Adoptieverzoek

De Adoptieverzoek in Nederland is het verzoekschrift waarmee een of twee adoptanten de rechtbank vragen de adoptie van een kind uit te spreken en daarmee een familierechtelijke betrekking tot stand te brengen, op grond van Burgerlijk Wetboek art. 1:228 tot 1:231. De rechtbank van het arrondissement waar het kind zijn gewone verblijfplaats heeft beoordeelt of aan de adoptievoorwaarden is voldaan en of de adoptie in het kennelijk belang van het kind is, zowel bij binnenlandse adoptie als bij erkenning van een buitenlandse adoptie onder het Haags Adoptieverdrag 1993.

Nederland maakt onderscheid tussen twee soorten adoptie. Binnenlandse adoptie betreft de adoptie van een in Nederland verblijvend kind door Nederlandse ingezetenen; de grondslag ligt in BW art. 1:228-1:231 en de procedure verloopt bij de Rechtbank van het arrondissement waar het kind zijn gewone verblijfplaats heeft. Internationale adoptie betreft de opname ter adoptie van een kind uit een ander land door personen die in Nederland wonen; daarvoor gelden naast het BW ook de Wet opneming buitenlandse kinderen ter adoptie (Wobka) en het Haags Verdrag inzake de Bescherming van Kinderen en de Samenwerking op het Gebied van de Interlandelijke Adoptie van 1993 (Haags Adoptieverdrag, HAV 1993).

Sinds 1 april 2023 is binnenlandse adoptie van pasgeboren kinderen via de zogenoemde baby-adoptieroute aanzienlijk veranderd door de inwerkingtreding van de Wet afwikkeling meerpersoonsadoptie (Wampa). Tevens heeft Nederland internationale adoptie per 2021 tijdelijk opgeschort als gevolg van de aanbevelingen in het rapport van de commissie Joustra over misstanden bij interlandelijke adoptie in het verleden. Per 1 mei 2023 is de internationale adoptie op beperkte basis hervat via de Centrale autoriteit van het Ministerie van Justitie en Veiligheid.

De adoptie in Nederland heeft verreikende rechtsgevolgen. Het geadopteerde kind verliest alle familierechtelijke banden met de biologische ouders en hun verwanten (inclusief erfrecht) en verkrijgt de familierechtelijke banden met de adoptant(en) en hun verwanten (artikel 1:229 BW). Het kind neemt in beginsel de geslachtsnaam aan van de adoptant(en) (artikel 1:5 BW). Nationaliteit: het kind verkrijgt de Nederlandse nationaliteit indien de adoptant(en) Nederlander zijn (Rijkswet op het Nederlanderschap).

Het adoptieverzoek wordt beoordeeld door de Rechtbank aan de hand van een strenge toets aan de vereisten van artikel 1:228 BW: het belang van het kind moet worden gediend, de biologische ouders moeten instemmen (tenzij hun instemming kan worden vervangen door de Rechtbank), de adoptant(en) moeten aan de vereisten voldoen (leeftijd, gezondheid, woonduur), en er mogen geen biologische kinderen in het spel zijn die bij de adoptie worden benadeeld. De Raad voor de Kinderbescherming adviseert de Rechtbank altijd bij een adoptieverzoek.

Een adoptieverzoek in Nederland is nodig in de volgende situaties waarbij de juridische ouder-kind band via adoptie dient te worden gevestigd.

Stiefouderadoptie: wanneer een stiefouder het kind van zijn of haar partner wenst te adopteren nadat de andere biologische ouder is overleden of het gezag heeft verloren, of nadat de andere biologische ouder schriftelijk toestemming heeft gegeven voor de adoptie. Na stiefouderadoptie is de stiefouder de juridische ouder van het kind, niet slechts de partner van de verzorgende ouder.

Adoptie door pleegouders: wanneer een kind al langere tijd in een pleeggezin verblijft en de pleegouders de permanente juridische ouders willen worden. Vereist is dat het kind drie jaar in het pleeggezin heeft gewoond en dat de Rechtbank oordeelt dat de adoptie in het belang van het kind is.

