Een levenstestament met zorgrichtlijnen is een notariële of onderhandse akte waarin u vastlegt welke medische behandelingen u wel of niet wilt ontvangen als u die keuze zelf niet meer kunt maken. Het document is nodig zodra er een reëel risico bestaat dat u tijdelijk of blijvend wilsonbekwaam wordt — door een ongeluk, ziekte of gevorderde dementie — en u wilt voorkomen dat artsen of familieleden zonder richtlijn op eigen houtje beslissen.
Legal basis: BW 1:381 (bewind en mentorschap); WGBO art. 7:450 en 7:465 BW (medische beslissingen); Wet toetsing levensbeeindiging (Wtl 2002); Wna art. 17
levenstestament zorgrichtlijnen — free, fillable template; download as PDF or Word.
Wat zijn zorgrichtlijnen in een levenstestament?
Zorgrichtlijnen vormen het gedeelte van een levenstestament dat betrekking heeft op medische beslissingen. Ze verschillen van een gewoon testament, dat pas werking krijgt na overlijden. Zorgrichtlijnen worden van kracht op het moment dat u niet langer zelf uw wil kunt uiten.
De basis voor deze richtlijnen ligt in het Burgerlijk Wetboek. Artikel 7:450 BW bepaalt dat een medische behandeling de toestemming vereist van de patiënt. Wanneer een patiënt wilsonbekwaam is, regelt artikel 7:465 BW wie in diens plaats beslist: in eerste instantie een door de patiënt aangewezen vertegenwoordiger, daarna de wettelijk vertegenwoordiger. Een levenstestament met zorgrichtlijnen benoemt die vertegenwoordiger bij voorbaat en geeft die persoon concrete instructies mee.
Naast de vertegenwoordiging kunnen zorgrichtlijnen ook een behandelverbod bevatten — de uitdrukkelijke weigering van een bepaalde behandeling. Op grond van artikel 7:450 BW is een arts die een schriftelijke wilsverklaring van een wilsbekwame patiënt aantreft verplicht die te respecteren, ook als de patiënt die verklaring zelf niet meer kan bevestigen.
Een afzonderlijk onderwerp is euthanasie en hulp bij zelfdoding. De Wet toetsing levensbeëindiging op verzoek (Wtl 2002) stelt strenge eisen aan een euthanasieverzoek: het lijden moet ondraaglijk en uitzichtloos zijn, het verzoek moet vrijwillig en weloverwogen zijn, en een tweede arts dient te worden geraadpleegd. Een schriftelijk euthanasieverzoek in een levenstestament kan een mondeling verzoek vervangen wanneer de patiënt niet meer in staat is dat mondeling te doen, maar het ontslaat de behandelend arts niet van zijn toetsingsverplichting onder de Wtl 2002.
Wanneer heeft u een levenstestament met zorgrichtlijnen nodig?
Er is geen minimumleeftijd of minimale gezondheidstoestand vereist. Toch zijn er situaties waarin de behoefte concreet wordt:
Bij een ernstige diagnose. Wie te horen krijgt dat hij aan een progressieve aandoening lijdt — zoals een hersentumor, ALS of gevorderde dementie — wil zijn wensen vastleggen terwijl hij dat nog helder kan doen.
Bij een voorgenomen operatie met risico op bewusteloosheid. Zelfs een routinematige ingreep kan tijdelijk de wilsbekwaamheid aantasten. Zorgrichtlijnen bieden de behandelend arts direct houvast.
Als er geen vanzelfsprekende vertegenwoordiger is. Wie geen partner of kinderen heeft, of wiens naaste familieleden het onderling oneens zijn, heeft er belang bij zelf een gevolmachtigde te benoemen. Zonder schriftelijke aanwijzing bepaalt de wettelijke volgorde van artikel 7:465 BW wie mag beslissen — dat kan iemand zijn die uw waarden niet kent.
Bij specifieke levensbeschouwelijke of medische opvattingen. Wie bloedtransfusies weigert om religieuze redenen, of juist maximale behandeling wenst ongeacht de prognose, moet dat vastleggen. Artsen zijn niet helderziend.
Ook wie een bewindvoerder of mentor overweegt aan te stellen — een optie die voor beschermingsbewind geregeld is in artikel 1:431 BW en voor mentorschap in artikel 1:450 BW — doet er goed aan zorgrichtlijnen hieraan te koppelen. Bewind betreft het vermogen; mentorschap betreft de persoonlijke verzorging en medische beslissingen. Door beide in één levenstestament op te nemen, voorkomt u tegenstrijdige bevoegdheden.
Welke clausules horen in een levenstestament met zorgrichtlijnen?
Een goed opgesteld document bevat ten minste de volgende elementen.
Benoeming van een gevolmachtigde. Geef één of meer personen de bevoegdheid om namens u medische beslissingen te nemen. Benoem ook een plaatsvervanger voor het geval de eerste gevolmachtigde niet beschikbaar is. Omschrijf de reikwijdte van de volmacht duidelijk: gaat het alleen om ziekenhuisopnames, of ook om langdurige zorg en revalidatie?
Behandelverboden. Hier legt u vast welke behandelingen u uitdrukkelijk weigert. Gangbare voorbeelden zijn reanimatie, kunstmatige beademing, sondevoeding bij een terminale toestand of behandeling met als enig doel het leven te verlengen zonder uitzicht op herstel. Wees zo specifiek mogelijk: een algemeen 'geen levensverlengende behandeling' geeft artsen te weinig houvast.
