Mentorschap Aanvraag

De mentorschap aanvraag in Nederland is een verzoekschrift waarmee de kantonrechter van de Rechtbank wordt verzocht een mentor te benoemen die beslissingen neemt over de verzorging, verpleging, behandeling en begeleiding van een meerderjarige die dit zelf niet meer kan behartigen, op grond van artikel 1:450 tot en met 1:462 van Boek 1 Burgerlijk Wetboek (BW). Mentorschap is gericht op de persoonlijke levenssfeer van de betrokkene en verschilt daarin wezenlijk van beschermingsbewind (dat uitsluitend het vermogen betreft) en van curatele (dat zowel het vermogen als de persoon betreft).

De mentor in Nederland treedt op als wettelijk vertegenwoordiger voor alle beslissingen die de persoon van de betrokkene betreffen: keuze van woonplaats en instelling, instemming met of weigering van medische behandelingen, begeleiding bij dagelijkse activiteiten en persoonlijke verzorging. Op grond van artikel 1:453 BW heeft de mentor ook de bevoegdheid om namens de betrokkene in te stemmen met of te weigeren van handelingen in de gezondheidszorg (recht op behandeling ex artikel 7:450 BW, Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst WGBO).

De grond voor mentorschap is dat de betrokkene als gevolg van zijn geestelijke of lichamelijke toestand, tijdelijk of duurzaam, niet in staat is of bemoeilijkt wordt zijn belangen van niet-vermogensrechtelijke aard zelf behoorlijk waar te nemen (artikel 1:450 lid 1 BW). Typische situaties zijn ernstige dementie, ernstige psychiatrische stoornis, verstandelijke beperking of lichamelijke handicap gecombineerd met cognitieve beperkingen.

Mentorschap wordt aangevraagd bij de kantonrechter van de Rechtbank van het arrondissement waar de betrokkene zijn gewone verblijfplaats heeft. De betrokkene wordt gehoord in een mondelinge behandeling tenzij dit wegens zijn toestand niet mogelijk is. De kantonrechter kan ook spontaan (ambtshalve) mentorschap instellen indien dit in het belang van een persoon die al onder bewind staat noodzakelijk is.

Het mentorschap in Nederland wordt in de praktijk vaak gecombineerd met beschermingsbewind: een persoon met dementie heeft doorgaans behoefte aan zowel financieel beheer (bewind) als persoonlijke ondersteuning (mentorschap). De kantonrechter kan dezelfde persoon benoemen als zowel bewindvoerder als mentor, maar het kan ook twee verschillende personen zijn. Professionele mentoren zijn ingeschreven in het Landelijk Register van Bewindvoerders en Mentoren (LRBM) bij de KVK.

Mentorschap is een lichtere maatregel dan curatele: de betrokkene behoudt zijn vermogensrechtelijke handelingsbekwaamheid (bijv. voor dagelijkse aankopen). Mentorschap richt zich uitsluitend op het persoonlijke welzijn en de zorgbeslissingen van de betrokkene. Het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) speelt een rol bij indicaties voor langdurige zorg (Wlz) die onder de verantwoordelijkheid van de mentor vallen.

Een mentorschap aanvraag in Nederland is nodig in de volgende situaties waarbij een meerderjarige zijn persoonlijke belangen niet meer zelfstandig kan behartigen.

Dementie en ouderdomsziekten: bij ouderen met gevorderde alzheimer, vasculaire dementie of andere vormen van dementie waarbij de betrokkene niet meer in staat is medische beslissingen te nemen, in een instelling te worden opgenomen of zorg te plannen. De mentor neemt namens de betrokkene beslissingen over behandeling, instelling en dagelijkse verzorging.

Verstandelijke beperking met begeleidingsbehoefte: bij personen met een verstandelijke beperking die wonen in een zorginstelling of zelfstandig begeleid wonen, en waarbij de persoonlijke beslissingen over zorg, behandeling en dagelijks leven ondersteuning behoeven. Het CIZ stelt de zorgindicatie vast (Wlz, Wmo 2015); de mentor vertegenwoordigt de betrokkene in het overleg met de zorginstelling.

Psychiatrische stoornis met verminderd inzicht: bij personen met een ernstige psychiatrische aandoening (chronische schizofrenie, ernstige bipolaire stoornis) waarbij de betrokkene ziektebesef mist en medische beslissingen niet overziet. De mentor beslist namens de betrokkene over het opnemen of wijzigen van medicatie, vrijwillige of gedwongen opname (Wvggz) en ambulante behandeling.

