Geslachtsregistratie en Naamswijziging

De Geslachtsregistratie en Naamswijziging in Nederland is het verzoek waarmee iemand de in de geboorteakte vastgelegde geslachtsaanduiding of geslachtsnaam laat wijzigen, op grond van Burgerlijk Wetboek art. 1:28 en het Besluit geslachtsnaamswijziging. De wijziging van de geslachtsregistratie verloopt bij de ambtenaar van de burgerlijke stand, terwijl een wijziging van de geslachtsnaam via een koninklijk besluit of de rechter loopt; beide kunnen los van elkaar of in één procedure worden aangevraagd.

Naamswijziging in Nederland heeft twee componenten. Ten eerste het wijzigen van de voornamen, dat kan via een verzoekschrift bij de Rechtbank op grond van artikel 1:4 lid 4 BW of bij de burgerlijke stand voor kleine correcties. Ten tweede het wijzigen van de geslachtsnaam, dat loopt via de Koninklijke weg van het Besluit geslachtsnaamswijziging of via een rechterlijk bevel ex artikel 1:7 BW. De geslachtsregistratiewijziging kan los van een naamswijziging worden doorgevoerd, maar in de praktijk worden beide wijzigingen bij transgender personen vaak gecombineerd in één verzoekprocedure.

Het aanvragen van een wijziging van de geslachtsregistratie verloopt in Nederland per 1 januari 2024 via een vereenvoudigde zelfverklarende procedure bij de ambtenaar van de burgerlijke stand (ABS) van de woongemeente op grond van het gewijzigde artikel 1:28 BW. Een medische verklaring of ingreep is niet langer vereist. Elke meerderjarige Nederlander kan de geslachtsregistratie wijzigen door een verklaring af te leggen bij de burgerlijke stand dat de geregistreerde geslachtsaanduiding niet overeenkomt met zijn of haar beleefde geslacht (gender). Een wachttijd van drie maanden is hierbij van toepassing zodat de verzoeker voldoende overweging heeft gehad.

Voor minderjarigen van 16 en 17 jaar gelden aanvullende vereisten op grond van artikel 1:28 lid 3 BW: het minderjarige kind kan zelfstandig een verzoek indienen bij de burgerlijke stand, maar de ouder(s) of voogd met gezag moeten de verklaring mede ondertekenen of toestemming verlenen. Voor kinderen jonger dan 16 jaar geldt een zwaardere procedure via de Rechtbank, waarbij een kinderpsychiatrische beoordeling is vereist door het Gender Identity Development Service (GIDS) protocol.

De juridische gevolgen van een geslachtsregistratiewijziging zijn verreikend: het gewijzigde geslacht wordt ingeschreven in alle officiële registers (BRP, geboorteakte, paspoort, rijbewijs via CBR, BSN-administratie Belastingdienst). Diploma's en civiele getuigschriften worden niet automatisch aangepast maar de betrokken instelling is verplicht desgevraagd een correctieverklaring af te geven op grond van artikel 28a Wet basisregistratie personen.

In Nederland wordt de geslachtsregistratie niet alleen voor transgender personen gewijzigd maar ook voor intersekse personen die bij de geboorte een geslacht toegewezen kregen dat niet overeenkomt met hun biologische gesteldheid. Voor intersekse personen geldt een aparte wetgeving en de Centrale Raad van Beroep (CRvB) heeft in meerdere uitspraken de rechten van intersekse personen op correcte registratie bevestigd.

Een verzoek tot geslachtsregistratiewijziging en naamswijziging in Nederland is aan de orde in de volgende omstandigheden.

Wanneer de geregistreerde geslachtsaanduiding niet overeenkomt met het beleefde geslacht: de meest voorkomende situatie is die van transgender personen die zijn opgegroeid met een bij de geboorte toegewezen geslacht (M of V) dat niet overeenkomt met hun genderidentiteit. Op grond van het gewijzigde artikel 1:28 BW is een medische diagnose, operatie of hormonenbehandeling niet langer vereist. Een zelfverklaring bij de burgerlijke stand volstaat.

