Ugoda z wierzycielem — porozumienie w sprawie spłaty zadłużenia

Ugoda z wierzycielem w Polsce to pozasądowe porozumienie zawierane między dłużnikiem a wierzycielem, którego podstawę prawną stanowi art. 917–918 Kodeksu cywilnego (ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r., Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93 ze zm.). Zgodnie z art. 917 KC przez ugodę strony czynią sobie wzajemne ustępstwa w zakresie istniejącego między nimi stosunku prawnego, aby uchylić niepewność co do roszczeń wynikających z tego stosunku lub zapewnić ich wykonanie albo uchylić spór istniejący lub mogący powstać.

Wzajemność ustępstw jest kluczową cechą ugody odróżniającą ją od jednostronnego zwolnienia z długu (art. 508 KC). W praktyce ugody z wierzycielami polegają zazwyczaj na tym, że wierzyciel umarza część zadłużenia (odsetki, koszty windykacji, część kapitału) w zamian za zobowiązanie dłużnika do spłaty uzgodnionej kwoty ugodowej w określonym terminie lub w ratach. Ugoda jest zatem narzędziem polubownego rozwiązania sporu o dług — tańszym i szybszym niż postępowanie sądowe przed sądem rejonowym lub sądem okręgowym.

Ugody z wierzycielami są powszechnie stosowane w Polsce przy zadłużeniu wobec banków (PKO BP S.A., mBank S.A., ING Bank Śląski S.A., Santander Bank Polska S.A.), instytucji pożyczkowych (Provident Polska S.A., Ferratum Bank, SKOK-ów), firm windykacyjnych (KRUK S.A., Intrum Polska sp. z o.o., Best S.A.) oraz prywatnych wierzycieli — osób fizycznych.

Z punktu widzenia prawa podatkowego umorzenie długu przez wierzyciela na mocy ugody może stanowić przychód dłużnika podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych (PIT) — art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (u.p.d.o.f.). Dłużnik powinien uwzględnić tę kwestię i w razie wątpliwości skonsultować się z doradcą podatkowym.

Ugoda pozasądowa nie podlega obowiązkowej formie notarialnej, jednak jej zawarcie w formie pisemnej jest niezbędne dla celów dowodowych (art. 74 KC). W sytuacji, gdy wierzyciel dysponuje tytułem egzekucyjnym (nakazem zapłaty, wyrokiem sądu), ugoda może być połączona z wnioskiem o zawieszenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika sądowego przy właściwym sądzie rejonowym.

Ugoda z wierzycielem w Polsce jest potrzebna we wszystkich sytuacjach, gdy dłużnik ma wymagalne zobowiązanie wobec wierzyciela i chce uniknąć postępowania sądowego lub egzekucji komorniczej, a wierzyciel jest gotów poczynić ustępstwa (umorzyć odsetki, zredukować kwotę główną, zgodzić się na ratalną spłatę) w zamian za pewność i szybkość zaspokojenia.

Dokument jest szczególnie potrzebny, gdy dłużnik spóźniał się ze spłatą kredytu lub pożyczki i narosły odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 481 Kodeksu cywilnego) lub odsetki umowne — ugoda daje możliwość „zamrożenia” długu na uzgodnionej kwocie, bez dalszego narastania odsetek.

Ugoda jest niezbędna, gdy wierzytelność trafiła do firmy windykacyjnej (KRUK S.A., Intrum, Best) lub gdy wierzyciel skierował sprawę do Elektronicznego Postępowania Upominawczego (e-sąd — Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie, VI Wydział Cywilny). Firmy windykacyjne regularnie akceptują ugody z redukcją zadłużenia, ponieważ nabyły wierzytelności w pakietach po obniżonych cenach.

Dokument jest przydatny, gdy komornik sądowy prowadzi egzekucję z wynagrodzenia za pracę lub rachunku bankowego. Zawarcie ugody z wierzycielem i wywiązanie się z jej warunków może stanowić podstawę do złożenia wniosku o umorzenie lub zawieszenie postępowania egzekucyjnego.

Ugoda jest również właściwym rozwiązaniem, gdy dłużnik rozważa upadłość konsumencką, ale wierzytelność dotyczy tylko jednego wierzyciela — zamiast kosztownego i długotrwałego postępowania sądowego, ugoda pozwala rozwiązać sprawę szybko i polubownie.

Prawidłowa ugoda z wierzycielem w Polsce, oparta na art. 917–918 Kodeksu cywilnego, powinna zawierać następujące kluczowe elementy.