Na ernstig hersenletsel of coma: bij personen die na een ernstig ongeluk of herseninfarct tijdelijk of blijvend wilsonbekwaam zijn voor medische beslissingen. De mentor treedt op als vertegenwoordiger in overleg met de behandelend arts en het ziekenhuis op grond van de WGBO.

Misbruik door verzorgers of mantelzorgers: wanneer een kwetsbare meerderjarige in een situatie van afhankelijkheid wordt misbruikt door verzorgers (lichamelijk, psychisch, financieel) kan mentorschap als beschermingsmaatregel worden ingezet. De mentor houdt toezicht op de kwaliteit van de zorg en kan zorgaanbieders aanspreken of wisselen.

Combinatie met bewind bij complexe situaties: wanneer iemand zowel financieel als persoonlijk ondersteuning behoeft (dementie gecombineerd met schulden, verstandelijke beperking gecombineerd met vermogensbeheer) kan de kantonrechter tegelijkertijd bewind en mentorschap instellen.

Een geldig verzoek tot mentorschap bij de Nederlandse kantonrechter bevat de volgende essentiële elementen op grond van artikel 1:450 BW en artikel 798-799 Rv.

Identificatie verzoeker: volledige voornamen, geslachtsnaam, geboortedatum (DD-MM-JJJJ), BSN, woonadres, relatie tot de betrokkene en contactgegevens.

Identificatie betrokkene: volledige voornamen, geslachtsnaam, geboortedatum, BSN, woonadres of zorginstelling. Indien opgenomen: naam, adres en BIG-geregistreerde behandelaar van de instelling.

Grond voor mentorschap (artikel 1:450 lid 1 BW): beschrijving van de geestelijke of lichamelijke toestand die maakt dat de betrokkene zijn persoonlijke belangen niet zelfstandig kan behartigen. Bijvoegen van medische verklaring van behandelend arts, psychiater of specialist.

Persoonlijke belangen die niet worden behartigd: concreet overzicht van de beslissingen die de betrokkene niet meer zelfstandig kan nemen: medische behandelingsbeslissingen, keuze woonvorm of zorginstelling, instemming met zorgindicatie CIZ, dagelijkse begeleiding.

Voorgestelde mentor: naam, adres en instemming van de voorgestelde mentor. Bij professionele mentor: LRBM-registratiebewijs. Bij familielid of mantelzorger als mentor: verklaring van bereidheid en tijdinvestering.

Huidige zorgregeling: overzicht van lopende zorgarrangementen (thuiszorg, dagbesteding, instelling, CIZ-indicatie Wlz of Wmo 2015, betrokken zorgaanbieders en begeleiders). Bijvoegen van zorgplan of indicatiebesluit CIZ indien beschikbaar.

Bestaande vertegenwoordigingsregelingen: vermelding van bestaande zorgvolmacht (levenstestament, bijzondere volmacht), behandelwensen of wilsverklaring van de betrokkene (DNR-verklaring, advance care planning).

forms-legal.com biedt dit model als voorbereiding op de procedure. Verwante documenten zijn de Zorgvolmacht voor persoonlijke vertegenwoordiging, het Levenstestament voor tijdige voorziening vóór wilsonbekwaamheid, en het Beschermingsbewind Verzoek voor financieel beheer naast mentorschap.

Het invullen van de mentorschap aanvraag voor de kantonrechter in Nederland verloopt via de volgende stappen.

Stap 1 — Overweeg alternatieve regelingen. Wanneer de betrokkene nog wilsbekwaam is voor het geven van een volmacht, is een zorgvolmacht via een levenstestament bij de notaris (Wna) een minder ingrijpende oplossing. Vraag dit tijdig aan zodat mentorschap wellicht niet nodig is.

Stap 2 — Gegevens verzoeker invullen. Volledige naam, BSN, geboortedatum (DD-MM-JJJJ), woonadres, relatie tot betrokkene (familielid, zorginstelling, betrokkene zelf, OM). Contactgegevens.

Stap 3 — Gegevens betrokkene invullen. Volledige naam, BSN, geboortedatum (DD-MM-JJJJ), huidig woonadres of naam instelling. Burgerlijke staat. Contactgegevens behandelend arts.

