Curatele Aanvraag

De Curatele Aanvraag in Nederland is het verzoekschrift waarmee de kantonrechter wordt gevraagd een meerderjarige onder curatele te stellen die door zijn lichamelijke of geestelijke toestand niet in staat is zijn eigen belangen behoorlijk te behartigen, op grond van Burgerlijk Wetboek art. 1:378 tot 1:391. Door de ondercuratelestelling verliest de curandus zijn handelingsbekwaamheid: zonder medewerking van de curator verrichte rechtshandelingen zijn vernietigbaar op grond van BW art. 1:381, en de maatregel wordt openbaar gemaakt in het curatele- en bewindregister.

Door ondercuratelestelling verliest de betrokkene (de curanda) zijn vermogensrechtelijke én zijn persoonlijke handelingsbekwaamheid. Concreet betekent dit dat de curanda niet meer zelfstandig overeenkomsten kan sluiten (koopovereenkomsten, huurcontracten, arbeidscontracten), niet meer zelfstandig zijn testament kan opstellen, niet meer kan trouwen of een geregistreerd partnerschap aan kan gaan, en niet meer zelfstandig zijn kinderen kan erkennen. Rechtshandelingen die de curanda zonder medewerking van de curator verricht zijn vernietigbaar op grond van artikel 1:381 BW.

De gronden voor curatele zijn vastgelegd in artikel 1:378 BW: curatele kan worden uitgesproken indien de betrokkene als gevolg van zijn geestelijke toestand, tijdelijk of duurzaam, zijn belangen behoorlijk niet kan waarnemen. Curatele is bedoeld voor ernstige gevallen van geestelijke stoornis (ernstige psychiatrische aandoening, diepgaande verstandelijke beperking, ernstige dementie). Lichtere maatregelen als beschermingsbewind of mentorschap volstaan bij minder ernstige situaties.

De kantonrechter van de Rechtbank behandelt het verzoek tot curatele en hoort de betrokkene in een mondelinge behandeling. Na uitgesproken curatele schrijft de kantonrechter de curatele in in het curateleregister bij de Rechtbank (artikel 1:391 BW), dat openbaar raadpleegbaar is. Derden die handelen met een gecurateleerde in strijd met de curatele worden beschermd door de goede trouw, maar de rechtshandeling blijft vernietigbaar door de curator.

De curator wordt benoemd door de kantonrechter en legt jaarlijks rekening en verantwoording af. De curator kan zijn de echtgenoot, geregistreerde partner, ouder, kind, broer of zus van de betrokkene, of een professionele curator. Professionele curatoren zijn ingeschreven in het Landelijk Register van Bewindvoerders en Mentoren (LRBM) bij de KVK. De beloning van de curator is gereguleerd via het Besluit beloning curatoren (Staatscourant 2014).

Curatele is te onderscheiden van beschermingsbewind (alleen vermogen) en mentorschap (alleen persoonlijke verzorging en behandeling). Wanneer de betrokkene zowel financiële als persoonlijke ondersteuning nodig heeft maar niet in de meest zware categorie valt, kan de kantonrechter ook een combinatie van bewind en mentorschap instellen in plaats van curatele.

Een curatele aanvraag in Nederland is nodig in de volgende situaties waarbij de zwaarste beschermingsmaatregel vereist is wegens de ernst van de geestelijke toestand van de betrokkene.

Ernstige psychiatrische stoornis: bij personen met een zware psychiatrische diagnose zoals ernstige schizofrenie, ernstig bipolaire stoornis met psychotische episoden, of diepgaande persoonlijkheidsstoornissen waarbij de betrokkene duurzaam niet in staat is zijn belangen te overzien. In deze gevallen is de lichtere maatregel (bewind of mentorschap) doorgaans onvoldoende.

Diepgaande verstandelijke beperking (VB): bij personen met een ernstige verstandelijke beperking (IQ-niveau onder 50 of vergelijkbare cognitieve beperking) die zelfstandig wonen maar geen enkele rechtshandeling verantwoord kunnen verrichten. De curator vertegenwoordigt de betrokkene bij alle juridische handelingen.

Vergevorderde dementie: bij ouderen met gevorderde alzheimer of andere ernstige dementie-aandoeningen waarbij zowel financieel als persoonlijk bescherming nodig is. Wanneer een levenstestament te laat is opgesteld of niet beschikbaar is, kan curatele als noodmaatregel worden aangevraagd.

