Codicil bij Testament (Nederland)

De Codicil bij Testament in Nederland is een eigenhandig geschreven, gedateerd en ondertekend stuk waarmee iemand zonder notaris bepaalde persoonlijke zaken nalaat, zoals sieraden, inboedel en uitvaartwensen, op grond van Burgerlijk Wetboek art. 4:97. Een codicil is strikt beperkt tot deze categorieën; geld, aandelen of onroerend goed kunnen er niet mee worden gelegateerd, daarvoor is altijd een notariële akte vereist op grond van BW art. 4:94.

De wettelijke basis voor het Codicil ligt in artikel 4:97 BW jo. artikel 4:98 BW, met aanvullende bepalingen over de uitleg van legaten in artikel 4:117 tot 4:140 BW. Anders dan een notarieel Testament — dat alle vermogensbestanddelen kan regelen, erfgenamen onder algemene titel benoemen en een executeur aanwijzen — is het Codicil strikt beperkt tot de bovengenoemde categorieën. Geld, aandelen, onroerend goed, vorderingen of rekeningen mogen niet via een Codicil worden gelegateerd; daarvoor is altijd een notariële akte van de Notaris vereist op grond van artikel 4:94 BW. Een Codicil kan wel naast een Testament bestaan en heeft dezelfde rechtskracht voor zover het binnen de wettelijke grenzen blijft.

Het Codicil is een handzaam instrument voor erflaters die concrete persoonlijke wensen willen vastleggen zonder hiervoor de notariskosten van € 250 tot € 1.500 te hoeven betalen. Veelvoorkomende toepassingen zijn: een oma die haar trouwring aan haar oudste kleindochter wil nalaten, een vader die zijn antieke horloge aan zijn zoon wil schenken, of een persoon die uitvaartwensen (begraven, cremeren, muziek, locatie) wil vastleggen voor de nabestaanden. Voor uitvaartwensen kan een Codicil rechtskracht ontlenen aan artikel 18 Wet op de lijkbezorging, hetgeen de nabestaanden bindt aan de aanwijzingen van de erflater.

Een Codicil heeft beperkte fiscale gevolgen onder de Successiewet 1956. De legataris betaalt erfbelasting over het verkregen goed naar de waarde op overlijdensdatum, met toepassing van de geldende vrijstelling (€ 25.490 voor kinderen en kleinkinderen, € 2.690 voor derden in 2026) en de gedifferentieerde tarieven van 10% tot 40% (artikel 24 Successiewet). Voor een inboedellegaat onder de waarde van de vrijstelling is doorgaans geen erfbelasting verschuldigd, maar de Belastingdienst moet wel op de hoogte worden gesteld bij aangifte erfbelasting binnen acht maanden na overlijden (artikel 45 Successiewet). De executeur, of bij ontbreken daarvan de erfgenamen gezamenlijk, dragen de wettelijke informatieplicht.

Voor de bewaring en vindbaarheid van een Codicil is geen wettelijke regeling getroffen. Anders dan een Testament dat door de Notaris in zijn protocol wordt opgenomen en geregistreerd bij het CTR, ligt een Codicil meestal thuis bij de erflater of in een kluis. Vindbaarheid is daarom een aandachtspunt: nabestaanden weten niet altijd dat er een Codicil bestaat. Het wordt aangeraden de notaris die het Testament bewaart op de hoogte te stellen van het bestaan van een Codicil, of het document samen met het Testament in bewaring te geven, zodat de Hoge Raad der Nederlanden bevestigde praktijk wordt gevolgd waarin alle uiterste wilsbeschikkingen tezamen bij overlijden worden uitgevoerd.

Een Codicil is in Nederland nodig wanneer een persoon specifieke wensen heeft omtrent persoonlijke bezittingen of de uitvaart, en geen volledig notarieel Testament wil opmaken. Hieronder de meest voorkomende situaties.

Verdeling van persoonlijke sieraden en familiestukken. Veel erflaters willen specifieke sieraden — een trouwring van de moeder, gouden ketting van de grootmoeder, antieke broche — nalaten aan een bepaalde dochter, schoondochter of kleinkind. Zonder Codicil vallen deze stukken onder de gezamenlijke inboedel die volgens artikel 4:13 BW onder de erfgenamen wordt verdeeld, hetgeen vaak tot familieconflicten leidt over wie wat krijgt. Een Codicil legt deze wensen zwart op wit vast en is bindend voor de erfgenamen op grond van artikel 4:117 BW.

