Notarieel Testament (Nederland)

De Notarieel Testament in Nederland is de bij een notaris opgemaakte uiterste wilsbeschikking waarmee iemand zijn nalatenschap regelt, erfgenamen aanwijst, legaten toekent en een executeur of voogd benoemt, op grond van de notariële vormeis van Burgerlijk Wetboek art. 4:94 en de Wet op het notarisambt art. 37. Anders dan een eigenhandig of besloten testament wordt het openbaar notarieel testament door de notaris opgesteld, voorgelezen en mede ondertekend, en ingeschreven in het Centraal Testamentenregister van de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie.

De term 'notarieel' onderscheidt deze uiterste wilsbeschikking van het olografisch (eigenhandig geschreven) testament en het depottestament. Bij een openbaar Notarieel Testament dicteert of vertelt de erflater zijn wil aan de Notaris, die de akte opstelt, voorleest en mede ondertekent (artikel 43 Wna). Bij een besloten of geheim testament schrijft de erflater zijn wil eigenhandig, sluit de akte in een omslag en deponeert deze bij een Notaris die het depot vastlegt (artikel 4:96 BW), maar ook deze variant vereist notariële betrokkenheid. De meest gebruikte vorm in Nederland is echter het openbaar Notarieel Testament.

Inhoudelijk biedt het Notarieel Testament de erflater de mogelijkheid erfgenamen te benoemen (artikel 4:46 BW), legaten op te leggen (artikel 4:117 BW), een executeur aan te wijzen (artikel 4:142 BW), een testamentaire bewindvoerder in te stellen over het erfdeel van minderjarige of kwetsbare erfgenamen (artikel 4:153 BW), een voogd voor kinderen te benoemen (artikel 1:292 BW), en een tweetrapsmaking (fideï-commis) te construeren (artikel 4:136 BW). Al deze beschikkingen zijn in één akte te combineren, zodat de erflater met één gang naar de Notaris zijn volledige nalatenschap vastlegt.

Het Notarieel Testament heeft directe gevolgen onder de Successiewet 1956. Door bewuste keuzes — legaten aan kleinkinderen binnen de vrijstelling van € 25.490, tweetrapsmaking om dubbele erfbelasting te vermijden, en de bedrijfsopvolgingsregeling van artikel 35b Successiewet voor ondernemingsvermogen — kan de erflater de erfbelastingdruk voor zijn erfgenamen aanzienlijk beperken. De Belastingdienst ontvangt na overlijden van de executeur een aangifte erfbelasting binnen acht maanden (artikel 45 Successiewet 1956).

Na ondertekening registreert de Notaris het Testament binnen één werkdag bij het Centraal Testamentenregister CTR, beheerd door de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie KNB. Het CTR maakt kenbaar welke Notaris het meest recente Testament bewaart, zodat na overlijden de nabestaanden via een advocaat, Notaris of rechtstreeks aanvraag bij het CTR de bewaarnotaris kunnen achterhalen. Het origineel blijft minimaal twintig jaar in het notarieel protocol (artikel 21 Wna), daarna overgebracht naar het Rijksarchief. Afschriften van het Testament en de Verklaring van Erfrecht (artikel 4:188 BW) worden door de bewaarnotaris afgegeven aan de erfgenamen na overlegging van de akte van overlijden van de burgerlijke stand.

Voor internationale situaties biedt het Notarieel Testament de mogelijkheid een rechtskeuze op te nemen voor Nederlands erfrecht ex artikel 22 van de Europese Erfrechtverordening (EU 650/2012), hetgeen onverwachte toepassing van buitenlands erfrecht en geforceerde verdeling naar forced-heirship regels uitsluit. Nederlanders die in België, Spanje of elders wonen, of buitenlandse erflaters met vermogen in Nederland, dienen deze clausule altijd te overwegen in overleg met hun Notaris bij de Rechtbank van de gewone verblijfplaats.

Een Notarieel Testament is in Nederland noodzakelijk wanneer de erflater wil afwijken van het wettelijk versterferfrecht of zijn nalatenschap op maat wil regelen. Hieronder de situaties waarbij een Notarieel Testament onontbeerlijk is.