Oznaczenie stron: pełne dane wierzyciela (imię i nazwisko lub firma, PESEL lub NIP, adres zamieszkania lub siedziby) i dłużnika (analogiczne dane). Przy podmiotach wpisanych w Krajowy Rejestr Sądowy (KRS) wskaż organ reprezentacji. Prawidłowe oznaczenie stron jest warunkiem skuteczności ugody i możliwości jej egzekwowania.

Przedmiot ugody — opis wierzytelności: tytuł zadłużenia (rodzaj umowy, faktura VAT, wyrok sądu, nakaz zapłaty z Elektronicznego Postępowania Upominawczego), kwota kapitału głównego, kwota odsetek i kosztów, łączna kwota zadłużenia na dzień zawarcia ugody.

Wzajemne ustępstwa (warunek ważności ugody): opis ustępstw wierzyciela (np. umorzenie odsetek ustawowych za opóźnienie, zrzeczenie się zwrotu kosztów postępowania sądowego, redukcja kwoty głównej) i dłużnika (zobowiązanie do spłaty kwoty ugodowej w określonym terminie). Bez wzajemności ustępstw dokument jest zwolnieniem z długu (art. 508 KC), a nie ugodą.

Kwota ugodowa i harmonogram spłat: ostateczna kwota do zapłaty (słownie i cyfrowo), sposób spłaty (jednorazowo lub w ratach), wysokość i terminy rat, numer rachunku bankowego wierzyciela.

Klauzula natychmiastowej wymagalności: zabezpieczenie wierzyciela — przy opóźnieniu dłużnika w zapłacie raty o określoną liczbę dni (zazwyczaj 14–30 dni), całość pozostałego zadłużenia staje się wymagalna, a wierzyciel może dochodzić pełnej kwoty sprzed ugody.

Skutki wykonania ugody: zobowiązanie wierzyciela do wystawienia pokwitowania zaspokojenia roszczenia po wpłacie ostatniej raty, potwierdzające że roszczenia z tytułu ugody zostały zaspokojone w całości. Wzór dostępny na forms-legal.com.

Klauzula RODO (dla przedsiębiorców przetwarzających dane osobowe): krótka klauzula informacyjna o administratorze danych i celu przetwarzania (art. 13 RODO — rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679).

Wypełnienie ugody z wierzycielem w Polsce należy rozpocząć od zebrania danych obu stron. Wierzyciel powinien podać pełną firmę lub imię i nazwisko, NIP (przy przedsiębiorcy) lub PESEL (przy osobie fizycznej) oraz aktualny adres siedziby lub zamieszkania. Dłużnik wypełnia analogiczne dane.

W sekcji przedmiotu ugody opisz dokładnie tytuł zadłużenia: rodzaj umowy (np. „umowa pożyczki gotówkowej nr X z dnia DD.MM.RRRR r.”), numer dokumentu, stronę zamawiającą i świadczącą usługi. Podaj kwotę kapitału głównego (cyfrowo), kwotę odsetek i kosztów, łączną kwotę zadłużenia na dzień zawarcia ugody.

W sekcji wzajemnych ustępstw opisz, co wierzyciel rezygnuje z dochodzenia — np. „Wierzyciel umarza odsetki ustawowe za opóźnienie naliczone zgodnie z art. 481 § 2 KC w kwocie 3 200 zł oraz koszty wezwań do zapłaty w kwocie 150 zł jako wzajemne ustępstwo w rozumieniu art. 917 KC”.

Przy wyborze spłaty w ratach: wpisz liczbę rat, kwotę każdej raty, termin płatności (np. „do 10. dnia każdego miesiąca”) oraz datę pierwszej raty. Sprawdź, czy iloczyn liczby rat i kwoty raty jest równy kwocie ugodowej. Wpisz prawidłowy numer rachunku bankowego wierzyciela w formacie IBAN (26 cyfr).

Ugodę podpisują obie strony własnoręcznie (lub podpisem kwalifikowanym, jeżeli jest zawierana elektronicznie). Sporządź dwa egzemplarze — po jednym dla każdej strony. Jeżeli dłużnik chce potwierdzenia zawarcia ugody przez firmę windykacyjną, zażądaj podpisania ugody przez osobę posiadającą pełnomocnictwo do zawarcia ugody w imieniu firmy windykacyjnej (co można zweryfikować w KRS pod adresem ems.ms.gov.pl).