Nalaten van inboedel, meubels en kunstvoorwerpen. Erflaters met antieke meubels (eikenhouten kast van overgrootmoeder), verzamelingen (porselein, postzegels, munten) of kunstwerken willen vaak dat een bepaald familielid of vriend deze stukken erft. Het Codicil regelt dit zonder dat de Notaris een notariële akte hoeft op te maken. Let op: kunstvoorwerpen met een aanzienlijke marktwaarde (boven € 50.000) doen er goed aan via een notarieel Testament te worden gelegateerd vanwege de fiscale gevolgen onder de Successiewet 1956.

Boeken, manuscripten en wetenschappelijke verzamelingen. Voor de academicus of bibliofiel die een waardevolle boekenverzameling, persoonlijk archief of wetenschappelijke aantekeningen wil schenken aan een universiteit, museum of opvolger in het vakgebied, biedt het Codicil de juiste vorm. Artikel 4:97 BW noemt expliciet boeken als toegestaan onderwerp van een Codicil.

Uitvaartwensen en orgaandonatie. De erflater kan in een Codicil aanwijzingen geven over de wijze van uitvaart: begraven of cremeren, locatie van de begraafplaats, gewenste muziek, ceremonie kerkelijk of seculier, lijst van uit te nodigen personen. Krachtens artikel 18 Wet op de lijkbezorging zijn de nabestaanden gehouden deze wensen uit te voeren, tenzij dit redelijkerwijs niet mogelijk is. Een aparte registratie in het Donorregister van het CIBG blijft echter het primaire instrument voor orgaandonatie; het Codicil dient als bevestiging.

Aanvullingen op een bestaand Testament. Een erflater die al een notarieel Testament heeft, kan via een Codicil aanvullende wensen vastleggen voor inboedel of uitvaart zonder een nieuwe notariële akte (met bijbehorende kosten) op te laten maken. Bij wijziging van inboedellegaten — bijvoorbeeld de antieke piano gaat niet langer naar zoon A maar naar dochter B — volstaat een nieuw Codicil dat het oude vervangt op grond van artikel 4:111 BW. Het oude Codicil wordt verscheurd of doorgehaald.

Bewuste keuze voor eenvoud en kostenbesparing. Voor alleenstaande, vermogensloze erflaters zonder kinderen of complexe vermogensbestanddelen kan een Codicil het enige instrument zijn dat nodig is. Wettelijk versterferfrecht van Boek 4 BW regelt voor hen automatisch wie hun bankrekening en eventuele woning krijgt; voor de persoonlijke zaken — sieraden, fotoalbums, persoonlijke brieven — biedt het Codicil voldoende rechtszekerheid zonder de notariskosten van € 250 tot € 1.500 voor een volledig Testament.

Tot slot biedt het Codicil een snelle reactie op veranderende omstandigheden. Bij overlijden van een beoogde legataris, geboorte van een kleinkind, of conflict met een familielid kan het bestaande Codicil onmiddellijk worden aangepast door een nieuw exemplaar te schrijven. Anders dan bij een notarieel Testament — waarbij een wijziging een nieuwe notariële afspraak vergt — is een Codicil binnen vijf minuten gewijzigd. De erfgenamen of de executeur moeten echter wel weten dat het bestaat; vermeld het bestaan van het Codicil bij de notaris die het Testament bewaart.

Een rechtsgeldig Codicil bij Testament bevat een aantal essentiële elementen die door artikel 4:97 en 4:98 BW worden voorgeschreven. Afwezigheid van één van deze elementen maakt het Codicil nietig en kan tot onverkwikkelijke discussies onder de erfgenamen leiden.

Volledig eigenhandig geschreven. Het Codicil moet in zijn geheel door de erflater met de hand zijn geschreven. Een getypte tekst — bijvoorbeeld geprint vanaf de computer, ingevoerd op een tablet, of opgemaakt met behulp van een sjabloon van forms-legal.com — is niet rechtsgeldig op grond van artikel 4:97 BW. De handgeschreven vorm dient als bewijs van authenticiteit; bij twijfel kan een handschriftdeskundige worden ingeschakeld door de Rechtbank. Inkt is aan te raden (potlood kan vervagen of worden uitgegumd); de erflater schrijft op één of meer A4-vellen die aan elkaar worden geniet of vastgemaakt.