Ongehuwde samenwoners en partners zonder geregistreerd partnerschap erven niets van elkaar onder het versterfrecht van Boek 4 BW. De gehele nalatenschap valt aan de bloedverwanten van de overledene. Alleen een Notarieel Testament dat de partner als erfgenaam aanwijst, biedt zekerheid. Combineer dit altijd met een notariële samenlevingsovereenkomst en een Zorgvolmacht zodat de partner ook tijdens ziekte of wilsonbekwaamheid kan optreden.

Ouders met minderjarige kinderen moeten een voogd aanwijzen (artikel 1:292 BW) en bij voorkeur een bewindvoerder over het erfdeel (artikel 4:153 BW) om te voorkomen dat de Kantonrechter een onbekende voogd benoemt en de andere ouder vrij over het erfdeel van het kind beschikt. Alleen via een Notarieel Testament kan deze benoeming rechtskracht krijgen na overlijden.

Ondernemers met een BV, eenmanszaak of VOF moeten de bedrijfsopvolging in hun Testament regelen om te vermijden dat de onderneming in handen van meerdere erfgenamen valt en de Kamer van Koophandel (KVK) inschrijving niet langer klopt. Via een Notarieel Testament met legaat van aandelen en de bedrijfsopvolgingsregeling artikel 35b Successiewet 1956 kan de erflater ondernemingsvermogen belastingvrij laten overgaan.

Samengestelde gezinnen waarin de erflater kinderen heeft uit een eerder huwelijk, dienen een Notarieel Testament op te stellen om onbedoelde onterving van die kinderen te voorkomen. De wettelijke verdeling (artikel 4:13 BW) geeft de gehele nalatenschap aan de nieuwe echtgenoot; de kinderen ontvangen pas na diens overlijden hun erfdeel — zonder zekerheid dat er dan nog vermogen resteert.

Vermogende erflaters bij wie erfbelasting speelt. Wanneer het belastbare vermogen de vrijstellingsdrempels van de Successiewet 1956 overschrijdt, biedt een Notarieel Testament met tweetrapsmaking, ANBI-legaten en kleinkinderlegaten de mogelijkheid de erfbelastingdruk substantieel te verlagen. Dit vergt maatwerk van een Notaris.

Erflaters met vermogen in het buitenland of met een buitenlandse nationaliteit dienen een rechtskeuze te maken in hun Notarieel Testament (artikel 22 EU-Erfrechtverordening 650/2012), anders bepaalt automatisch het erfrecht van de laatste gewone verblijfplaats de afwikkeling, met risico op buitenlandse forced heirship regels die estate planning blokkeren.

Tot slot is een Notarieel Testament aangewezen voor erflaters met specifieke wensen rond orgaandonatie, digitale nalatenschap met cryptocurrency wallets, of particulier vermogen in trusts en Afgezonderd Particulier Vermogen (APV). De Notaris kan deze wensen in de akte integreren en de Belastingdienst informeren over de structuur.

Een rechtsgeldig Notarieel Testament bevat de volgende essentiële elementen conform artikel 4:94 BW en de Wet op het notarisambt (Wna).

Personalia van de erflater. De akte vermeldt de volledige naam, BSN, geboortedatum, geboorteplaats en woonplaats van de erflater zoals geregistreerd in de Basisregistratie Personen (BRP). De Notaris stelt de identiteit vast aan de hand van een geldig paspoort of identiteitskaart en maakt hiervan melding in de akte conform artikel 39 Wna.

Kwalificatie als openbare akte en wilsverklaring herroeping. De akte bevat uitdrukkelijk de zinsnede dat de erflater zijn wil vrijelijk verklaart, dat de Notaris de akte heeft voorgelezen en dat de erflater instemt, conform artikel 43 Wna. Tevens wordt verklaard dat alle eerdere testamenten worden herroepen krachtens artikel 4:111 BW, zodat geen twijfel bestaat over welke versie geldig is.

Aanwijzing van erfgenamen. De kern van iedere uiterste wilsbeschikking: één of meer personen worden benoemd tot erfgenaam onder algemene titel (artikel 4:46 BW) met vermelding van het erfdeel in breuken of percentages. Subsidiaire erfgenamen voor het geval een hoofdgenoemde eerder overlijdt of de erfenis verwerpt, voorkomen dat het erfdeel in de boedel valt. Op forms-legal.com vindt u modellen waarmee u de aanwijzing van erfgenamen stap voor stap kunt invullen en aanpassen.