Wanneer de achternaam niet meer overeenkomt met de nieuwe geslachtsregistratie of genderuitdrukking: transgender personen die hun geslachtsregistratie wijzigen willen doorgaans ook hun geslachtsnaam aanpassen. Via het Besluit geslachtsnaamswijziging kan de geslachtsnaam worden gewijzigd op grond van genderidentiteit, maar ook om andere redenen zoals het dragen van een voor een bepaald geslacht kenmerkende naam.

Bij naamswijziging na echtscheiding of einde partnerschap: personen die bij huwelijk of geregistreerd partnerschap de naam van de partner hebben aangenomen, kunnen na echtscheiding of ontbinding van het partnerschap de eigen geboortenaam herstellen via een verzoek bij de burgerlijke stand ex artikel 1:9 BW.

Bij vervelende, belachelijke of onacceptabele achternaam: het Besluit geslachtsnaamswijziging staat wijziging toe indien de bestaande naam aanstootgevend, belachelijk of moeilijk te dragen is. De beoordeling hiervan ligt bij de ambtenaar van de burgerlijke stand of de Rechtbank. Aanvragen worden beoordeeld op grond van de vaste lijn in de uitvoeringsregeling van de Minister van Justitie en Veiligheid.

Bij aaneensluiting van de familienaam na adoptie of erkenning: na een adoptie (BW 1:229) of erkenning (BW 1:203) kan het kind of de adoptief-ouder verzoeken de geslachtsnaam te harmoniseren. Bij een stiefouderadoptie loopt de naamswijziging van het kind automatisch mee via de adoptieakte.

Voor intersekse personen: bij de geboorte incorrectelijk geregistreerde geslachtsaanduidingen (M of V terwijl de biologische gesteldheid niet eenduidig is) kunnen worden hersteld via de procedure bij de ABS of de Rechtbank, met ondersteuning van een medische verklaring van een intersekse-specialist verbonden aan een universitair medisch centrum (AMC, UMC Utrecht, Erasmus MC).

Voor personen met een buitenlandse geboorteakte: buitenlanders die in Nederland wonen en de Nederlandse nationaliteit hebben verkregen of een verblijfsvergunning bezitten, kunnen een verzoek indienen bij het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) voor opname in de BRP met het juiste geslacht, of bij de rechter voor een rechterlijk bevel tot correctie van de BRP-registratie op grond van artikel 83 BRP-wet.

Een volledig verzoek tot geslachtsregistratiewijziging en naamswijziging bij de burgerlijke stand of de Rechtbank in Nederland bevat de volgende kernelementen.

Personalia verzoeker: volledige voornamen, huidige geslachtsnaam, geboortedatum (DD-MM-JJJJ), geboorteplaats, BSN (9-cijferig nummer, te vinden op DigiD-overzicht of Belastingdienst-jaaropgave), huidig woonadres, nationaliteit, en identiteitsbewijs (paspoort of ID-kaart). Het BSN is het sleutelnummer voor alle registraties bij de Belastingdienst, het CBR, het UWV en de BRP.

Huidige geslachtsregistratie en gewenste wijziging: duidelijke vermelding van de huidige geregistreerde geslachtsaanduiding (M, V of X) en de gewenste nieuwe aanduiding. Bij een X-registratie dient de verzoeker aan te geven dat de gewenste aanduiding neutraal (X) is.

Zelfverklaring genderidentiteit: een schriftelijke verklaring van de verzoeker dat de bestaande geslachtsregistratie niet overeenkomt met zijn of haar beleefde geslacht (gender). De zelfverklaring is de wettelijke grondslag voor de vereenvoudigde procedure ex artikel 1:28 BW. Geen medische of psychiatrische verklaring vereist voor meerderjarigen.