Po zawarciu ugody zachowaj oryginał z podpisem wierzyciela i wszystkie dowody przelewów jako dowody wykonania ugody.

Ugoda z wierzycielem w Polsce podlega kilku istotnym wymogom prawnym. Podstawowe przepisy to art. 917–918 Kodeksu cywilnego (ustawa z 23.04.1964 r.) oraz art. 481 KC (odsetki za opóźnienie) i art. 123 § 1 pkt 2 KC (uznanie roszczenia — ugoda przerywa bieg przedawnienia).

Forma pisemna: Kodeks cywilny nie wymaga dla ugody formy pisemnej pod rygorem nieważności, jednak zawarcie ugody w formie pisemnej jest niezbędne dla celów dowodowych przy zobowiązaniach powyżej 1 000 zł (art. 74 § 1 KC). Sąd rejonowy nie dopuści dowodu ze świadków lub z przesłuchania stron na okoliczność zawarcia ugody, jeżeli czynność powinna być stwierdzona pismem.

Uchylenie się od ugody z powodu błędu (art. 918 KC): ugoda zawiera ograniczenie możliwości uchylenia się od jej skutków z powodu błędu. Uchylenie się jest dopuszczalne jedynie wtedy, gdy błąd dotyczy stanu faktycznego, który według treści ugody obie strony uważały za bezsporny, a spór albo niepewność nie byłyby powstały, gdyby w chwili zawarcia ugody strony wiedziały o prawdziwym stanie rzeczy.

Skutki podatkowe: umorzenie zadłużenia przez wierzyciela (np. umorzenie odsetek) stanowi przychód dłużnika opodatkowany podatkiem dochodowym od osób fizycznych (PIT) na podstawie art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. Wierzyciel (jako płatnik, jeżeli jest przedsiębiorcą) może być zobowiązany do wystawienia PIT-8C. Dłużnik powinien rozliczyć ten przychód w rocznym zeznaniu podatkowym składanym do Krajowej Administracji Skarbowej (KAS).

Ugoda a egzekucja komornicza: ugoda pozasądowa nie stanowi tytułu wykonawczego — jeżeli dłużnik nie wykona ugody, wierzyciel musi uzyskać tytuł wykonawczy (wyrok sądu rejonowego lub nakaz zapłaty) przed skierowaniem sprawy do komornika sądowego. Dlatego warto rozważyć nadanie ugodzie formy aktu notarialnego z klauzulą poddania się egzekucji (art. 777 § 1 pkt 4–5 KPC), co pozwala wierzycielowi uniknąć procesu sądowego.

Najczęstszym błędem przy ugodzie z wierzycielem w Polsce jest brak pisemnego potwierdzenia wzajemnych ustępstw — jeżeli ugoda tylko opisuje harmonogram spłat, a nie wskazuje wyraźnie, co wierzyciel umarza lub rezygnuje z dochodzenia, dokument może być zakwestionowany jako nie spełniający wymogu art. 917 KC (brak wzajemności ustępstw).

Drugi błąd to brak precyzyjnego opisu wierzytelności — samo odwołanie do „zadłużenia wobec wierzyciela” bez wskazania tytułu prawnego (umowy, faktury, wyroku) i kwoty utrudnia udowodnienie, czego ugoda dotyczy, w razie sporu przed sądem rejonowym.

Trzeci błąd to nieprawidłowy numer rachunku bankowego — błąd w numerze IBAN powoduje zwrot przelewu lub skierowanie go na błędny rachunek. Zawsze weryfikuj numer rachunku z aktualnym dokumentem bankowym lub pismem wierzyciela.

Czwarty błąd to brak klauzuli natychmiastowej wymagalności przy spłacie ratalnej — bez tej klauzuli wierzyciel, przy opóźnieniu dłużnika, musi czekać na termin płatności każdej kolejnej raty z osobna, zamiast móc żądać całości od razu.

Piąty błąd to zawarcie ugody bez weryfikacji pełnomocnictwa przedstawiciela firmy windykacyjnej — podpisanie ugody przez osobę nieuprawnioną do reprezentacji firmy skutkuje jej bezskutecznością (art. 103–109 KC). Weryfikuj dane firmy windykacyjnej w KRS (ems.ms.gov.pl) i żądaj okazania pełnomocnictwa.

Szósty błąd to nieprzechowywanie dowodów wpłat — bez potwierdzeń przelewów dłużnik nie może udowodnić wykonania ugody, jeżeli wierzyciel zaprzeczy otrzymaniu płatności.