Legaten aan specifieke verkrijgers. Artikel 4:117 BW staat toe dat de erflater specifieke goederen (onroerend goed, sieraden, kunstwerken, geldsommen, aandelen) toekent aan begunstigden zonder dat deze tot de gehele nalatenschap worden geroepen. Legaten worden vóór de verdeling uitgekeerd door de executeur (artikel 4:120 BW); legaten aan ANBI-instellingen zijn vrijgesteld van erfbelasting (artikel 32 Successiewet 1956).

Uitsluitingsclausule en tweetrapsmaking. De erflater kan bepalen dat een legaat of erfdeel tot het privévermogen van de begunstigde behoort en buiten de huwelijksgemeenschap valt (artikel 1:94 lid 2 BW). Een tweetrapsmaking (fideï-commis, artikel 4:136 BW) bepaalt dat bij overlijden van de eerste begunstigde het restant overgaat naar een tweede aangewezen persoon. Zie ook de Schenkingsovereenkomst en het Boedelbeschrijving-sjabloon voor aanvullende regelingen.

Executeur en bewindvoerder. De Notaris legt vast welke bevoegdheden de executeur heeft (beheer, afwikkeling, drievoudig volgens artikel 4:144 BW), wat de beloning is en hoe geschillen worden beslecht. Een testamentaire bewindvoerder over het erfdeel van een kind (artikel 4:153 BW) beheert het vermogen tot een vaste leeftijdsgrens.

Voogdijbenoeming voor minderjarigen. Op grond van artikel 1:292 BW wijst de erflater een primaire en reserve-voogd aan voor kinderen onder de 18 jaar. Na overlijden treedt de voogd in de wettelijke zorg; de Kantonrechter registreert de benoeming in het gezagsregister van de Rechtbank.

Rechtskeuze en fiscale bepalingen. Een rechtskeuze voor Nederlands recht (artikel 22 EU 650/2012) en een verwijzing naar de bedrijfsopvolgingsregeling (artikel 35b Successiewet 1956) of de tweetrapsmaking ter voorkoming van dubbele erfbelasting (artikel 24 Successiewet) maken de akte fiscaal compleet.

Datum, ondertekening en registratie CTR. De akte wordt ondertekend door de erflater en de Notaris. Na ondertekening registreert de Notaris het Testament bij het Centraal Testamentenregister CTR binnen één werkdag (artikel 21 Wna). Het origineel blijft bewaard in het notarieel protocol gedurende minimaal twintig jaar.

Het invullen van het model Notarieel Testament gaat in tien stappen. Het model dient ter voorbereiding op het notarisgesprek; de definitieve akte wordt altijd opgemaakt en ondertekend door een Notaris.

Stap 1 — Persoonsgegevens erflater. Vul volledige naam (inclusief meisjesnaam) in zoals geregistreerd in de Basisregistratie Personen (BRP). Voeg BSN (9 cijfers), geboortedatum (formaat DD-MM-JJJJ), geboorteplaats en woonplaats met postcode (formaat 1234 AB Stad) toe. Het BSN is noodzakelijk voor registratie bij het CTR.

Stap 2 — Burgerlijke staat en huwelijksgoederenregime. Geef aan of u gehuwd, geregistreerd partner, ongehuwd samenwonend of alleenstaand bent. Bij gehuwd: vermeld het huwelijksgoederenregime (beperkte gemeenschap na 01-01-2018, algehele gemeenschap vóór die datum, of huwelijkse voorwaarden notarieel). Dit bepaalt welk deel van het vermogen tot de nalatenschap behoort.

Stap 3 — Aanwijzing erfgenamen. Noem iedere beoogde erfgenaam bij volledige naam, geboortedatum en relatie. Geef per persoon een erfdeel in procenten (samen 100%). Voeg een subsidiaire erfgenaam toe voor het geval een hoofdgenoemde eerder overlijdt of de erfenis verwerpt (artikel 4:12 BW plaatsvervulling).

