 2 w zw. z poz. 10 załącznika 3 do ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług. Rolnicy ryczałtowi sprzedający zwierzęta hodowlane mogą korzystać ze zwolnienia podmiotowego — wtedy kupujący wystawia fakturę VAT RR z zryczałtowanym zwrotem podatku w wysokości 7% obrotu netto (art. 116 ustawy o VAT).

Formy prawne obrotu hodowlanego. Polska Federacja Hodowców Bydła i Producentów Mleka (PFHBiPM) i Polski Związek Hodowców i Producentów Bydła Mięsnego prowadzą rejestr zwierząt rasowych z rodowodami. Przy sprzedaży zwierząt rasowych z wpisem do ksiąg hodowlanych kupujący może żądać przedstawienia rodowodu i wyników oceny wartości hodowlanej. Sprzedaż zwierząt z dokumentacją hodowlaną uprawnia kupującego do udziału w wystawach, konkursach i programach selekcji zarządzanych przez Instytut Zootechniki w Balicach (IZ PIB).

Umowa sprzedaży zwierząt hodowlanych w Polsce jest niezbędna w każdej sytuacji zbycia żywego zwierzęcia hodowlanego między hodowcami lub między hodowcą a skupem.

Zakup krów lub jałówek do stada mlecznego. Hodowca bydła mlecznego rozbudowujący stado kupuje krowy lub jałówki cielne od innego hodowcy. Umowa reguluje numer kolczyka, paszport ARiMR, wyniki udojności i świadectwo zdrowia.

Sprzedaż buhajów i tryków hodowlanych. Gospodarstwa sprzedające samce hodowlane do krycia naturalnego lub do stacji inseminacji potrzebują umowy określającej wartość hodowlaną zwierzęcia, rodowód i wyniki oceny Instytutu Zootechniki.

Sprzedaż prosiąt i warchlaków do hodowli. Ferm hodowlane sprzedające prosięta lub warchlaki przeznaczone do dalszej hodowli (nie do uboju) zawierają umowę z dokumentacją rodowodową i świadectwem zdrowia wymaganym przy przemieszczeniu.

Sprzedaż koni sportowych i roboczych. Właściciele koni sprzedający wierzchowce do sportu, rekreacji lub pracy na farmie zawierają umowę z paszportem UELN (Universal Equine Life Number), badaniem weterynaryjnym i ewentualną dokumentacją startów w zawodach.

Sprzedaż owiec i kóz do hodowli mlecznej. Hodowcy owiec i kóz sprzedający zwierzęta do ferm mlecznych lub serowych zawierają umowę z numerem kolczyka (ARiMR), rodowodami i wynikami oceny użytkowości mlecznej.

Sprzedaż stada przed likwidacją farmy. Hodowca likwidujący farmę sprzedaje całe stado jednorazowo lub partiami. Umowa zbiorcza powinna wymieniać wszystkie zwierzęta z numerami kolczyków lub zawierać załącznik z listą stada.

Sprzedaż w ramach giełdy zwierząt. Transakcje na giełdach zwierząt (targach bydła) potwierdzane są umową pisemną, która dokumentuje warunki dla potrzeb podatkowych i weterynaryjnych ARiMR.

Sprzedaż drobiu reprodukcyjnego stadzie macierzystym. Producenci drobiu sprzedający kury reprodukcyjne lub indyki z zatwierdzonych stad do innych ferm reprodukcyjnych zawierają umowę sprzedaży z dokumentacją weterynaryjną zgodną z rozporządzeniem (UE) 2016/429 i wymaganiami Głównego Lekarza Weterynarii.

Umowa sprzedaży zwierząt hodowlanych w Polsce powinna zawierać następujące elementy wynikające z KC, ustawy o ochronie zwierząt i przepisów weterynaryjnych.

Oznaczenie stron. Pełne dane sprzedającego i kupującego z numerami siedziby stada nadanymi przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR). Numer siedziby stada niezbędny do prawidłowego zgłoszenia przemieszczenia zwierzęcia.