Stap 4 — Grond voor mentorschap beschrijven. Schrijf een duidelijke en concrete beschrijving van de geestelijke of lichamelijke toestand. Vermeld de diagnose, behandelend specialist en de duur van de toestand. Bijvoegen van recente medische verklaring (niet ouder dan zes maanden).

Stap 5 — Overzicht persoonlijke belangen opstellen. Welke beslissingen kan de betrokkene niet meer zelfstandig nemen? Medische behandeling (bijv. chemotherapie, dialyse, narcose), keuze woonvorm (thuis of verzorgingshuis), zorgindicatie CIZ (Wlz of Wmo), dagelijkse activiteiten en begeleiding. Concrete voorbeelden versterken het verzoek.

Stap 6 — Mentor selecteren. Familielid (partner, kind, broer/zus) of professionele mentor via LRBM (kvk.nl). Vraag de mentor om een instemverklaring en schriftelijke bevestiging van bereidheid. Bij professionele mentor: vraag uittreksel LRBM-registratie op.

Stap 7 — Bijlagen verzamelen. Medische verklaring, instemverklaring mentor, LRBM-uittreksel (indien professional), CIZ-indicatiebesluit (indien aanwezig), lopend zorgplan, eventueel levenstestament of eerder gemaakte wilsverklaring van betrokkene.

Stap 8 — Indienen bij kantonrechter. Dien in bij de Rechtbank (sector kanton) van de woonplaats van de betrokkene. Geen advocaat verplicht. Griffierecht gratis voor betrokkene zelf; circa € 90 voor anderen (2026). Kantonrechter stelt mondelinge behandeling in.

Stap 9 — Datum en handtekening. DD-MM-JJJJ datum. Ondertekening verzoeker.

Het mentorschap in Nederland is onderworpen aan de volgende juridische vereisten op grond van Boek 1 BW en aanverwante regelgeving.

Grondvereiste (artikel 1:450 lid 1 BW). Mentorschap kan worden ingesteld indien een meerderjarige als gevolg van zijn geestelijke of lichamelijke toestand, tijdelijk of duurzaam, niet in staat is of bemoeilijkt wordt zijn belangen van niet-vermogensrechtelijke aard zelf behoorlijk waar te nemen. Dit betreft uitsluitend persoonlijke belangen: verzorging, verpleging, behandeling en begeleiding.

Verzoekersbevoegdheid (artikel 1:451 BW). Het verzoek kan worden ingediend door: de betrokkene zelf, zijn echtgenoot of geregistreerde partner, zijn ouders, kinderen, broers of zussen, een bestaande bewindvoerder, en het Openbaar Ministerie (OM).

Horen betrokkene (artikel 1:455 lid 3 BW). De kantonrechter hoort de betrokkene in beginsel tenzij dit wegens zijn toestand niet mogelijk of zinvol is. Het horen vindt plaats in een niet-openbare mondelinge behandeling bij de Rechtbank.

Benoeming mentor (artikel 1:452 BW). De kantonrechter benoemt de mentor bij beschikking. Voorkeur van de betrokkene (indien uitgesproken vóór wilsonbekwaamheid) weegt zwaar. Bij ontbreken van voorkeur: familielid geniet voorkeur boven professioneel mentor. Professionele mentoren zijn ingeschreven in het LRBM bij de KVK.

Taak mentor (artikel 1:453 BW). De mentor vertegenwoordigt de betrokkene bij beslissingen over niet-vermogensrechtelijke belangen. Bijzonder: instemming met of weigering van medische behandelingen op grond van de WGBO (artikel 7:450 BW); bij weigering door de mentor van levensreddende behandeling heeft de behandelend arts de mogelijkheid de Wvggz in te roepen.

Jaarlijkse rapportage (artikel 1:459 BW). De mentor brengt jaarlijks verslag uit aan de kantonrechter over zijn werkzaamheden en de situatie van de betrokkene. De kantonrechter kan de mentor ontslaan bij taakverwaarlozing (artikel 1:461 BW).

Opheffing mentorschap (artikel 1:462 BW). Opheffing op verzoek van de betrokkene, de mentor, echtgenoot of verwanten, of ambtshalve door de kantonrechter, zodra de grond niet meer aanwezig is. Het opheffingsverzoek verloopt als verzoekschrift bij de kantonrechter en vereist een medische verklaring die aantoont dat de betrokkene voldoende hersteld is om zijn persoonlijke belangen zelfstandig te behartigen.