Stap 4 — Eventuele onterving. Bij onterving van een kind: vermeld expliciet de naam en de zinsnede «ontvangt uitsluitend zijn legitieme portie» (artikel 4:64 BW) om onduidelijkheid over de gerechtigdheid te voorkomen.

Stap 5 — Legaten. Beschrijf ieder legaat precies: kadastrale aanduiding van onroerend goed (Sectie-nummer en perceelnummer), exact gewicht en merk van sieraden, of eurobedrag van een geldlegaat. Noem de naam en geboortedatum van de legataris.

Stap 6 — Executeur en bevoegdheden. Kies de naam van de executeur en geef aan of deze beheer-, afwikkelings- of drievoudige bevoegdheid krijgt (artikel 4:144 BW). Voeg een reserve-executeur toe. Kies of de executeur het wettelijk loon van 1% van de nalatenschapswaarde ontvangt of vrijwillig afstand doet.

Stap 7 — Voogdij en bewind kinderen. Noem primaire en reserve-voogd bij volledige naam (artikel 1:292 BW). Bepaal tot welke leeftijd bewind over het erfdeel van minderjarige kinderen wordt ingesteld (artikel 4:153 BW) — veelgebruikte grens is 23 of 25 jaar.

Stap 8 — Tweetrapsmaking of fideï-commis. Indien gewenst: omschrijf wie de bezwaarde is (eerste begunstigde), wie de verwachter(s) zijn (tweede begunstigde), en wanneer de tweede trap intreedt (overlijden bezwaarde, hertrouwen, opname verpleeghuis).

Stap 9 — Rechtskeuze. Indien u buiten Nederland woont of buitenlandse bezittingen heeft, vink dan de rechtskeuze aan voor Nederlands recht ex artikel 22 EU-Erfrechtverordening 650/2012.

Stap 10 — Afspraak Notaris en ondertekening. Maak een afspraak bij een Notaris via KNB.nl, lever het ingevulde model aan als voorbereiding, breng geldig identiteitsbewijs mee. Na voorlezing en instemming ondertekent u de akte ten overstaan van de Notaris (artikel 43 Wna). Registratie bij het CTR geschiedt binnen één werkdag door de Notaris.

Het Nederlandse recht stelt strikte formele en materiële vereisten aan het Notarieel Testament. Niet-naleving leidt tot nietigheid van de akte of aantastbaarheid bij de Hoge Raad der Nederlanden of de Gerechtshoven.

Notariële vormvereiste (artikel 4:94 BW en Wna art. 37). Het testament moet worden verleden als openbare akte door een Notaris die ingeschreven is bij de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie KNB. De Notaris leest de akte voor aan de erflater (artikel 43 Wna), stelt de identiteit vast via geldig identiteitsbewijs en beoordeelt de wilsbekwaamheid. Een niet-notarieel testament — per brief, e-mail of zelf geschreven — is nietig op grond van artikel 4:109 BW.

Wilsbekwaamheid (artikel 4:55 BW). De erflater moet meerderjarig (18 jaar) en wilsbekwaam zijn. Bij twijfel wegens dementie, psychische stoornis of afhankelijkheid past de Notaris het Stappenplan Beoordeling Wilsbekwaamheid van de KNB toe. Een erflater onder curatele (artikel 1:381 BW) vereist machtiging van de Kantonrechter.

Registratie CTR (Wna art. 21). De Notaris registreert het Testament binnen één werkdag in het Centraal Testamentenregister CTR. De registratie vermeldt naam, BSN en de identiteit van de bewaarnotaris. Niet-registratie tast de geldigheid van het Testament niet aan maar bemoeilijkt de vindbaarheid na overlijden.

Legitieme portie als dwingend recht (BW art. 4:63–4:80). Afstammelingen kunnen niet worden uitgesloten van hun legitieme portie: de helft van het versterfdeel. Het onterfde kind heeft vijf jaar na overlijden om een beroep te doen (artikel 4:85 BW). De legitieme portie is een geldvordering; het kind heeft geen aanspraak op specifieke goederen.

