Oświadczenie o niewypłacalności

Oświadczenie o niewypłacalności w Polsce to dokument, w którym dłużnik — osoba fizyczna lub przedsiębiorca — potwierdza swój stan trwałej niemożności regulowania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Podstawę prawną stanowi art. 11 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz.U. 2003 nr 60 poz. 535 ze zm.), który definiuje niewypłacalność jako stan, w którym dłużnik utracił zdolność do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych.

Prawo upadłościowe wprowadza domniemanie prawne: dłużnik uznany jest za niezdolnego do wykonywania zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w ich wykonaniu przekracza trzy miesiące (art. 11 ust. 1a Pr. up.). Dla osób prawnych (spółek z o.o., spółek akcyjnych — regulowanych przez Kodeks spółek handlowych, ustawa z 15.09.2000 r., Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037 ze zm.) istnieje dodatkowa przesłanka: zobowiązania pieniężne przekraczają wartość majątku spółki i taki stan utrzymuje się przez więcej niż 24 miesiące (art. 11 ust. 2 Pr. up.).

Oświadczenie o niewypłacalności jest dokumentem wielofunkcyjnym: stanowi załącznik do wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej składanego do sądu rejonowego wydziału gospodarczego ds. upadłościowych i restrukturyzacyjnych; stanowi załącznik do wniosku o otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego (ustawa z 15.05.2015 r. Prawo restrukturyzacyjne) lub może służyć jako dokument negocjacyjny przedstawiany wierzycielom — bankom (PKO BP, mBank, ING Bank Śląski), firmom windykacyjnym (KRUK S.A., Intrum Polska, Best S.A.), ZUS — w celu skłonienia ich do zawarcia ugody lub udzielenia czasowego moratium (wstrzymania egzekucji).

W praktyce doradcy restrukturyzacyjni i syndycy wpisani na listę Ministerstwa Sprawiedliwości wymagają od dłużników oświadczenia o niewypłacalności jako pierwszego kroku w procesie analizy możliwości oddłużenia. Oświadczenie zawiera kluczowe dane finansowe: łączną kwotę wymagalnych zobowiązań, miesięczne dochody netto, opis majątku i okoliczności powstania zadłużenia. Prawidłowo sporządzone oświadczenie przyspiesza proces upadłościowy lub restrukturyzacyjny, ponieważ sąd rejonowy i wierzyciele dysponują od początku pełną informacją o sytuacji finansowej dłużnika.

Oświadczenie o niewypłacalności różni się od oświadczenia o stanie majątkowym, które jest odrębnym dokumentem wymaganym przez sąd rejonowy w postępowaniu cywilnym przy składaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (art. 102 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Oświadczenie o stanie majątkowym ma urzędowy wzór; oświadczenie o niewypłacalności ma charakter swobodny, lecz musi zawierać rzetelne i pełne informacje.

Oświadczenie o niewypłacalności w Polsce jest potrzebne w kilku kluczowych sytuacjach związanych z postępowaniami oddłużeniowymi i restrukturyzacyjnymi.

Dokument jest niezbędny jako załącznik do wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej składanego do sądu rejonowego wydziału gospodarczego. Sąd upadłościowy ocenia okoliczności powstania niewypłacalności na podstawie oświadczenia dłużnika i ustaleń syndyka — rzetelne oświadczenie pozwala sądowi prawidłowo ustalić plan spłaty.

Oświadczenie jest potrzebne przy negocjacjach z bankami i firmami windykacyjnymi (KRUK S.A., Intrum Polska, Best S.A.) — jako dowód trudnej sytuacji finansowej uzasadniający ugodę z umorzeniem odsetek lub redukcją kapitału. Banki (np. PKO BP S.A. w departamencie windykacji) i firmy windykacyjne wymagają dokumentacji finansowej przed podjęciem decyzji o ugodzie.

Dokument jest wymagany przez doradców restrukturyzacyjnych wpisanych na listę Ministerstwa Sprawiedliwości przed rozpoczęciem analizy możliwości przeprowadzenia postępowania restrukturyzacyjnego — na podstawie art. 8–9 Prawa restrukturyzacyjnego.