Naamswijzigingsverzoek (indien van toepassing): de gewenste nieuwe geslachtsnaam met een motivering. Bij naamswijziging op grond van genderidentiteit is de motivering kort: de bestaande naam past niet bij de nieuwe geslachtsregistratie. Bij naamswijziging om andere redenen (aanstootgevendheid, moeilijkheid, buitenlandse naam) is een uitgebreidere motivering vereist op grond van de uitvoeringsregeling van het Besluit geslachtsnaamswijziging.

Voornamenwijziging (indien van toepassing): het verzoek tot wijziging van voornamen loopt via een apart verzoekschrift bij de Rechtbank ex artikel 1:4 lid 4 BW. Kosten zijn een griffierecht van circa € 90 (2026). De Rechtbank toetst of de gevraagde voornamen niet onwenselijk zijn.

Ondertekening en toestemming bij minderjarigen: voor minderjarigen van 16 en 17 jaar moet de ouder met gezag of de voogd het verzoek mede ondertekenen. Bij een persoon die onder bewind staat (BW 1:431-449) of mentorschap (BW 1:450-462) is de toestemming van de bewindvoerder of mentor vereist.

Verwante documenten: voor complete juridische bescherming bij geslachtswijziging is het raadzaam ook het levenstestament (nl-levenstestament) te actualiseren, de volmacht-algemeen (nl-volmacht-algemeen) te herzien, en het testament (nl-testament) te controleren op verwijzingen naar de vroegere geslachtsaanduiding. forms-legal.com biedt deze modellen aan als verwante documenten.

Kosten: de geslachtsregistratiewijziging bij de burgerlijke stand is in Nederland kosteloos voor meerderjarigen. Naamswijziging via het Besluit geslachtsnaamswijziging kost een administratieve vergoeding van circa € 835 (2026) te betalen aan de gemeente. Voornamenwijziging via de Rechtbank kost een griffierecht van circa € 90. Bij gecombineerde aanvragen worden de kosten bij dezelfde instantie samengevat.

Het invullen van het verzoekformulier voor geslachtsregistratiewijziging en naamswijziging in Nederland verloopt via de volgende stappen.

Stap 1 — Persoonlijke gegevens invullen. Vul de volledige voornamen in zoals vermeld op het huidig identiteitsbewijs (paspoort of ID-kaart). Schrijf de geslachtsnaam in met eventuele tussenvoegsel (bijv. 'de', 'van der', 'ten'). Vul geboortedatum in als DD-MM-JJJJ (bijv. 08-11-1995). Schrijf het BSN als 9-cijferig getal zonder spaties (bijv. 123456789).

Stap 2 — Huidig geslacht en gewenste wijziging. Selecteer de huidige geslachtsregistratie (M, V of X) en de gewenste nieuwe geslachtsregistratie. Let op: voor de registratie X is bij sommige gemeenten een apart formulier of een apart loket beschikbaar. Vraag bij de frontdesk van de gemeente naar de exacte werkwijze voor X-registratie.

Stap 3 — Zelfverklaring opstellen. Schrijf een bondige zelfverklaring (2-5 zinnen) waaruit blijkt dat de huidige geslachtsregistratie niet overeenkomt met uw beleefde geslacht. Voorbeeld: 'Ik verklaar dat de in de BRP geregistreerde geslachtsaanduiding [M/V] niet overeenkomt met mijn beleefde geslacht. Mijn genderidentiteit is [vrouw/man/non-binair]. Ik verzoek de geslachtsregistratie te wijzigen naar [V/M/X].' Geen medische onderbouwing nodig voor meerderjarigen.

Stap 4 — Naamswijziging invullen (indien gewenst). Vul de gewenste nieuwe geslachtsnaam in. Indien u geen bestaande naam overneemt maar een geheel nieuwe naam wenst, kunt u één naam kiezen. De naam mag niet dezelfde zijn als die van een andere persoon met directe verwantschap (artikel 1:7 BW). Geef een korte motivering: bij genderidentiteit volstaat verwijzing naar de geslachtswijziging.