Volledige naam en personalia van de erflater. Aan het begin van het Codicil vermeldt de erflater zijn volledige naam, geboortedatum, BSN en woonplaats. Hoewel artikel 4:97 BW geen expliciete vormvereisten kent voor de identificatie, is het noodzakelijk voor de erfgenamen, executeur en Notaris om twijfel uit te sluiten over de auteur. Een formulering als «Ik, [Volledige Naam], geboren op [datum] te [plaats], wonende te [adres], BSN [9 cijfers], verklaar bij dezen...» voldoet.

Datum van opmaken. Het Codicil moet duidelijk gedateerd zijn, conform artikel 4:97 BW. De datum is essentieel om de chronologie te bepalen wanneer meerdere Codicils bestaan; krachtens artikel 4:111 BW vervangt de laatste de eerdere. Schrijf de datum voluit in formaat DD-MM-JJJJ of «27 mei 2026», bij voorkeur in dezelfde inkt als de tekst en handtekening.

Eigenhandige ondertekening. De erflater moet het Codicil aan het einde eigenhandig ondertekenen. Een gewone handtekening volstaat, geen vingerafdruk of stempel. Bij meerdere bladen wordt elk blad geparafeerd om volgordefraude te voorkomen. De handtekening dient overeen te komen met die op het paspoort of identiteitskaart van de erflater.

Beschrijving van de gelegateerde goederen. Het hart van het Codicil is de exacte omschrijving van het te legateren goed. Vermeld bij sieraden: materiaal, gewicht, opvallende kenmerken (gravure, edelsteen, merk). Bij inboedel: exacte beschrijving (eikenhouten kast van overgrootmoeder, antieke staande klok merk Friese stoeltjesklok), kamer waar het zich bevindt, en bij voorkeur een foto als bijlage. Bij boeken: titel, auteur, uitgave (eerste druk, gesigneerd exemplaar, met opdracht). Bij verzamelingen: aard en omvang (volledige verzameling Delfts blauw porselein, postzegelverzameling Nederland 1900-1950, muntenverzameling Romeinse keizers).

Aanwijzing van de legataris. Voor elke legaat moet de begunstigde (legataris) volledig worden geïdentificeerd: volledige naam, geboortedatum, relatie tot erflater (dochter, kleinkind, vriendin), en zo mogelijk adres en BSN. «Aan mijn nicht Anna» is onvoldoende — er kunnen meerdere Anna's in de familie zijn. Voor onbekende of toekomstige personen (bijvoorbeeld het oudste kind van mijn dochter) kan een omschrijving worden gebruikt; deze moet op overlijdensdatum eenduidig te identificeren zijn op grond van artikel 4:46 BW.

Uitvaartwensen en orgaandonatie. Voor uitvaartwensen vermeldt de erflater concrete instructies: cremeren of begraven, locatie (gemeente, specifieke begraafplaats), gewenste sprekers, muziek, dresscode, ceremonie kerkelijk (welke kerk) of seculier, plek van de uitvaart (kerk, crematorium, eigen huis). Voor orgaandonatie is registratie in het Donorregister van het CIBG (Centraal Informatiepunt Beroepen Gezondheidszorg) bindend; het Codicil dient als bevestiging maar overschrijft het Donorregister niet.

Geen toegestane onderwerpen vermelden. Artikel 4:97 BW is dwingend recht — het Codicil mag uitsluitend de bovengenoemde categorieën regelen. Geldbedragen, bankrekeningen, aandelen, onroerend goed, vorderingen, ondernemingen, executeursbenoeming of erfgenaambenoeming gehoren niet thuis in een Codicil. Vermelding van deze onderwerpen leidt tot gedeeltelijke nietigheid; het ongeldige deel blijft buiten beschouwing maar de overige bepalingen blijven van kracht (artikel 4:109 BW).