Adoptie na draagmoederschap: wanneer wensouders een kind via draagmoederschap hebben gekregen, is de draagmoeder de juridische moeder en haar eventuele partner de andere juridische ouder. De wensouders zijn niet automatisch de juridische ouders. Via adoptie of gerechtelijke vaststelling van het ouderschap kunnen de wensouders de juridische ouders worden. Per 1 januari 2023 is de Wet draagmoederschap in voorbereiding (Staatsblad nog niet gepubliceerd bij schrijven); tot die tijd verloopt het via adoptieprocedure.

Internationale adoptie: wanneer in Nederland wonende personen een kind uit een ander land willen adopteren via de officieel goedgekeurde landen-programma's van het Ministerie van Justitie en Veiligheid (per 2023 beperkt aantal landen: Colombia, China, Polen, Taiwan). Vereist is een beginseltoestemming van de Centrale autoriteit (Wobka art. 5), een matching door een erkend vergunninghouder (stichting), en een adoptiebeschikking.

Erkenning buitenlandse adoptie: wanneer in het buitenland (bijv. in de VS, België, Colombia) een adoptie heeft plaatsgevonden en deze in Nederland moet worden erkend. Op grond van artikel 1:229a BW wordt een buitenlandse adoptie in Nederland erkend indien zij tot stand is gekomen in overeenstemming met het recht van het land van herkomst en aan de minimumvereisten van artikel 1:228 BW voldoet.

Naadoptie naamwijziging: na uitgesproken adoptie kan het kind op grond van artikel 1:230 BW een verzoek doen tot wijziging van de geslachtsnaam naar die van de adoptant(en), indien de adoptie niet automatisch tot naamwijziging heeft geleid.

Een geldig adoptieverzoek bij de Nederlandse Rechtbank bevat de volgende essentiële elementen op grond van artikel 1:228 BW en artikel 278 Rv.

Identificatie verzoekers: volledige voornamen, geslachtsnamen, geboortedata (DD-MM-JJJJ), BSN, nationaliteiten, woonadressen en burgerlijke staat van de verzoeker(s). Bij echtparen of geregistreerd partnerschap: beiden als verzoekers vermelden. Bij eenzijdige adoptie (stiefouder): alleen de stiefouder als verzoeker.

Identificatie van het kind: volledige voornamen, geslachtsnaam, geboortedatum, geboorteplaats, nationaliteit, BSN, en huidig woonadres. Vermeld ook de naam en woonadres van de huidige gezagsdrager(s).

Ouderverklaring (instemming biologische ouder): verklaring van de biologische ouder(s) dat zij instemmen met de adoptie ex artikel 1:228 lid 1 sub f BW. Bij overlijden van de biologische ouder: overlijdensakte meesturen. Bij ontzegging van gezag: rechterlijke beschikking meesturen.

Leeftijdseis adoptanten (artikel 1:228 lid 1 sub b BW): de adoptant(en) moeten minimaal 18 jaar ouder zijn dan het kind en maximaal 42 jaar ouder (voor aanvragen interlandelijke adoptie, in de regels van de Centrale autoriteit). De minimumleeftijd van de adoptant is 18 jaar.

Woonduureis: de adoptant(en) moeten ten minste drie jaar hun gewone verblijfplaats in Nederland hebben op het moment van het verzoek (voor interlandelijke adoptie: vereiste op grond van de Wobka).

Raad voor de Kinderbescherming rapport: de Rechtbank vraagt altijd advies aan de Raad voor de Kinderbescherming. Bijvoegen van het screening rapport indien reeds beschikbaar (voor interlandelijke adoptie: verplicht screeningsrapport Centrale autoriteit).

Ouderschapsverklaring en thuisbeschrijving: bij interlandelijke adoptie bijvoegen van de beginseltoestemming van de Centrale autoriteit ex Wobka art. 5, het homesStudy rapport (thuisstudie door erkende stichting), en de beschikking van de buitenlandse rechter.

Belang van het kind: onderbouwing waarom de adoptie in het belang van het kind is (artikel 3 IVRK). Concrete feiten over de band tussen het kind en de adoptant(en), de opvoedsituatie, de wensen van het kind (bij kinderen van 12 jaar en ouder verplicht hoorrecht ex artikel 809 Rv).

forms-legal.com biedt dit model adoptieverzoek als voorbereiding op de procedure bij de Rechtbank en overleg met een gespecialiseerd adoptie-advocaat. Verwante documenten zijn het Gezagsregeling Verzoek voor het regelen van gezag na adoptie en het Testament voor het vastleggen van de erfrechtsituatie na adoptie.