Oświadczenie jest przydatne przy składaniu wniosku o moratium — nieformalnym wnioskiem do wierzyciela o wstrzymanie działań windykacyjnych na określony czas w celu umożliwienia dłużnikowi podjęcia zatrudnienia lub uregulowania sytuacji finansowej.

W sprawach o zwolnienie od kosztów komorniczych lub sądowych oświadczenie o niewypłacalności uzupełnia formalny formularz oświadczenia o stanie majątkowym wymagany przez art. 102 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (u.k.s.c.).

Prawidłowe oświadczenie o niewypłacalności w Polsce powinno zawierać następujące kluczowe elementy umożliwiające pełną ocenę sytuacji finansowej dłużnika.

Dane identyfikacyjne: imię i nazwisko lub pełna firma, PESEL (osoba fizyczna) lub NIP (przedsiębiorca, spółka), adres zamieszkania lub siedziby, status prawny oświadczającego (konsument, przedsiębiorca, spółka).

Data zaprzestania regulowania wymagalnych zobowiązań: kluczowy element dla oceny domniemania z art. 11 ust. 1a Pr. up. (opóźnienie przekraczające 3 miesiące). Podaj przybliżoną datę, od której dłużnik przestał płacić wymagalne zobowiązania — nie datę, od której zaciągnął zobowiązania.

Opis przyczyn niewypłacalności: chronologiczny, rzetelny opis okoliczności — utrata pracy, choroba, zdarzenia losowe, błędne decyzje finansowe (np. refinansowanie kredytu, poręczenie cudzego długu). Opis powinien wyjaśniać, dlaczego dłużnik znalazł się w stanie niemożności spłaty.

Dane liczbowe: łączna kwota wymagalnych zobowiązań pieniężnych (suma kapitału i odsetek wymagalnych na dzień składania oświadczenia); miesięczny dochód netto ze wszystkich źródeł; opis majątku (nieruchomości, pojazdy, oszczędności, inne wartościowe składniki — albo stwierdzenie braku majątku).

Cel złożenia oświadczenia: wskazanie, do czego służy dokument — czy jest załącznikiem do wniosku o upadłość, czy dokumentem negocjacyjnym, czy materiałem dla doradcy restrukturyzacyjnego.

Klauzula odpowiedzialności za treść: oświadczenie prawdziwości podanych informacji i świadomości odpowiedzialności karnej za fałszywe oświadczenie (art. 233 § 1 Kodeksu karnego). Wzór oświadczenia dostępny na forms-legal.com zawiera wszystkie wymagane elementy.

Podpis własnoręczny i data złożenia — oświadczenie bez podpisu nie ma wartości dowodowej.

Wypełnianie oświadczenia o niewypłacalności w Polsce należy rozpocząć od precyzyjnego określenia swojego statusu prawnego. Konsument (osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej) wskazuje swoje imię, nazwisko i PESEL. Przedsiębiorca wpisany w CEIDG podaje firmę (imię i nazwisko + nazwa działalności), NIP i adres prowadzenia działalności. Spółka handlowa (np. sp. z o.o. wpisana w KRS) podaje pełną firmę, NIP i adres siedziby.

W sekcji daty zaprzestania spłat wpisz przybliżoną datę, kiedy przestałeś/aś regulować wymagalne zobowiązania — nie musi to być konkretny dzień, wystarczy miesiąc i rok. Pamiętaj, że domniemanie niewypłacalności z art. 11 ust. 1a Pr. up. zachodzi po upływie 3 miesięcy od tej daty.

W opisie przyczyn niewypłacalności pisz chronologicznie i szczerze — podaj daty i okoliczności kluczowych wydarzeń: kiedy straciłeś/aś pracę, kiedy zdiagnozowano chorobę, kiedy pojawiły się pierwsze problemy z płatnościami. Sąd upadłościowy i doradcy restrukturyzacyjni przywiązują dużą wagę do rzetelności tego opisu.

Przy podawaniu łącznej kwoty zobowiązań zsumuj kapitał wszystkich długów i odsetki naliczone do dnia sporządzenia oświadczenia. Pomiń zobowiązania niewymagalne (które jeszcze nie są spłacalne). Podaj kwotę cyfrowo.