Aangifte erfbelasting (Successiewet 1956 art. 45). De executeur dient aangifte erfbelasting in bij de Belastingdienst binnen acht maanden na overlijden. Vrijstellingen 2026: echtgenoot € 804.698; kinderen/kleinkinderen € 25.490; ouders € 60.408; overige verkrijgers € 2.690. Bedrijfsopvolgingsregeling artikel 35b Successiewet vrijwaart ondernemingsvermogen tot 100% bij voortzetting gedurende vijf jaar.

Verklaring van Erfrecht (BW art. 4:188). Banken, verzekeraars en het Kadaster eisen een Verklaring van Erfrecht voordat zij vermogen vrijgeven of het eigendom van onroerend goed inschrijven. De bewaarnotaris maakt deze verklaring op na overlegging van de akte van overlijden van de burgerlijke stand.

Bewaartermijn en herroeping. Het origineel blijft minimaal twintig jaar in het notarieel protocol (artikel 21 Wna). Herroeping of wijziging vereist altijd een nieuwe notariële akte (artikel 4:111 BW); verscheuren van een afschrift heeft geen rechtsgevolg.

Fouten in een Notarieel Testament kunnen pas na het overlijden van de erflater aan het licht komen, wanneer correctie niet meer mogelijk is. De Gerechtshoven en de Hoge Raad der Nederlanden behandelen jaarlijks procedures over onduidelijke of ongeldige wilsbeschikkingen. Vermijd onderstaande valkuilen.

Geen onderscheid maken tussen openbare en besloten akte. Erflaters die hun testament eigenhandig schrijven en bij de Notaris deponeren (besloten testament ex artikel 4:96 BW), denken soms dat dit dezelfde rechtskracht heeft als een openbaar Notarieel Testament. Hoewel het besloten testament geldige wilsbeschikking is, mist het de notariële toets van wilsbekwaamheid, identiteitsvaststelling en voorlezing. Bij betwisting door erfgenamen is de kans op vernietiging groter dan bij een openbare akte. Kies voor de openbare akte tenzij absolute geheimhouding vereist is.

Geen subsidiaire erfgenaam aanwijzen. Als een hoofderfgenaam overlijdt vóór de erflater en geen subsidiaire erfgenaam is aangewezen, valt het erfdeel in de boedel en wordt het wettelijk verdeeld onder de overige erfgenamen of de wettelijke versterferfgenamen. Benoem altijd een subsidiaire erfgenaam per aanwijzing of leg plaatsvervulling vast (artikel 4:12 BW).

Onvoldoende omschrijving van een legaat. Een legaat van «mijn huis» of «mijn sieraad» is te vaag wanneer de erflater meerdere panden of sieraden bezit. De executeur en de legataris geraken in conflict; de Rechtbank beslist op basis van de vermoedelijke wil van de erflater, met onzeker resultaat. Gebruik altijd de kadastrale aanduiding (Sectie K nr. 4567, gemeente Amsterdam) voor onroerend goed.

Vergeten de tweetrapsmaking te activeren na hertrouwen. De tweetrapsmaking treedt doorgaans in bij overlijden van de bezwaarde; maar als de bezwaarde hertrouwt en in gemeenschap van goederen huwt, is de helft van het tweetrapsvermogen al in de nieuwe gemeenschap opgenomen bij het overlijden. Voeg altijd een opeisbaarheidsclausule toe bij hertrouwen om de verwachters te beschermen.

Geen digitale nalatenschap regelen. Cryptocurrency wallets, online beleggingsrekeningen en digitale abonnementen zijn onbereikbaar zonder wachtwoorden. Een Testament dat hierover zwijgt leidt tot verlies van soms aanzienlijke bedragen. Benoem een digitale executeur en verwijs in de akte naar een verzegeld document bij de bewaarnotaris met de toegangsgegevens.

Niet bijwerken na levensveranderingen. Een Testament van vóór het huwelijk, de geboorte van kinderen of de scheiding is mogelijk niet meer de wil van de erflater. Maak een nieuw Notarieel Testament na iedere grote levensgebeurtenis en herroep het vorige via de nieuwe akte (artikel 4:111 BW). Let ook op Europese aspecten: na verhuizing naar het buitenland dient de rechtskeuze (artikel 22 EU 650/2012) te worden aangepast.