Stap 5 — Voornamenwijziging (via Rechtbank). Indien u ook de voornamen wil wijzigen, dient u een apart verzoekschrift in bij de Rechtbank van uw arrondissement ex artikel 1:4 lid 4 BW. U kunt hiervoor het model nl-verzoekschrift-rechtbank van forms-legal.com gebruiken als basis. Voeg het gewenste nieuwe voornamenrooster toe en een motivering (genderidentiteit is voldoende motivering).

Stap 6 — Documenten meenemen naar de burgerlijke stand. Geldig paspoort of ID-kaart. DigiD-overzicht of Belastingdienst-brief met BSN. Geboorteakte (uit de BRP-uitdraai of via gemeente). Voor minderjarigen: handtekening ouder(s) met gezag. Voor personen met bewind of mentorschap: toestemmingsverklaring bewindvoerder of mentor.

Stap 7 — Wachttijd van drie maanden. Na indiening van de zelfverklaring geldt een wettelijke bedenktijd van drie maanden (artikel 1:28 lid 2 BW). Na deze periode moet u terugkomen bij de burgerlijke stand om de wijziging definitief te bevestigen. Gebruik deze periode om ook uw testament (nl-testament) en levenstestament (nl-levenstestament) te actualiseren.

Stap 8 — Ontvangst van de gewijzigde akte. Na definitieve bevestiging ontvangt u een gewijzigde geboorteakte en een update van de BRP-registratie. Vervolgens moet u zelf een nieuw paspoort of ID-kaart aanvragen bij de gemeente, een nieuw rijbewijs via het CBR en uw Belastingdienst-gegevens laten updaten via Mijn Belastingdienst.

De geslachtsregistratiewijziging en naamswijziging in Nederland zijn onderworpen aan de volgende wettelijke vereisten.

Grondslag geslachtsregistratiewijziging (artikel 1:28 BW, gewijzigd 2024). Elke meerderjarige Nederlander kan de geslachtsregistratie in de BRP wijzigen via een zelfverklarende procedure bij de burgerlijke stand. Geen medische diagnose, psychiatrisch rapport, operatie of hormonenbehandeling vereist. Wachttijd van drie maanden tussen indiening van de verklaring en definitieve vastlegging.

Grondslag naamswijziging geslachtsnaam (Besluit geslachtsnaamswijziging, Stb. 1997/145). Wijziging van de geslachtsnaam is uitsluitend mogelijk via Koninklijk Besluit (KB) op grond van het Besluit geslachtsnaamswijziging. De verzoeker dient een aanvraag in bij de burgemeester van de woongemeente. De burgemeester stuurt de aanvraag door aan de Minister van Justitie en Veiligheid (JenV). Na inwilliging wordt het KB ondertekend door de Koning.

Wachttijd na naamswijziging. Na een naamswijziging via KB geldt een inschrijvingstermijn van 10 dagen waarbinnen de gemeente de wijziging in de BRP verwerkt. Daarna moeten alle identiteitsdocumenten worden vervangen (paspoort, rijbewijs via CBR, OV-chipkaart NS). De Belastingdienst verwerkt de naamswijziging automatisch na BRP-update.

Vereisten bij voornamenwijziging (artikel 1:4 lid 4 BW). Verzoek bij de Rechtbank van het arrondissement van de woonplaats. Griffierecht circa € 90 (2026). De Rechtbank toetst of er een gerechtvaardigd belang bestaat en of de gewenste namen niet onwenselijk zijn. Voor genderidentiteitstransitie acht de Rechtbank dit gerechtvaardigd belang steevast aanwezig.

Vereisten voor minderjarigen (artikel 1:28 lid 3 BW). Personen van 16 en 17 jaar kunnen zelfstandig een geslachtsregistratiewijziging verzoeken maar de ouder(s) met gezag of voogd moeten de verklaring mede ondertekenen. Voor kinderen jonger dan 16 jaar loopt de procedure via de Rechtbank met vereiste beoordeling door een kinder- en jeugdpsychiater.