Het invullen van het adoptieverzoek voor de Nederlandse Rechtbank verloopt via de volgende stappen.

Stap 1 — Bepaal het type adoptie. Selecteer binnenlandse adoptie (BW art. 1:228-1:231), stiefouderadoptie (BW art. 1:228 lid 4), adoptie door pleegouders (BW art. 1:228 lid 1 sub d), of interlandelijke adoptie (Wobka + HAV 1993).

Stap 2 — Gegevens adoptant(en) invullen. Volledige voornamen, geslachtsnamen zoals op identiteitsbewijs. Geboortedatum in DD-MM-JJJJ formaat. BSN (9 cijfers). Nationaliteit(en). Woonadres inclusief postcode en gemeente. Burgerlijke staat (gehuwd, geregistreerd partnerschap, alleenstaand). Datum van huwelijk of partnerschapsregistratie.

Stap 3 — Gegevens van het kind invullen. Volledige voornamen, geslachtsnaam, geboortedatum (DD-MM-JJJJ), geboorteplaats en -land, BSN indien Nederlands, nationaliteit(en). Huidig woonadres. Naam en adres van huidige verzorger(s).

Stap 4 — Instemming biologische ouders regelen. Laat de biologische ouder(s) schriftelijk toestemming verlenen voor de adoptie (notarieel bekrachtigde verklaring). Bij overlijden van biologische ouder: overlijdensakte bijvoegen. Bij onbekende biologische ouder: bewijs van onbekendheid (verklaring gemeente of rechter).

Stap 5 — Leeftijds- en woonduureis controleren. Bereken het leeftijdsverschil tussen de adoptant(en) en het kind. Minimaal 18 jaar, maximaal 42 jaar (voor interlandelijke adoptie). Controleer dat de adoptant(en) ten minste drie jaar in Nederland wonen (BRP-uittreksel bijvoegen).

Stap 6 — Bijlagen verzamelen. Geboorteakte kind, geboorteakte(n) adoptant(en), huwelijksakte of partnerschapsakte (indien van toepassing), BRP-uittreksel adoptant(en), instemming biologische ouder(s), medische verklaring adoptant(en) (voor interlandelijke adoptie), rapport Raad voor de Kinderbescherming (indien reeds beschikbaar), beginseltoestemming Centrale autoriteit (voor interlandelijke adoptie).

Stap 7 — Belang van het kind beschrijven. Schrijf een gemotiveerd betoog waarom de adoptie in het belang van het kind is. Gebruik concrete feiten over de bestaande band tussen het kind en de adoptant(en), de duur van de zorgsituatie, de wensen van het kind.

Stap 8 — Advocaat inschakelen. Adoptieprocedures zijn complex; inschakeling van een gespecialiseerd adoptie-advocaat is sterk aanbevolen. Advocaat dient het verzoekschrift in bij de bevoegde Rechtbank (woonplaats kind). Griffierecht circa € 310 (2026). Datum en handtekening op het verzoekschrift.

De adoptie in Nederland is onderworpen aan strikte wettelijke vereisten op grond van artikel 1:228 BW en aanverwante regelgeving.

Vereisten voor de adoptant(en) (artikel 1:228 lid 1 BW). De adoptant(en) moeten: ten minste drie jaar hun gewone verblijfplaats in Nederland hebben, ten minste 18 jaar ouder zijn dan het kind, en in staat zijn het kind op te voeden en te verzorgen. Voor eenzijdige adoptie (door één persoon) geldt een bijzonder vereiste: ofwel de adoptant is de partner van de biologische ouder van het kind (stiefouder), ofwel het kind is meer dan een jaar door de adoptant verzorgd en er is geen andere juridische ouder. Voor gezamenlijke adoptie door een echtpaar of geregistreerde partners gelden beide vereisten cumulatief voor beide partners.

Leeftijdsvereiste (artikel 1:228 lid 1 sub b BW). De adoptant moet minimaal 18 jaar ouder zijn dan het te adopteren kind. Voor interlandelijke adoptie geldt een maximumleeftijdsverschil van 42 jaar (richtlijn Centrale autoriteit). Kinderen mogen maximaal achttien jaar oud zijn bij de adoptieprocedure; na de 18e verjaardag is adoptie op grond van het Nederlandse recht niet meer mogelijk (slechts in uitzonderingsgevallen via bijzondere procedure).