Bewaring en vindbaarheid. Vermeld op de envelop of het document zelf dat het een Codicil betreft, met aanduiding van de erflater en de datum. Bewaar het op een vindbare plek (kluis, bureaulade, bij belangrijke documenten als Verklaring van Erfrecht of Schenkingsovereenkomst), en informeer de executeur of een vertrouwenspersoon over de locatie. Voor extra zekerheid kan een afschrift in bewaring worden gegeven bij de Notaris die het Testament bewaart, of bij een advocaat — kosten meestal € 25 tot € 100.

Verklaring tot herroeping. Indien het Codicil eerdere Codicils vervangt, vermeld dan expliciet: «Ik herroep bij dezen alle eerdere door mij opgemaakte Codicils» (artikel 4:111 BW). Verscheur eveneens de oude documenten om verwarring te vermijden. Bij wijziging van slechts één legaat kan worden volstaan met het schrijven van een nieuw Codicil dat het oude aanvult; vermeld dan helder welke bepalingen van het oude Codicil van kracht blijven.

Het opstellen van een Nederlands Codicil is in juridische zin eenvoudig: een blad papier, een pen en uw handschrift. In praktische zin vergt het echter aandacht voor de exacte vormvereisten van artikel 4:97 BW. Volg deze stappen om een rechtsgeldig en duidelijk Codicil op te maken.

Stap 1 — Materialen klaarleggen. Neem één of meer blanco A4-vellen wit papier (geen lijntjes), een blauwe of zwarte balpen of vulpen (geen potlood, geen vulpen die kan vegen), en zorg voor een rustige omgeving zonder afleiding. Schrijf alles in één keer; herschrijf bij fouten een nieuw exemplaar.

Stap 2 — Inleidende formule. Begin met de standaardformulering: «Ik, [Volledige Naam], geboren op [datum] te [plaats], wonende te [adres], Burgerservicenummer [9 cijfers], verklaar bij dezen als mijn uiterste wilsbeschikking ex artikel 4:97 BW het navolgende». Vermeld uw volledige naam zoals geregistreerd in de Basisregistratie Personen (BRP), inclusief eventuele meisjesnaam, geboortedatum in formaat DD-MM-JJJJ, geboorteplaats, volledig huidig adres met postcode (1234 AB Plaats), en uw 9-cijferig BSN.

Stap 3 — Burgerlijke staat vermelden. Vermeld kort uw burgerlijke staat: gehuwd, geregistreerd partner, ongehuwd samenwonend, of alleenstaand. Bij gehuwd kort de naam van de echtgenoot. Dit is geen wettelijke vereiste maar helpt bij identificatie en bij toepassing van de eventuele andere wettelijke rechten van de echtgenoot.

Stap 4 — Verwijzing naar bestaand Testament. Indien u al een notarieel Testament heeft, vermeld dan: «Dit Codicil vormt een aanvulling op mijn Testament opgemaakt door [naam notaris] te [plaats] op [datum]». Zo wordt het Codicil ondubbelzinnig gekoppeld aan uw bredere estate planning. Indien u geen Testament heeft, vermeld dan: «Naast dit Codicil heb ik geen ander Testament opgemaakt».

Stap 5 — Legaten formuleren. Schrijf elk legaat op een eigen regel of paragraaf. Voorbeeld: «Aan mijn kleindochter Lotte de Vries, geboren op 10-03-2020, wonende te Utrecht, legateer ik mijn gouden trouwring met inscriptie 'PJ-AM 1968', momenteel bewaard in de juwelendoos in mijn slaapkamer». Wees exact: vermeld materiaal, gewicht, opvallende kenmerken (gravure, edelsteen, merk), locatie van bewaring, en de volledige naam plus geboortedatum van de legataris.

Stap 6 — Inboedel en kunstvoorwerpen. Voor inboedellegaten: «Aan mijn zoon Tim de Vries, geboren op 23-08-1995, legateer ik de antieke eikenhouten kast staande in de woonkamer, en de Friese staande stoeltjesklok in de gang». Voor verzamelingen: vermeld omvang en aard. Bij waardevolle stukken (boven € 5.000) voeg een foto bij als bijlage en vermeld in het Codicil: «(zie bijlage 1, foto van het voorwerp)».