Verslaving gecombineerd met ernstige geestelijke stoornis: bij personen met een ernstige co-morbiditeit (psychiatrische stoornis plus verslaving) waarbij bewind en mentorschap apart onvoldoende bescherming bieden. De kantonrechter beoordeelt of curatele gerechtvaardigd is in het licht van de proportionaliteit.

Bescherming tegen zichzelf en anderen: wanneer een betrokkene door zijn ernstige geestelijke toestand rechtshandelingen verricht die hemzelf of anderen ernstig schaden (grote schulden maken, onroerend goed verkopen voor veel te lage prijs, testament opmaken onder invloed van waan), biedt curatele de sterkste bescherming omdat elke rechtshandeling vernietigbaar is.

Noodmaatregel bij dreigend vermogensverlies: wanneer acuut ingrijpen nodig is om vermogensverlies te voorkomen kan de kantonrechter een voorlopige curatele instellen ex artikel 1:386 BW, terwijl de gewone curatele nog in behandeling is bij de Rechtbank.

Een geldig verzoek tot ondercuratelestelling bij de Nederlandse kantonrechter bevat de volgende essentiële elementen op grond van artikel 1:378 BW en artikel 798 Rv.

Identificatie verzoeker: volledige voornamen, geslachtsnaam, geboortedatum (DD-MM-JJJJ), BSN, woonadres, relatie tot de betrokkene (zelf, echtgenoot/partner, ouder, kind, sibling) en contactgegevens.

Identificatie betrokkene (curanda): volledige voornamen, geslachtsnaam, geboortedatum, BSN, woonadres of instelling, burgerlijke staat, nationaliteit.

Grond voor curatele (artikel 1:378 lid 1 BW): beschrijving van de geestelijke toestand op grond waarvan curatele noodzakelijk is. Bijvoegen van een medische verklaring van een behandelend psychiater, arts of klinisch psycholoog met diagnose en oordeel over de duurzame onmogelijkheid om belangen te behartigen.

Motivering zwaarste maatregel: uitleg waarom de lichtere maatregelen (beschermingsbewind ex artikel 1:431 BW of mentorschap ex artikel 1:450 BW) niet volstaan. Curatele is proportioneel uitsluitend bij de meest ernstige toestandsbeelden.

Voorgestelde curator: naam, adres, contactgegevens en instemming van de door de verzoeker voorgestelde curator. Bijvoegen van LRBM-registratiebewijs indien de curator een professional is.

Vermogensopgave: overzicht van de vermogensbestanddelen van de betrokkene (bankrekeningen, onroerende zaken, uitkeringen, schulden) als bijlage bij het verzoek.

Verzoek om voorlopige curatele (optioneel): indien acuut ingrijpen nodig is, verzoek om instelling van voorlopige curatele ex artikel 1:386 BW.

forms-legal.com biedt dit modelverzoekschrift als voorbereiding. Verwante documenten zijn het Beschermingsbewind Verzoek voor vermogensbeheer en het Mentorschap Aanvraag voor persoonlijke verzorging. Bij tijdige wilsverklaring is het Levenstestament de voorkeursmaatregel boven curatele.

Het invullen van de curatele aanvraag voor de kantonrechter in Nederland verloopt via de volgende stappen.

Stap 1 — Overweeg alternatieve maatregelen. Curatele is de zwaarste maatregel en wordt door de kantonrechter alleen uitgesproken indien lichtere alternatieven (beschermingsbewind en/of mentorschap) niet volstaan. Overleg met een advocaat of maatschappelijk werker of curatele daadwerkelijk noodzakelijk is.

Stap 2 — Gegevens verzoeker invullen. Volledige naam en BSN. Relatie tot betrokkene. Woonadres en contactgegevens. Grond voor het verzoek (geestelijke toestand betrokkene).

Stap 3 — Gegevens betrokkene invullen. Volledige naam, BSN, geboortedatum (DD-MM-JJJJ), woonadres of instelling. Burgerlijke staat. Nationaliteit. Bij opname in psychiatrische instelling of verpleeghuis: naam, adres en telefoonnummer van de instelling.