Instemming biologische ouder(s) (artikel 1:228 lid 1 sub f BW). De biologische ouder(s) moeten instemmen met de adoptie tenzij: de biologische ouder onbekend is, de biologische ouder het kind meer dan een jaar heeft verlaten en geen contact heeft gezocht, de biologische ouder het gezag is ontnomen, of de biologische ouder een gevangenisstraf van meer dan vier jaar uitzit. De Rechtbank kan de toestemming vervangen indien het belang van het kind dit vereist en de biologische ouder zijn toestemming onredelijk weigert.

Instemming van het kind (artikel 1:228 lid 2 BW). Voor kinderen van 12 jaar en ouder is de instemming van het kind zelf vereist voor de adoptie. De Rechtbank hoort het kind in persoon op grond van artikel 809 Rv.

Belang van het kind (artikel 3 IVRK jo. artikel 1:228 lid 3 BW). De adoptie moet aantoonbaar in het belang van het kind zijn. De Rechtbank weegt: de bestaande band tussen het kind en de adoptant(en), de opvoedsituatie, de mogelijkheid tot terugplaatsing bij de biologische ouders, en de langetermijnontwikkeling van het kind. De Raad voor de Kinderbescherming brengt altijd advies uit.

Interlandelijke adoptie (Wobka en HAV 1993). Voor interlandelijke adoptie is een beginseltoestemming vereist van de Centrale autoriteit van het Ministerie van Justitie en Veiligheid. De procedure verloopt via een erkende vergunninghouder (bemiddelende stichting). De adoptie moet voldoen aan de vereisten van het Haags Adoptieverdrag 1993 (HAV 1993) dat door meer dan 100 landen is geratificeerd en Nederland bindt via Rijkswet.

Bij het indienen van een adoptieverzoek in Nederland worden de volgende fouten regelmatig gemaakt.

Fout 1 — Instemming biologische ouder niet schriftelijk vastgelegd. De instemming van de biologische ouder met de adoptie moet schriftelijk worden vastgelegd, bij voorkeur via een notarieel bekrachtigde verklaring. Een mondelinge of per WhatsApp-berichten gegeven toestemming is onvoldoende voor de Rechtbank. Zorg voor een formeel document.

Fout 2 — Leeftijdsverschil niet gecontroleerd. Sommige verzoekers gaan ervan uit dat elke volwassene kan adopteren. De wet vereist minimaal 18 jaar leeftijdsverschil ex artikel 1:228 lid 1 sub b BW. Controleer het leeftijdsverschil nauwkeurig en leg de berekening voor aan de advocaat.

Fout 3 — Geen rapport Raad voor de Kinderbescherming aangevraagd. De Rechtbank vraagt standaard advies aan de Raad voor de Kinderbescherming bij elk adoptieverzoek. Dit raadsonderzoek duurt twee tot drie maanden en veroorzaakt vertraging als u dit niet tijdig weet. Informeer bij de Rechtbank al vroeg in het proces wanneer de Raad wordt ingeschakeld.

Fout 4 — Interlandelijke adoptie starten zonder beginseltoestemming. Interlandelijke adoptie vereist altijd een beginseltoestemming van de Centrale autoriteit van het Ministerie van Justitie en Veiligheid vóór men een kind opneemt en vóór de eigenlijke adoptieprocedure start. Het kind mee naar Nederland brengen zonder beginseltoestemming is verboden op grond van de Wobka en kan leiden tot strafrechtelijke vervolging.

Fout 5 — Kind ouder dan 18 jaar. Adoptie van een meerderjarige is in Nederland in beginsel niet mogelijk. Zorg dat de adoptieprocedure wordt gestart en afgerond vóórdat het kind 18 jaar wordt. In de praktijk adviseren advocaten om de procedure minimaal een jaar vóór de 18e verjaardag in gang te zetten.

Fout 6 — Advocaat niet inschakelen. Adoptieprocedures zijn juridisch complex vanwege de verstrekkende gevolgen (doorbreking familiebanden, erfrecht, nationaliteit). Inschakeling van een gespecialiseerd adoptie-advocaat is sterk aanbevolen en bij interlandelijke adoptie feitelijk onmisbaar.