Stap 7 — Boeken en wetenschappelijke collecties. Voor bibliofielen: «Aan de Universiteitsbibliotheek Leiden legateer ik mijn volledige verzameling Nederlandse literatuur uit de 19e eeuw, bestaande uit circa 450 banden, momenteel opgesteld in de bibliotheekkamer». De ontvangende instelling moet worden aangewezen met volledige naam en vestigingsadres.

Stap 8 — Uitvaartwensen. Vermeld concrete instructies: «Ik wens te worden gecremeerd in het crematorium Westerveld te Driehuis. Tijdens de uitvaartdienst wens ik de muziek 'Adagio voor strijkers' van Samuel Barber, en wil ik dat mijn vriend Pieter Janssen een toespraak houdt. De ceremonie is seculier». Voor orgaandonatie: registreer apart in het Donorregister van het CIBG; het Codicil dient slechts als bevestiging.

Stap 9 — Herroeping van eerdere Codicils. Indien u eerdere Codicils heeft opgesteld die u wilt vervangen, schrijf: «Ik herroep bij dezen alle eerdere door mij opgemaakte Codicils» (artikel 4:111 BW). Verscheur de oude documenten zodra het nieuwe is voltooid om verwarring na overlijden te vermijden.

Stap 10 — Datum, plaats en handtekening. Sluit af met de datum (DD-MM-JJJJ of voluit), de plaats van ondertekening, en uw handtekening — exact zoals op uw paspoort of identiteitskaart. Bij meerdere bladen: nummer ieder blad (1 van 3, 2 van 3, 3 van 3) en zet uw paraaf op elk blad. Bewaar het Codicil in een vindbare kluis of bureaulade, en informeer een vertrouwenspersoon over de locatie. Eventueel kunt u een kopie deponeren bij de Notaris die uw Testament bewaart, tegen een bewaartarief van € 25 tot € 100 per jaar.

Het Nederlandse recht stelt strenge vereisten aan de vorm en inhoud van een Codicil. Niet-naleving leidt tot nietigheid of gedeeltelijke ongeldigheid. De volgende wettelijke vereisten gelden onverkort, ongeacht de waarde van de gelegateerde goederen.

Vormvereisten artikel 4:97 BW. Het Codicil moet integraal eigenhandig door de erflater zijn geschreven, gedateerd en ondertekend. Een getypte tekst, een ingevulde sjabloon, een dictaat aan een ander, of een opname op video of audio is niet rechtsgeldig. De handgeschreven vorm is een dwingend vereiste van het Burgerlijk Wetboek en mag niet worden omzeild. Bij twijfel kan de Rechtbank een handschriftdeskundige inschakelen om de authenticiteit vast te stellen; de bewijslast rust op de partij die zich op het Codicil beroept.

Wilsbekwaamheid van de erflater. De erflater moet meerderjarig zijn (18 jaar) en in staat zijn zijn wil te bepalen ten aanzien van de gelegateerde goederen op grond van artikel 4:55 BW. Een onder curatele gestelde erflater (artikel 1:381 BW) mag geen Codicil opmaken zonder machtiging van de Kantonrechter. Bij dementie, alcoholgebruik of zware psychiatrische problematiek kan een achteraf opgesteld Codicil door de erfgenamen worden aangevochten op grond van wilsonbekwaamheid; getuigen of medische verklaringen rondom de datum van ondertekening kunnen dan bewijs leveren.

Beperkte materie. Artikel 4:97 BW noemt limitatief de toegestane onderwerpen: kleren, lijfsieraden, bepaalde inboedel, boeken, bepaalde verzamelingen, alsook aanwijzingen omtrent uitvaart en begraving. Geld, aandelen, onroerend goed, bankrekeningen, vorderingen, ondernemingen, intellectuele eigendomsrechten of executeursbenoeming kunnen niet in een Codicil worden geregeld. Vermelding daarvan leidt tot gedeeltelijke nietigheid (artikel 4:109 BW); de ongeldige bepalingen vervallen maar de overige geldige bepalingen blijven van kracht.

Datering. Het Codicil moet een datum bevatten, conform artikel 4:97 BW. Een Codicil zonder datum is nietig — de Hoge Raad der Nederlanden heeft dit bevestigd in jurisprudentie. De datum mag in cijfers (DD-MM-JJJJ) of voluit (27 mei 2026) zijn, zolang deze ondubbelzinnig vast te stellen is. Een vermelding als «mei 2026» zonder dag is onvoldoende en kan tot ongeldigheid leiden.