Wensen bij een specifiek scenario. Beschrijf de situaties waarop uw richtlijnen betrekking hebben, zoals een vegetatieve toestand, ernstige dementie of een terminale fase van een ongeneeslijke ziekte. Hoe concreter de scenario's, hoe beter de arts uw wil kan honoreren.
Euthanasieverklaring. Als u een euthanasieverzoek wilt opnemen, moeten de vereisten van de Wet toetsing levensbeëindiging (Wtl 2002) in acht worden genomen. Neem expliciet op dat u het verzoek in wilsbekwame toestand doet, dat u begrijpt dat artsen een zelfstandige toetsingsverplichting hebben, en dat u de verklaring periodiek wilt herzien.
Donorcodicil. Orgaandonatie valt buiten het levenstestament, maar het is zinvol te verwijzen naar uw registratie in het Donorregister om tegenstrijdige verklaringen te vermijden.
Bewaarbepaling en actualisering. Vermeld waar het origineel bewaard wordt, wie een kopie heeft en op welke termijn u de verklaring wilt herzien.
Hoe stelt u zorgrichtlijnen op?
Een levenstestament kan als onderhandse akte worden opgesteld — ondertekend door uzelf, zonder tussenkomst van een notaris. Dat is goedkoper, maar heeft beperkingen: een onderhandse akte kan bij twijfel over wilsbekwaamheid of authenticiteit minder overtuigingskracht hebben.
De meest robuuste variant is de notariële akte. De notaris is op grond van de zorgplicht die voortvloeit uit de Wet op het notarisambt (met name artikel 43 Wna) verplicht de verschijnende partij voor te lichten over de inhoud van de akte en te waken tegen misbruik. Die zorgplicht biedt een extra waarborg dat uw verklaring weloverwogen en vrij van druk is. De notaris controleert ook of u op het moment van ondertekening wilsbekwaam bent — een gegeven dat later van belang kan zijn als de geldigheid van de akte wordt betwist.
Praktische stappen:
- Oriënteer u op de inhoud voordat u een notaris benadert. Gebruik een gestructureerd model zoals het Levenstestament Zorgrichtlijnen om uw wensen te inventariseren en de juiste terminologie te leren kennen.
- Bespreek uw wensen met een arts. Een huisarts of specialist kan verduidelijken wat behandelverboden in de praktijk betekenen en helpt u scenario's realistisch te formuleren.
- Kies uw gevolmachtigde bewust. Bespreek de rol van tevoren met die persoon. Een gevolmachtigde die niet weet wat u wilt of die te emotioneel betrokken is om uw wensen door te zetten, is een zwakke schakel.
- Laat het notarieel vastleggen. Geef de notaris alle informatie over uw persoonlijke situatie, waarden en medische achtergrond. Onderteken in aanwezigheid van de notaris.
- Sla op en communiceer. Geef een kopie aan uw huisarts, uw ziekenhuis (voor het patiëntendossier) en uw gevolmachtigde. Bewaar het origineel op een veilige maar toegankelijke plek.
Veelgemaakte fouten bij zorgrichtlijnen
Te vague formuleringen. 'Ik wil geen zinloze behandelingen' zegt niets. Artsen hanteren hun eigen professionele oordeel; zonder concrete instructies is dat oordeel doorslaggevend, niet uw vaag geuite voorkeur.
Geen actualisering na verandering van omstandigheden. Een levenstestament uit de tijd dat u gezond was, kan achterhaald zijn na een nieuwe diagnose. Stel een vaste herzieningstermijn in en houd die bij.
De gevolmachtigde niet ingelicht. Als uw gevolmachtigde uw verklaring pas tegenkomt tijdens een crisis, heeft die persoon geen tijd om uw wensen goed te begrijpen. Een voorafgaand gesprek is onmisbaar.
Tegenstrijdigheid met het Donorregister. Als uw levenstestament orgaandonatie weigert maar u geregistreerd staat als donor — of omgekeerd — ontstaat verwarring op het meest kwetsbare moment. Zorg voor consistentie.
Ervan uitgaan dat een arts altijd akkoord gaat. Een arts heeft een eigen gewetensvrijheid en kan in uitzonderingsgevallen weigeren een behandelverbod uit te voeren. Vermeldt u een euthanasieverzoek, weet dan dat de Wtl 2002 vereist dat de arts zelfstandig aan alle zorgvuldigheidseisen toetst. Een levenstestament schept rechten, maar geen onbeperkte afdwingbaarheid.
Het document niet bewaard op een vindbare plek. Een uitstekend opgestelde verklaring die tijdens een spoedopname onvindbaar is, helpt niemand. Registreer het document bij uw notaris en informeer uw huisarts over het bestaan ervan.
Een levenstestament met zorgrichtlijnen is geen document voor na uw dood — het is een instrument dat uw autonomie beschermt op het moment dat u die het hardst nodig heeft. Wie de moeite neemt het zorgvuldig op te stellen, geeft zichzelf en zijn naasten een onmisbare leidraad voor de moeilijkste beslissingen.
Need the document itself? Download the free template →
This article is general information, not legal advice — see our accuracy & editorial policy. Confirm the cited law is current before relying on it.