Stap 4 — Medische verklaring ophalen. Vraag een schriftelijke verklaring op van de behandelend psychiater of arts die de diagnose bevestigt en aangeeft dat de betrokkene duurzaam niet in staat is zijn belangen te behartigen. Een verklaring van de huisarts alleen is doorgaans onvoldoende bij curatele; een psychiater of klinisch psycholoog is vereist.

Stap 5 — Motivering opstellen. Schrijf een motivering waarom curatele noodzakelijk is en waarom bewind en mentorschap niet volstaan. Gebruik concrete voorbeelden van recente rechthandelingen van de betrokkene die schade hebben veroorzaakt.

Stap 6 — Curator selecteren en benaderen. Kies een curator via het LRBM of via een familielid dat bereid is de verantwoordelijkheid op zich te nemen. Vraag de curator om een instemverklaring. Bijvoegen van LRBM-uittreksel indien professional.

Stap 7 — Bijlagen verzamelen. Medische verklaring, vermogensopgave, instemverklaring curator, identiteitsbewijzen van verzoeker en betrokkene, afschriften van bankrekeningen.

Stap 8 — Indienen bij kantonrechter. Dien het verzoekschrift in bij de Rechtbank (sector kanton) van het arrondissement van de woonplaats van de betrokkene. Griffierecht circa € 90-310 afhankelijk van de aard (2026). Kantonrechter stelt een mondelinge behandeling in waarbij de betrokkene wordt gehoord.

Stap 9 — Datum en handtekening. Vul datum in als DD-MM-JJJJ. Onderteken het verzoekschrift.

De curatele in Nederland is onderworpen aan de volgende juridische vereisten op grond van Boek 1 BW en aanverwante regelgeving.

Grond voor curatele (artikel 1:378 BW). Curatele kan worden uitgesproken bij een meerderjarige die als gevolg van zijn geestelijke toestand, tijdelijk of duurzaam, zijn belangen niet behoorlijk kan waarnemen. De wetgever beoogde curatele te reserveren voor de meest ernstige toestandsbeelden. Verkwisting of schulden alleen zijn onvoldoende grond; daarvoor is beschermingsbewind de aangewezen maatregel.

Verzoekersbevoegdheid (artikel 1:379 BW). Het verzoek kan worden ingediend door: de betrokkene zelf, de echtgenoot of geregistreerde partner, de ouders, kinderen, broers of zussen, een bestaande bewindvoerder of mentor, en het Openbaar Ministerie (OM). Derden (bijv. schuldeisers) hebben geen verzoeksbevoegdheid.

Vorm en procedure (artikel 798-799 Rv jo. artikel 1:380 BW). Het verzoek wordt ingediend als verzoekschrift bij de kantonrechter van het arrondissement waar de betrokkene zijn gewone verblijfplaats heeft. Geen advocaat verplicht bij verzoekschriftprocedure. De kantonrechter hoort de betrokkene in een mondelinge behandeling; bij ernstige toestand kan worden afgezien van horen (artikel 1:380 lid 4 BW).

Medisch advies. De kantonrechter vraagt doorgaans een rapport van een onafhankelijke psychiater of arts aan alvorens curatele uit te spreken. Bij spoed kan de kantonrechter volstaan met de overgelegde medische verklaring.

Curateleregister (artikel 1:391 BW). Na uitgesproken curatele wordt de curatele ingeschreven in het curateleregister bij de Rechtbank. Het register is openbaar; derden kunnen nagaan of een persoon onder curatele staat via de Rechtbank-website.

Gevolgen (artikel 1:381-382 BW). De curanda verliest zijn handelingsbekwaamheid. Rechtshandelingen zonder medewerking curator zijn vernietigbaar. De curator vertegenwoordigt de curanda bij alle rechtshandelingen.

Opheffing (artikel 1:389 BW). De kantonrechter kan de curatele opheffen op verzoek van de curanda, de curator, of verwanten, indien de grond niet meer aanwezig is. Bij opheffen kent de kantonrechter doorgaans eerst een lichter regime (bewind en/of mentorschap) alvorens volledig op te heffen. Het verzoek tot opheffing verloopt via een nieuw verzoekschrift bij de kantonrechter en vereist een recent psychiatrisch of medisch rapport waaruit herstel of een gewijzigde toestand blijkt.