Ondertekening. De erflater moet het Codicil eigenhandig ondertekenen aan het einde van het document. Een paraaf in het midden van de tekst, een vingerafdruk of een stempel is onvoldoende. De handtekening moet overeenkomen met de handtekening op een geldig identiteitsbewijs (paspoort, identiteitskaart, rijbewijs uitgegeven door het CBR). Bij meerdere bladen wordt elk blad geparafeerd om vervalsing of vervanging te voorkomen.

Geen registratie verplicht. Anders dan een notarieel Testament hoeft een Codicil niet te worden ingeschreven bij het Centraal Testamentenregister CTR van de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie KNB. Dit voordeel — geen registratiekosten, geen tussenkomst van een Notaris — vormt tegelijk een nadeel: nabestaanden weten niet automatisch dat er een Codicil bestaat. Bewaring in een vindbare plek en informeren van een vertrouwenspersoon zijn praktisch noodzakelijk.

Erfbelasting en aangifte. De legataris betaalt erfbelasting over de verkregen waarde op grond van de Successiewet 1956. Tarieven 2026: 10%-20% voor echtgenoot en kinderen, 18%-36% voor kleinkinderen, 30%-40% voor overige verkrijgers (artikel 24 Successiewet). Vrijstellingen 2026: € 25.490 voor kinderen en kleinkinderen, € 2.690 voor overige verkrijgers. Voor inboedellegaten onder de waarde van de vrijstelling is geen erfbelasting verschuldigd, maar de aangifte erfbelasting bij de Belastingdienst binnen acht maanden na overlijden blijft verplicht (artikel 45 Successiewet 1956).

Herroeping. Een Codicil kan op elk moment worden herroepen door verscheuren, doorhalen of het opstellen van een nieuw Codicil dat de oude vervangt (artikel 4:111 BW). Verscheuren van het origineel is voldoende — er is geen notariële akte nodig zoals bij herroeping van een Testament. Indien meerdere Codicils worden gevonden, geldt de laatste, mits gedateerd; bij ongedateerde of strijdige Codicils ligt het oordeel bij de Rechtbank.

Internationale aspecten. Een Codicil opgesteld in Nederland naar Nederlands recht heeft gelding voor goederen die zich in Nederland bevinden. Voor onroerend goed in het buitenland of voor erflaters die in het buitenland wonen, gelden de regels van de EU-Erfrechtverordening 650/2012; de rechtskeuze voor Nederlands recht moet bij voorkeur in het hoofdtestament worden opgenomen, niet in het Codicil. Voor een Nederlander wonend in Spanje, Frankrijk of België is een Codicil aan te raden als aanvulling op een door een lokale notaris opgemaakte hoofdwilsbeschikking.

Bij het opstellen van een Codicil worden regelmatig fouten gemaakt die tot nietigheid of geschillen leiden. De Rechtbank en de Hoge Raad der Nederlanden behandelen jaarlijks tientallen erfrechtzaken waarin Codicils om vormgebreken worden ongeldig verklaard. Vermijd onderstaande valkuilen.

Geld of bankrekeningen vermelden. De meest voorkomende fout is dat erflaters geldbedragen of bankrekeningen via een Codicil willen legateren: «Aan mijn neef Pieter legateer ik € 10.000 van mijn ING-rekening». Dit is onmogelijk — artikel 4:97 BW beperkt het Codicil tot kleren, sieraden, inboedel, boeken en verzamelingen. Geldlegaten kunnen uitsluitend via een notarieel Testament worden geregeld. Het geldlegaat in een Codicil is nietig, hetgeen tot teleurstelling van de beoogde legataris leidt.

Onroerend goed of aandelen vermelden. Een Codicil dat een woning, garage, perceel grond, aandelen in een BV of andere registergoederen legateert is voor dat deel nietig. Onroerend goed moet worden gelegateerd via een notarieel Testament met inschrijving bij het Kadaster na overlijden. Aandelen in een BV vereisen eveneens een notariële akte (artikel 2:196 BW). Voor ondernemers met een familiebedrijf is een Codicil ontoereikend.