Kosten en rechtsbijstand. Het griffierecht voor een mentorschapsverzoek bedraagt circa € 90 (2026) voor verwanten; voor de betrokkene zelf is het verzoek gratis (artikel 3 Wet griffierechten burgerlijke zaken). Indien de verzoeker over onvoldoende financiële middelen beschikt kan hij rechtsbijstand aanvragen bij de Raad voor Rechtsbijstand (Wrb). De kosten van de professionele mentor worden vergoed uit het vermogen van de betrokkene conform het Besluit beloning curatoren, bewindvoerders en mentoren (Staatscourant 2014). Gemeenten kunnen de mentorschapsvergoeding via bijzondere bijstand (artikel 35 Participatiewet) vergoeden voor cliënten met een inkomen op bijstandsniveau.

Bij de aanvraag van mentorschap in Nederland worden de volgende fouten regelmatig gemaakt.

Fout 1 — Mentorschap verwarren met bewind. Mentorschap regelt de persoonlijke beslissingen over zorg en behandeling; beschermingsbewind regelt het financiële beheer. Wanneer iemand uitsluitend problemen heeft met het financiële beheer maar zelf nog zijn zorg en behandeling kan overzien, is mentorschap niet de juiste maatregel; dan volstaat beschermingsbewind ex artikel 1:431 BW. Bij twijfel is overleg met een maatschappelijk werker of familierecht-advocaat raadzaam om de juiste maatregel te bepalen.

Fout 2 — Geen medische verklaring bijvoegen. Een mentorschapsverzoek wegens geestelijke of lichamelijke toestand vereist een verklaring van een arts, psychiater of specialist die de diagnose bevestigt en aangeeft dat de betrokkene zijn persoonlijke belangen niet zelfstandig kan behartigen. Zonder medische verklaring stelt de kantonrechter het verzoek aan voor aanvulling of wijst het af. De verklaring mag niet ouder zijn dan zes maanden.

Fout 3 — Te laat aanvragen na wilsonbekwaamheid. Wanneer de betrokkene al volledig wilsonbekwaam is, kan een levenstestament niet meer worden opgesteld bij de notaris. In dat geval is mentorschap (of curatele) de enige route via de kantonrechter. Adviseer cliënten en familieleden tijdig een levenstestament op te stellen zolang de betrokkene nog wilsbekwaam is. Dit bespaart tijd, geld en emotionele belasting van de procedure.

Fout 4 — LRBM-registratie niet controleren bij professionele mentor. Een professionele mentor moet zijn ingeschreven in het Landelijk Register van Bewindvoerders en Mentoren bij de KVK (kvk.nl). Zonder LRBM-registratie wijst de kantonrechter de voorgestelde mentor af en moet een nieuw verzoek met een geregistreerde mentor worden ingediend. Controleer de registratie altijd vóór het indienen van het verzoekschrift.

Fout 5 — CIZ-indicatie niet meesturen. Wanneer het mentorschap samenhangt met langdurige zorg via de Wet langdurige zorg (Wlz) of de Wmo 2015, versterkt een bijgevoegd indicatiebesluit van het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) het verzoek aanzienlijk. De kantonrechter heeft dan direct inzicht in de objectief vastgestelde zorgbehoefte van de betrokkene en de procedure verloopt soepeler.

Fout 6 — Mentor belasten met te veel taken. Familieleden die mentor worden onderschatten soms de tijdsinvestering. Een mentor moet regelmatig de betrokkene bezoeken, structureel overleggen met zorgverleners, de kantonrechter jaarlijks informeren ex artikel 1:459 BW en bij medische beslissingen aanwezig of beschikbaar zijn. Wees realistisch over de beschikbaarheid en schakel een professionele mentor in via het LRBM indien de situatie dat vereist.

Fout 7 — Niet opvragen van de behandelwensen van de betrokkene. Een mentor is gebonden aan de eerder uitgesproken wensen van de betrokkene over zijn behandeling (advance care planning, DNR-verklaring, negatieve wilsverklaring ex artikel 7:450 lid 3 BW). Het ontbreken van kennis over deze wensen leidt tot conflicten met de behandelend arts of het ziekenhuisteam. Vraag bij aanvang van het mentorschap alle beschikbare wilsverklaringen op bij de betrokkene, zijn huisarts en zijn notaris.