Dokładny opis zwierząt. Gatunek, rasa, data urodzenia, płeć, numer kolczyka (lub tatuażu) i numer paszportu dla bydła. Dla koni — numer UELN i numer paszportu wydanego przez związek hodowców koni. Dla świń — numer kolczyka i numer stada. Opis powinien być wystarczający do jednoznacznej identyfikacji każdego zwierzęcia.

Stan zdrowotny i dokumentacja weterynaryjna. Oświadczenie o braku chorób zakaźnych, wyniki aktualnych badań laboratoryjnych (bruceloza, gruźlica, BVD, IBR), numer i data ważności świadectwa zdrowia wydanego przez urzędowego lekarza weterynarii. Sprzedający powinien wskazać Powiatowy Inspektorat Weterynarii właściwy dla swojego stada.

Przeznaczenie. Wyraźne wskazanie przeznaczenia zwierzęcia (hodowla, produkcja mleka, opas, sport) — wpływa na wymagania weterynaryjne i cenę. Dla zwierząt przeznaczonych do hodowli obowiązują surowsze wymogi zdrowotne niż dla kierowanych do uboju.

Cena i VAT. Cena za sztukę lub za kg żywej wagi netto z podaniem stawki VAT 8%. Sposób i termin płatności. Numer rachunku bankowego sprzedającego. Przy rolnikach ryczałtowych — zasady wystawienia faktury VAT RR.

Termin i warunki odbioru. Data i miejsce odbioru, kto organizuje transport. Transport musi spełniać wymogi rozporządzenia (WE) nr 1/2005 o dobrostanie zwierząt. Wskazanie, kto odpowiada za ryzyko podczas transportu.

Obowiązek zgłoszenia do ARiMR. Wpisanie zobowiązania obu stron do zgłoszenia przemieszczenia zwierzęcia do ARiMR w terminie 7 dni, wymaganego przez ustawę o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt.

Rękojmia za wady. Termin i zasady rękojmi za wady ukryte — choroby zakaźne ujawnione po zakupie, ukryte wady genetyczne, podawanie niedozwolonych hormonów. Zakres odpowiedzialności i termin zgłoszenia wad z art. 556–576 KC.

Zaświadczenie o wartości hodowlanej. Przy zwierzętach rasowych wpisanych do ksiąg hodowlanych — dołączenie rodowodu, wyników oceny wartości hodowlanej i dyplomu z wystawy jako załączniki do umowy.

Klauzula poufności cenowej. Przy sprzedaży wartościowych zwierząt rasowych (buhajów nasiennych, klaczy wyścigowych, tryków hodowlanych) strony mogą uzgodnić klauzulę poufności, zobowiązującą obie strony do nieujawniania ceny transakcji konkurencji lub organizatorom aukcji. Klauzula oparta jest na art. 11 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.

Umowa sprzedaży zwierząt hodowlanych w Polsce wypełniana jest w następujących krokach.

Krok 1 — oznacz strony. Wpisz pełne dane sprzedającego (hodowcy) i kupującego: imię i nazwisko lub firmę, adres, PESEL lub NIP oraz numer siedziby stada ARiMR. Numer siedziby stada jest wymagany do prawidłowego zgłoszenia przemieszczenia zwierzęcia.

Krok 2 — opisz zwierzęta. Wpisz gatunek, rasę, datę urodzenia, płeć i numer identyfikacyjny każdego zwierzęcia. Dla bydła — numer kolczyka i paszportu. Dla koni — numer UELN i paszportu. Precyzyjny opis eliminuje spory dotyczące tożsamości sprzedanego zwierzęcia.

Krok 3 — opisz stan zdrowotny. Wpisz wyniki najnowszych badań weterynaryjnych (bruceloza, gruźlica, BVD dla bydła), numer i datę świadectwa zdrowia wystawionego przez urzędowego lekarza weterynarii. Sprawdź, czy zwierzę pochodzi z stada wolnego od chorób objętych obowiązkiem zwalczania.

Krok 4 — wpisz przeznaczenie. Wybierz przeznaczenie zwierzęcia. Przeznaczenie hodowlane wymaga surowszych certyfikatów zdrowotnych niż kierowanie do uboju.