Typen in plaats van handschrijven. Een Codicil dat met de computer is getypt, geprint en alleen handgetekend is, voldoet niet aan artikel 4:97 BW en is nietig. De gehele inhoud moet met de hand zijn geschreven. Een veelgemaakte fout: erflater typt het document, ondertekent het en bewaart het in de overtuiging dat een Codicil rechtsgeldig is. Bij overlijden constateert de notaris de nietigheid; de inboedel valt dan onder de gemeenschappelijke verdeling van Boek 4 BW.

Vergeten te dateren. Een Codicil zonder datum is nietig. Vooral bij meerdere Codicils van dezelfde erflater is dating essentieel — de Hoge Raad der Nederlanden bepaalt dat de laatste Codicil geldt, mits gedateerd. Bij ongedateerde Codicils kan de Rechtbank de wilsbeschikking buiten beschouwing laten. Schrijf de datum altijd duidelijk op het document; vermeld eventueel ook de plaats van opmaken.

Onvolledige identificatie van de legataris. «Aan mijn kleindochter» of «Aan mijn beste vriendin» zonder verdere identificatie kan tot onduidelijkheid leiden als er meerdere kleinkinderen of vriendinnen zijn. Vermeld altijd de volledige naam, geboortedatum en relatie tot de erflater. Bij wijziging van naam door huwelijk (mevrouw [meisjesnaam], na huwelijk mevrouw [echtgenootsnaam]) noem beide om verwarring te vermijden.

Onvoldoende exacte omschrijving van het goed. «Mijn sieraden» of «de meubels uit de woonkamer» is te algemeen en kan leiden tot ruzie tussen erfgenamen over wat precies wel of niet onder het legaat valt. Vermeld bij sieraden: materiaal, gewicht, opvallende kenmerken (gravure, edelsteen, merk). Bij meubels: type, periode, kenmerken, kamer waar het zich bevindt. Voor waardevolle stukken bijlage met foto en taxatierapport.

Codicil bewaren op een onvindbare plek. Een Codicil verstopt in een kast op zolder of in een vergeten map heeft geen rechtskracht als de nabestaanden het niet vinden. Bewaar het in een vindbare plek (kluis, bureaulade) en informeer minstens één vertrouwenspersoon over het bestaan en de locatie. Eventueel kan een afschrift worden gedeponeerd bij de Notaris die het Testament bewaart, voor extra zekerheid. Vermeld de Notaris die uw Codicil kent in uw administratie.

Te lange uitvaartwensen die nabestaanden in praktische zin niet kunnen uitvoeren. Een wens als «ik wil worden uitgestrooid in de Sahara» of «mijn uitvaart moet door een specifieke gospelkoor uit Atlanta worden verzorgd» kan om redelijke reden niet worden gehonoreerd. Artikel 18 Wet op de lijkbezorging vereist dat nabestaanden de wensen volgen voor zover redelijkerwijs mogelijk. Beperk uitvaartwensen tot wat in Nederland praktisch realiseerbaar is en bespreek vooraf met de erfgenamen.

Geen herroeping van een oud Codicil. Bij wijziging van een legaat (bijvoorbeeld de antieke piano gaat niet langer naar zoon A maar naar dochter B) is het van belang het oude Codicil te verscheuren en in het nieuwe expliciet te vermelden: «Ik herroep bij dezen alle eerdere Codicils» (artikel 4:111 BW). Bij ontbreken van herroeping kunnen meerdere conflicterende Codicils naast elkaar bestaan, hetgeen tot een procedure bij de Rechtbank kan leiden over welke versie geldt.

Niet aansluiten bij het hoofdtestament. Een Codicil dat in strijd is met een notarieel Testament — bijvoorbeeld dezelfde antieke kast wordt in het Testament aan dochter Sanne en in het Codicil aan zoon Tim gelegateerd — leidt tot rechtsonzekerheid. Bij conflict tussen Testament en Codicil geldt over het algemeen de laatste in tijd opgemaakte wilsbeschikking (artikel 4:111 BW), maar de uitleg ligt bij de Rechtbank. Stem Codicil en Testament altijd op elkaar af; informeer de Notaris die het Testament bewaart over het Codicil.