Grifferecht en proceskosten. Het griffierecht voor een curatele aanvraag bedraagt in 2026 circa € 90 tot € 310 afhankelijk van de aard van het verzoek en de hoedanigheid van de verzoeker (artikel 3 Wet griffierechten burgerlijke zaken). Advocaatkosten zijn bij de verzoekschriftprocedure niet verplicht maar worden sterk aanbevolen gezien de complexiteit van het ondercuratelestelling-recht. Bij onvoldoende financiële middelen van de verzoeker kan rechtsbijstand worden aangevraagd bij de Raad voor Rechtsbijstand op grond van de Wet op de rechtsbijstand (Wrb).

Bij de aanvraag van curatele in Nederland worden de volgende fouten regelmatig gemaakt.

Fout 1 — Curatele aanvragen terwijl bewind en mentorschap volstaan. Curatele is proportioneel uitsluitend bij de meest ernstige gevallen. De kantonrechter weigert curatele indien beschermingsbewind en mentorschap gecombineerd voldoende bescherming bieden. Overweeg altijd eerst de combinatie bewind + mentorschap. De combinatie van bewind voor het vermogen en mentorschap voor de persoon biedt in de meeste gevallen voldoende bescherming zonder de verstrekkende gevolgen van curatele.

Fout 2 — Geen psychiatrische verklaring bijvoegen. Curatele op grond van geestelijke toestand vereist een medische verklaring van een psychiater of arts. Een brief van de huisarts of een verklaring van een medewerker van de thuiszorg is doorgaans onvoldoende. Vraag een schriftelijk rapport op bij de behandelend psychiater of klinisch psycholoog dat niet ouder is dan zes maanden en dat expliciet aangeeft dat de betrokkene duurzaam niet in staat is zijn belangen te behartigen.

Fout 3 — Curatele aanvragen terwijl levenstestament haalbaar was. Wanneer de betrokkene ten tijde van het aanvragen van curatele cognitief nog in staat is zijn wil te uiten, had een levenstestament bij de notaris (Wna, art. 2) een goedkoper en minder ingrijpend alternatief kunnen zijn. Adviseer betrokkenen altijd tijdig een levenstestament op te stellen. Bij tijdige regeling kan een dure en belastende curatele procedure worden voorkomen en behoudt de betrokkene zelf de regie over wie zijn belangen behartigt.

Fout 4 — Curateleregister niet controleren voordat contracten worden gesloten. Derden die handelen met een gecurateleerde lopen het risico dat de rechtshandeling achteraf door de curator wordt vernietigd op grond van artikel 1:381 BW. Controleer het curateleregister bij de Rechtbank voordat u een significante overeenkomst sluit met een persoon wiens handelingsbekwaamheid twijfelachtig is. Notarissen zijn van rechtswege verplicht het register te controleren bij het passeren van akten.

Fout 5 — Curator niet tijdig vragen om rekening en verantwoording. De curator is verplicht jaarlijks rekening en verantwoording af te leggen aan de kantonrechter op grond van artikel 1:386 BW. Verwanten die zelf de curator zijn vergeten dit soms, wat leidt tot sancties of ontslag als curator door de kantonrechter. Stel direct na benoeming een kalenderherinnering in voor de jaarlijkse rapportagedeadline.

Fout 6 — Onterecht vergeten opheffing aan te vragen bij herstel. Wanneer de betrokkene herstelt na geslaagde psychiatrische behandeling of medische interventie moet actief een verzoek tot opheffing van de curatele worden ingediend bij de kantonrechter. De curatele eindigt niet automatisch bij herstel. Opheffing geschiedt op grond van artikel 1:389 BW en vereist een nieuw psychiatrisch rapport dat het herstel bevestigt.

Fout 7 — Verwarring tussen curatele en Wvggz-maatregelen. Curatele is een civielrechtelijke beschermingsmaatregel gericht op handelingsbekwaamheid; de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz) regelt de gedwongen psychiatrische behandeling. De twee maatregelen kunnen naast elkaar bestaan maar hebben elk een eigen procedure en doel. Curatele vervangt niet de Wvggz-zorgmachtiging en omgekeerd. Wanneer zowel bescherming van de rechtspositie als verplichte zorg nodig is, moeten beide trajecten parallel worden gestart.