W opisie majątku bądź precyzyjny: dla nieruchomości podaj numer księgi wieczystej z Wydziału Ksiąg Wieczystych właściwego sądu rejonowego i szacunkową wartość rynkową; dla pojazdów — numer rejestracyjny i wartość; dla rachunków bankowych — bank i saldo. Jeżeli nie posiadasz żadnego wartościowego majątku — wpisz to wyraźnie.

Na końcu złóż czytelny podpis własnoręczny i wpisz datę. Oświadczenie złożone bez podpisu nie ma mocy prawnej.

Oświadczenie o niewypłacalności w Polsce opiera się na definicji niewypłacalności z art. 11 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz.U. 2003 nr 60 poz. 535 ze zm.).

Definicja prawna: dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych (art. 11 ust. 1 Pr. up.). Domniemanie: dłużnik utracił zdolność do wykonywania zobowiązań, jeżeli opóźnienie przekracza 3 miesiące (art. 11 ust. 1a Pr. up.).

Dla osób prawnych (spółek handlowych na podstawie KSH): dodatkowa przesłanka niewypłacalności — zobowiązania pieniężne przekraczają wartość majątku przez ponad 24 miesiące (art. 11 ust. 2 Pr. up.). W tej sytuacji zarząd spółki (lub inny organ uprawniony do reprezentacji) ma obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w terminie 30 dni od powstania stanu niewypłacalności — art. 21 ust. 1 Pr. up., pod rygorem odpowiedzialności cywilnej wobec wierzycieli (art. 21 ust. 3 Pr. up.) i odpowiedzialności karnej (art. 586 KSH).

Odpowiedzialność za fałszywe oświadczenie: art. 233 § 1 Kodeksu karnego (ustawa z 06.06.1997 r., Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553 ze zm.) przewiduje karę pozbawienia wolności do 8 lat za złożenie fałszywego oświadczenia. W postępowaniu sądowym (wniosek o upadłość) oświadczenia dłużnika są weryfikowane przez syndyka i sąd — niezgodność z rzeczywistością może skutkować odmową umorzenia zobowiązań (art. 491²¹ Pr. up.) lub odpowiedzialnością karną.

Ochrona danych osobowych: oświadczenie zawiera dane osobowe (PESEL, adres, informacje o sytuacji finansowej), które są przetwarzane przez sąd rejonowy, syndyka i wierzycieli na podstawie art. 6 ust. 1 lit. c i f RODO (rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27.04.2016 r.) w celu prowadzenia postępowania upadłościowego lub restrukturyzacyjnego.

Najczęstszym błędem przy oświadczeniu o niewypłacalności w Polsce jest podanie zawyżonej lub zaniżonej kwoty zadłużenia. Zawyżona kwota (np. wliczenie zobowiązań niewymagalnych lub jeszcze niewymagalnych odsetek) zniekształca obraz sytuacji; zaniżona — może zostać potraktowana przez sąd lub wierzyciela jako próba zatajenia informacji.

Drugi błąd to opisywanie przyczyn niewypłacalności w sposób ogólnikowy — sformułowania takie jak „trudna sytuacja finansowa” czy „brak środków” są niewystarczające. Oświadczenie powinno zawierać konkretne daty, zdarzenia i kwoty (np. „dnia 15.03.2025 r. zostałem zwolniony z pracy w firmie X, tracąc dochód 4 500 zł netto miesięcznie, co spowodowało brak możliwości regulowania raty kredytu w PKO BP S.A. od mają 2025 r.”).

Trzeci błąd to brak aktualizacji danych finansowych — oświadczenie powinno odzwierciedlać stan na dzień jego składania, a nie sprzed kilku miesięcy. Zmiana sytuacji (nowe zobowiązanie, nowy dochód) powinna być uwzględniona.

Czwarty błąd to złożenie oświadczenia bez podpisu własnoręcznego lub bez daty — co pozbawia dokument mocy prawnej i uniemożliwia jego przyjęcie jako dowodu w postępowaniu sądowym.

Piąty błąd to brak klauzuli odpowiedzialności za treść — oświadczenie powinno zawierać deklarację, że podane informacje są zgodne z prawdą, i wzmiankę o odpowiedzialności karnej z art. 233 § 1 KK za fałszywe zeznania. Brak tej klauzuli osłabia wiarygodność dokumentu.