Behandelovereenkomst Zorg

De Behandelovereenkomst Zorg is een overeenkomst tussen een hulpverlener en een patiënt in Nederland waarbij de hulpverlener zich verbindt tot het verrichten van handelingen op het gebied van de geneeskunst, overeenkomstig de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO), die is opgenomen in BW Boek 7 art. 7:446 tot en met 7:468. De WGBO geldt voor alle vormen van medische behandeling en diagnostiek — van de huisartsenpraktijk en het ziekenhuis tot de GGZ-instelling, de fysiotherapiepraktijk en de verloskundige.

De overeenkomst is een inspanningsverbintenis, geen resultaatsverbintenis: de arts verplicht zich tot het leveren van de best mogelijke zorg conform de geldende medische standaarden, maar garandeert geen bepaalde uitkomst. De Hoge Raad der Nederlanden heeft in meerdere arresten de grenzen van medische aansprakelijkheid bepaald op basis van de WGBO-standaarden en de norm van de redelijk bekwame vakgenoot.

De behandelovereenkomst komt tot stand door aanbod en aanvaarding, zonder formaliteiten. BW 6:217 is van toepassing. Een schriftelijke vastlegging is niet wettelijk verplicht, maar sterk aanbevolen voor complexe of langdurige behandeltrajecten, thuiszorgrelaties, GGZ-behandelingen of bij minderjarige patiënten. Schriftelijke vastlegging dient als bewijs bij geschillen voor de klachtencommissie, het Regionaal Tuchtcollege voor de Gezondheidszorg (RTCG) of de civiele rechter.

De hulpverlener heeft op grond van de WGBO art. 7:453 een verplichting tot goed hulpverlenerschap. Dit houdt in dat de arts de zorg betracht van een goed hulpverlener en handelt in overeenstemming met de op hem rustende verantwoordelijkheid. Patiënten die van mening zijn dat de zorg tekortschoot, kunnen een klacht indienen bij de interne klachtencommissie van de instelling, bij de Geschillencommissie Ziekenhuizen of bij het RTCG.

Voor GGZ-behandelingen gelden aanvullende regels uit de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz) en de Wet zorg en dwang (Wzd). Gedwongen opname of behandeling vereist een rechterlijke machtiging van de rechter op verzoek van de officier van justitie. Het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) beoordeelt de aanspraak op Wlz-zorg.

Een schriftelijke Behandelovereenkomst Zorg is aangewezen in de volgende situaties.

Langdurige of complexe behandelingen: bij oncologische behandelingen, revalidatietrajecten, psychotherapie of langdurige chronische zorg is een schriftelijke overeenkomst nuttig om de wederzijdse verwachtingen, de behandeldoelen, de communicatieafspraken en de beëindigingsvoorwaarden vast te leggen.

Thuiszorgrelaties: bij het inhuren van een thuiszorgorganisatie of een zelfstandig zorgverlener (zzp-er in de zorg) voor huishoudelijke hulp, wijkverpleging of persoonlijke verzorging en begeleiding op grond van de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo 2015) of de Wet langdurige zorg (Wlz) is een schriftelijke zorgovereenkomst verplicht dan wel sterk aanbevolen.

Minderjarige patiënten: wanneer een behandeling start bij een kind jonger dan 16 jaar, legt de behandelovereenkomst de vertegenwoordigingssituatie vast en de bevoegdheden van de ouder of voogd.

Multidisciplinaire behandelingen: bij behandeling door meerdere hulpverleners in een netwerk — huisarts, medisch specialist, fysiotherapeut, psycholoog — legt de behandelovereenkomst de hoofdbehandelaar vast en de informatieplichten onderling op grond van de NHG-Zorgstandaarden.

Bij beëindiging van de behandelingsrelatie: de overeenkomst regelt de opzegtermijnen. BW 7:460 bepaalt dat de hulpverlener de overeenkomst slechts kan opzeggen wegens gewichtige redenen; de patiënt mag altijd opzeggen. Een goede regeling voorkomt conflicten bij overdracht naar een andere zorgaanbieder.

Een volledige Behandelovereenkomst Zorg conform de WGBO bevat de volgende onderdelen.

Identificatie van partijen: naam en BIG-registratienummer van de hulpverlener, naam en AGB-code van de zorginstelling, en naam, geboortedatum en BSN van de patiënt. Het BIG-register van het Ministerie van VWS is openbaar toegankelijk en bevat de bevoegdheden van elke geregistreerde zorgverlener.

Omschrijving van de behandeling: welke medische handelingen worden verricht, welke diagnostische tests worden uitgevoerd, wat het behandeldoel is en de verwachte behandelduur. Bij GGZ-behandelingen: diagnostische classificatie op basis van DSM-5, behandelmethode (CGT, EMDR, medicatie) en terugvalpreventieplan.

Informatieplicht: de hulpverlener verklaart de patiënt volledig te informeren conform WGBO art. 7:448 en beschrijft de wijze waarop informatie wordt verstrekt (gesprek, schriftelijk, via een patiëntenportaal).

Geheimhoudingsplicht en gegevensbescherming: de hulpverlener bevestigt de medische geheimhoudingsplicht op grond van BW 7:457 en de AVG/UAVG 2018 voor de verwerking van bijzondere persoonsgegevens (gezondheidsgegevens conform AVG art. 9). Het bewaarrecht van het dossier is fifteen jaar (WGBO art. 7:454 lid 3).

Betalingsafspraken: tarief per consult of behandeling conform de maximumtarieven van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa), de eigen bijdrage conform de Zorgverzekeringswet (Zvw) en de polisvoorwaarden van de zorgverzekeraar. Voor PGB-gefinancierde zorg: tariefafspraken conform de Svb-regelgeving.