Krok 5 — ustal cenę i VAT. Wpisz cenę netto za sztukę lub za kg żywej wagi ze stawką VAT 8%. Przy rolnikach ryczałtowych wpisz zasady wystawienia faktury VAT RR przez kupującego.

Krok 6 — określ termin odbioru. Wpisz datę, godzinę i miejsce odbioru zwierzęcia. Wskaż, kto organizuje transport i kto odpowiada za ryzyko podczas przewozu. Przypomnij kupującemu o obowiązku zapewnienia warunków transportu zgodnych z rozporządzeniem (WE) nr 1/2005.

Krok 7 — wstaw klauzulę rękojmi. Wpisz termin zgłoszenia wad ukrytych. Przy zwierzętach rasowych do hodowli termin 30–90 dni od ujawnienia wady jest rozsądny. Zrób spis dokumentów przekazywanych kupującemu: świadectwo zdrowia, paszport zwierzęcia, rodowód.

Krok 8 — podpisz umowę i zgłoś do ARiMR. Podpisz umowę w dwóch egzemplarzach. Pamiętaj o obowiązku zgłoszenia przemieszczenia zwierzęcia do ARiMR w terminie 7 dni od transakcji przez obie strony.

Umowa sprzedaży zwierząt hodowlanych w Polsce podlega przepisom prawa cywilnego, weterynaryjnego, podatkowego i prawa ochrony zwierząt.

Status prawny zwierząt. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (Dz.U. 1997 nr 111 poz. 724 ze zm.) zwierzę jako istota żyjąca nie jest rzeczą. Jednak w sprawach nieuregulowanych stosuje się do zwierząt odpowiednio przepisy dotyczące rzeczy. Oznacza to, że do sprzedaży zwierząt stosuje się art. 535–576 KC dotyczące umowy sprzedaży i rękojmi.

Identyfikacja i rejestracja. Każde bydło, owca, koza, świnia i koń musi być oznakowane zgodnie z: dla bydła — rozporządzeniem (WE) nr 1760/2000 i ustawą z dnia 2 kwietnia 2004 r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt; dla owiec i kóz — rozporządzeniem (WE) nr 21/2004; dla świń — ustawą o systemie identyfikacji; dla koni — rozporządzeniem (WE) nr 504/2008 i systemem UELN. Sprzedający zobowiązany jest zgłosić przemieszczenie zwierzęcia do ARiMR w terminie 7 dni, a kupujący dokonać wpisu do księgi rejestracji stada.

Wymogi weterynaryjne. Sprzedaż zwierząt hodowlanych między gospodarstwami wymaga świadectwa zdrowia wystawionego przez urzędowego lekarza weterynarii zgodnie z ustawą z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt i rozporządzeniem (UE) 2016/429 (Animal Health Law). Przy handlu trans granicznym — dodatkowe certyfikaty TRACES-NT wymagane przez Inspekcję Weterynaryjną. Nadzór sprawuje Powiatowy Lekarz Weterynarii.

VAT — stawka 8%. Żywe zwierzęta hodowlane (bydło, konie, owce, kozy, świnie) objęte są stawką VAT 8% (załącznik 3, poz. 10 do ustawy o VAT z 11 marca 2004 r.). Przy rolnikach ryczałtowych stosuje się fakturę VAT RR z zryczałtowanym zwrotem 7% (art. 116 ustawy o VAT).

Dobrostan zwierząt w transporcie. Przewóz zwierząt podlega rozporządzeniu Rady (WE) nr 1/2005 z dnia 22 grudnia 2004 r. w sprawie ochrony zwierząt podczas transportu. Transport powyżej 65 km wymaga zezwolenia przewoźnika, pojazd musi spełniać wymogi dotyczące przestrzeni, temperatury i wentylacji. Inspekcja Weterynaryjna kontroluje warunki transportu.