BRP-inschrijving en gevolgen voor identiteitsdocumenten. Na de geslachtsregistratiewijziging wordt de BRP-registratie bijgewerkt door de gemeente. Het paspoort en ID-kaart zijn na de wijziging niet meer geldig voor het gewijzigde geslacht. Een nieuw document moet binnen 6 maanden worden aangevraagd. Rijbewijs via CBR wordt niet automatisch aangepast: apart verzoek aan CBR (Wegenverkeerswet 1994, art. 107). Diploma's, getuigschriften en BSN-administratie worden op verzoek gecorrigeerd door de uitgevende instelling.

Privacybescherming. Na de geslachtswijziging heeft de betrokkene het recht dat derden niet automatisch worden geïnformeerd over de vroegere registratie. Op grond van de AVG (art. 9 UAVG gezondheidsgegevens als bijzondere categorie) en de BRP-wet is de gemeente verplicht de vroegere geslachtsregistratie te beschermen als bijzonder persoonsgegeven.

Bij verzoeken tot geslachtsregistratiewijziging en naamswijziging in Nederland worden de volgende fouten het meest gemaakt.

Fout 1 — De wachttijd van drie maanden vergeten te plannen. Veel verzoekers denken dat de geslachtsregistratie direct na indiening van de verklaring wordt gewijzigd. Op grond van artikel 1:28 BW geldt een verplichte wachttijd van drie maanden. Plan de eerste afspraak bij de burgerlijke stand ruim vóór het moment waarop het nieuwe paspoort nodig is (bijv. voor een buitenlandse reis of een sollicitatiegesprek waarbij ID vereist is).

Fout 2 — Voornamenwijziging vergeten apart aan te vragen. De geslachtsregistratiewijziging bij de burgerlijke stand wijzigt automatisch de geslachtsaanduiding in de BRP maar wijzigt de voornamen niet. Voor aanpassing van de voornamen is een apart verzoekschrift bij de Rechtbank ex artikel 1:4 lid 4 BW vereist. Verzoekers die dit vergeten krijgen een paspoort met nieuwe geslachtsaanduiding maar met oude voornamen die mogelijk niet overeenkomen met hun nieuwe identiteit.

Fout 3 — Naamswijziging via burgerlijke stand proberen in plaats van via Koninklijk Besluit. De geslachtsnaam kan niet worden gewijzigd via een eenvoudig verzoek bij de burgerlijke stand. Naamswijziging vereist een KB op grond van het Besluit geslachtsnaamswijziging. Wie zich rechtstreeks tot de ABS wendt met een naamswijzigingsverzoek wordt doorverwezen naar het gemeenteloket voor de KB-aanvraagprocedure. Begin op tijd: een KB-procedure duurt gemiddeld 4 tot 12 maanden.

Fout 4 — BSN niet beschikbaar hebben bij de afspraak. De burgerlijke stand vereist het BSN voor het aanmaken van de akte van geslachtswijziging. Zonder BSN kan de procedure niet worden gestart. Haal het BSN op via de DigiD-app of een brief van de Belastingdienst en neem dit mee naar de afspraak.

Fout 5 — Diploma's en getuigschriften niet tijdig laten corrigeren. Na een geslachtsregistratiewijziging of naamswijziging zijn bestaande diploma's (van DUO, universiteiten, HBO-instellingen) nog geldig maar vermelden de vroegere naam. De betrokkene kan bij de uitgevende instelling verzoeken om een correctieverklaring of een aanvullend verklaring die de koppeling legt tussen de oude naam en de nieuwe naam op grond van artikel 28a BRP-wet. Wacht niet te lang: sommige instellingen hanteren een termijn van 1 tot 3 jaar na de naamswijziging voor het afgeven van gratis correctieverklaringen.

Fout 6 — Testament en levenstestament niet aanpassen. Na een naamswijziging zijn bestaande testamenten en levenstestamenten nog geldig maar kunnen verwarring scheppen bij de afwikkeling van de nalatenschap. Laat een notaris (Wna, art. 2) de documenten bijwerken met de nieuwe naam zodat de executeur en erfgenamen geen aanvullende identificatieproblemen ondervinden bij de Rechtbank of de Belastingdienst (Successiewet 1956, art. 45).