Via forms-legal.com kunt u dit model behandelovereenkomst gratis downloaden. Zie ook nl-toestemmingsformulier-medical voor de informed consent procedure en nl-mantelzorgovereenkomst voor informele zorgrelaties.

Klacht- en geschillenregeling: verwijzing naar de interne klachtencommissie van de instelling (verplicht op grond van Wkkgz art. 13) en de Geschillencommissie Zorg van de SKGZ (Stichting Klachten en Geschillen Zorgverzekeringen).

Stap 1 — Vul de gegevens van de hulpverlener in. Vermeld de volledige naam, het BIG-registratienummer (te verifiëren via het openbare BIG-register), de specialisatie, het adres van de praktijk of instelling en de AGB-code die de zorgverzekeraar gebruikt.

Stap 2 — Vul de patiëntgegevens in. Naam conform identiteitsbewijs, geboortedatum in DD-MM-JJJJ, BSN en zorgverzekeringsnummer. Voeg de naam van de zorgverzekeraar toe; dit bepaalt de vergoedingsaanspraak op grond van de Zorgverzekeringswet (Zvw) of een aanvullende verzekering.

Stap 3 — Beschrijf de behandeling. Omschrijf zo nauwkeurig mogelijk welke handelingen worden verricht: welke onderzoeken, welke therapieën, welke medicatie, en wat het behandeldoel is op korte en lange termijn.

Stap 4 — Vul de betalingsafspraken in. Noteer het gehanteerde tarief (conform de NZa-tarieflijst), de betalingswijze (maandelijks, per behandeling, via DBC-declaratie bij de zorgverzekeraar), en de eigen bijdrage. Bij PGB-financiering: vermeld het PGB-budgetnummer en de looptijd van het PGB-besluit.

Stap 5 — Voeg de informatieverplichting toe. Bevestig dat de hulpverlener de patiënt heeft geïnformeerd over aard, doel, risico's, alternatieven en prognose van de behandeling conform WGBO art. 7:448.

Stap 6 — Noteer de opzeggingsregeling. Bij welke termijn en om welke reden kan de behandelingsrelatie worden beëindigd door de hulpverlener (WGBO art. 7:460: enkel bij gewichtige redenen) of de patiënt (altijd mogelijk).

Stap 7 — Onderteken. Beide partijen ondertekenen het formulier met datum. De patiënt ontvangt een kopie. De hulpverlener bewaart het origineel in het EPD.

De WGBO (BW 7:446-7:468) regelt de totstandkoming, de inhoud en de beëindiging van de behandelovereenkomst. De hulpverlener dient geregistreerd te zijn in het BIG-register (Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg / Wet BIG) voor de handelingen die hij verricht. Behandeling door een ongeregistreerde hulpverlener is strafbaar op grond van de Wet BIG art. 96-97.

De Wet kwaliteit klachten en geschillen zorg (Wkkgz) verplicht elke zorgaanbieder tot een klachtenfunctionaris (art. 15), een klachtenregeling en aansluiting bij een gecertificeerde geschilleninstantie (art. 18). De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) stelt tarieven vast voor DBC-gefinancierde zorg; afwijkende tarieven zijn alleen toegestaan bij vrijgevestigde zorgverleners buiten de Zvw.

Voor GGZ-zorg gelden de Wvggz en Wzd: opname tegen de wil van de patiënt vereist een zorgmachtiging van de rechter. De Centrale Raad van Beroep (CRvB) behandelt geschillen over sociale zekerheidszorg. De Raad van State behandelt bestuursrechtelijke geschillen over WMO-indicaties.

Bij contracten voor langdurige zorg (Wlz) geldt dat het CIZ de indicatiestelling verricht. Zorg in natura (ZIN) loopt via een door de NZa gecontracteerde zorgaanbieder; PGB-gefinancierde zorg vereist een goedgekeurd zorgplan en trekkingsrecht via de Sociale Verzekeringsbank (SVB). Werkgevers van zorgverleners moeten voldoen aan de Arbowet en de Wet verbetering poortwachter 2002 bij ziekteverzuim.

Een veelgemaakte fout is het niet vastleggen van de behandeling in specifieke termen. Een behandelovereenkomst met alleen 'algemene medische zorg' is te vaag en biedt onvoldoende houvast bij geschillen over de scope van de overeenkomst.

Hulpverleners vergeten soms hun BIG-registratienummer te vermelden in de overeenkomst. Patiënten hebben het recht te controleren of een hulpverlener BIG-geregistreerd is voor de handelingen die worden verricht. Een ontbrekend BIG-nummer in de overeenkomst wekt geen vertrouwen en kan leiden tot vragen bij de Inspectie IGJ.

Betalingsafspraken die afwijken van de NZa-tarieven zijn slechts toegestaan voor vrijgevestigde niet-gecontracteerde zorgverleners. Instellingen die met zorgverzekeraars zijn gecontracteerd, mogen geen hogere tarieven rekenen dan de NZa-maximumtarieven. Afwijkende tarieven zonder rechtsgrond kunnen door de NZa worden bestraft.

De opzeggingsregeling voor de hulpverlener mag niet in strijd zijn met WGBO art. 7:460: de hulpverlener kan de overeenkomst enkel wegens gewichtige redenen opzeggen. Een clausule die de hulpverlener het recht geeft op elk moment op te zeggen, is nietig.

Een andere fout is het niet vermelden van de klachtenregeling. De Wkkgz art. 13 verplicht elke zorgaanbieder een klachtenfunctionaris en een geschilleninstantie te hebben; dit dient in de behandelovereenkomst te worden vermeld.