Ochrona antydopingowa. Sprzedaż zwierząt hodowlanych leczonych niedozwolonymi substancjami (anaboliki, tyreostaty, beta-agoniści) stanowi naruszenie rozporządzenia Rady (WE) nr 96/22 i jest czynem zabronionym. Oświadczenie sprzedającego o braku stosowania niedozwolonych substancji chroni kupującego i jest obowiązkowe przy eksporcie.

Prawo hodowlane. Sprzedaż zwierząt rasowych wpisanych do ksiąg hodowlanych podlega przepisom ustawy z dnia 10 grudnia 2020 r. o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich (Dz.U. 2021 poz. 36). Prowadzenie ksiąg hodowlanych należy do Polskiej Federacji Hodowców Bydła i Producentów Mleka (PFHBiPM) oraz polskich związków hodowlanych koni, owiec i trzody chlewnej.

Rejestracja przemieszczeń w systemie IRZ. Ustawa z dnia 2 kwietnia 2004 r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt zobowiązuje zarówno sprzedającego, jak i kupującego do dokonania wpisu przemieszczenia w Rejestrze Zwierząt ARiMR za pośrednictwem systemu IRZ. Wpis musi nastąpić w terminie 7 dni od dnia transakcji. Niedopełnienie tego obowiązku grozi karą administracyjną nakładaną przez Powiatowego Lekarza Weterynarii.

Umowa sprzedaży zwierząt hodowlanych w Polsce bywa wadliwa z powodu typowych błędów.

Błąd 1 — brak numeru kolczyka i paszportu. Pominięcie numerów identyfikacyjnych uniemożliwia identyfikację zwierzęcia i zgłoszenie do ARiMR. Zalecenie: zawsze wpisuj numer kolczyka lub tatuażu i numer paszportu każdego zwierzęcia.

Błąd 2 — brak świadectwa zdrowia. Sprzedaż zwierząt hodowlanych bez świadectwa zdrowia wystawionego przez urzędowego lekarza weterynarii jest niezgodna z przepisami weterynaryjnymi i naraża kupującego na brak możliwości dochodzenia roszczeń za choroby stwierdzone po zakupie. Zalecenie: zawsze żądaj i dołączaj oryginał świadectwa zdrowia.

Błąd 3 — brak zgłoszenia do ARiMR. Niezgłoszenie przemieszczenia zwierzęcia do ARiMR w terminie 7 dni grozi karą administracyjną nakładaną przez Powiatowego Lekarza Weterynarii. Zalecenie: wpisz w umowie obowiązek obu stron do zgłoszenia w terminie 7 dni.

Błąd 4 — nieprawidłowy VAT. Zastosowanie stawki 23% zamiast 8% dla żywych zwierząt hodowlanych skutkuje nadpłatą podatku przez kupującego i ryzykiem korekty faktury przez sprzedającego. Zalecenie: stosuj stawkę 8% lub fakturę VAT RR dla rolników ryczałtowych.

Błąd 5 — brak oświadczenia o niedozwolonych substancjach. Zakup zwierzęcia leczonego anabolikami lub beta-agonistami bez oświadczenia sprzedającego naraża kupującego na odpowiedzialność za posiadanie zwierząt z niedopuszczalnymi pozostałościami. Zalecenie: wstaw oświadczenie o braku stosowania niedozwolonych substancji jako element umowy.

Błąd 6 — brak klauzuli rękojmi za choroby zakaźne. Choroby zakaźne (BVD, IBR, bruceloza) mogą ujawnić się kilka tygodni lub miesięcy po zakupie. Brak klauzuli rękojmi utrudnia dochodzenie roszczeń. Zalecenie: wpisz termin zgłoszenia wad ukrytych (co najmniej 30 dni od ujawnienia, max. 2 lata od zakupu — art. 568 KC).

Błąd 7 — brak ustaleń dotyczących transportu. Śmierć lub uszkodzenie zwierzęcia w czasie transportu prowadzi do sporów o odpowiedzialność. Zalecenie: wyraźnie wpisz, kto organizuje transport i kto ponosi ryzyko — czy ryzyko przechodzi z chwilą załadunku na pojazd kupującego, czy z chwilą dotarcia do miejsca przeznaczenia.