Zgoda na wyrobienie paszportu dla dziecka

Zgoda na wyrobienie paszportu dla dziecka w Polsce to pisemne oświadczenie rodzica, któremu przysługuje władza rodzicielska, wyrażające zgodę na złożenie wniosku paszportowego i wydanie dokumentu paszportowego małoletniemu przez drugiego rodzica. Podstawą prawną jest art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o dokumentach paszportowych (Dz.U. 2022 poz. 830 t.j.), który stanowi, że do wniosku o wydanie paszportu małoletniego wymagana jest pisemna zgoda obojga rodziców, którym przysługuje władza rodzicielska.

Obowiązek uzyskania zgody obojga rodziców wynika z konstytucyjnej zasady ochrony praw dziecka i koresponduje z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (k.r.o.) dotyczącymi władzy rodzicielskiej. Zgodnie z art. 97 § 2 k.r.o. o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie — wyrobienie paszportu jest uznawane za istotną sprawę dziecka, gdyż paszport jest dokumentem umożliwiającym wyjazd za granicę i pobyt w innych krajach. Każdy z rodziców wykonujących władzę rodzicielską musi zatem wyrazić zgodę na jego wydanie.

Zgoda musi być złożona w formie pisemnej w obecności pracownika organu paszportowego (pracownika urzędu wojewódzkiego lub placówki konsularnej) albo w formie dokumentu z notarialnie poświadczonym podpisem. Organ paszportowy nie przyjmuje zgody z podpisem niepoświadczonym notarialnie złożonej poza siedzibą urzędu — ryzyko sfałszowania zgody jest zbyt duże. Wzorzec z forms-legal.com zawiera wszystkie wymagane elementy: dane dziecka (imię, nazwisko, data urodzenia, PESEL), dane rodzica wyrażającego zgodę (imię, nazwisko, PESEL, adres), wskazanie rodzica składającego wniosek oraz klauzulę o dobrowolności i świadomości oświadczenia.

Wyjątki od wymogu zgody obojga rodziców są wymienione w art. 13 ust. 2 ustawy: zgoda jednego rodzica jest wystarczająca, gdy drugi jest pozbawiony władzy rodzicielskiej, gdy władza rodzicielska drugiego jest zawieszona, gdy drugi rodzic jest nieznany, gdy jeden z rodziców nie żyje, lub gdy jeden z rodziców jest niezdolny do wyrażenia zgody. W takich przypadkach do wniosku dołącza się odpowiedni dokument (wyrok sądu o pozbawieniu/zawieszeniu władzy, odpis aktu zgonu). Jeżeli oboje rodzice są żywi i mają pełną władzę rodzicielską, lecz jeden odmawia zgody bez uzasadnienia, drugi rodzic może złożyć wniosek do sądu opiekuńczego o zezwolenie na wyrobienie paszportu bez zgody drugiego rodzica na podstawie art. 97 § 2 k.r.o.

Zgoda na wyrobienie paszportu dla dziecka w Polsce jest wymagana zawsze, gdy o wydanie paszportu małoletniego wnioskuje tylko jeden rodzic, a oboje posiadają pełną władzę rodzicielską.

Najczęstszą sytuacją jest rozstanie lub rozwód rodziców. Po rozwodzie lub separacji, gdy oboje rodzice wciąż wykonują władzę rodzicielską (lub gdy w wyroku powierzono władzę obojgu), żaden z nich nie może samodzielnie wyrobić paszportu dla dziecka bez zgody drugiego. Oświadczenie zgody jest wtedy jedyną drogą, gdy drugi rodzic nie może lub nie chce stawić się osobiście w urzędzie paszportowym. Wyrok Sądu Okręgowego orzekający rozwód zazwyczaj reguluje kwestię władzy rodzicielskiej — warto sprawdzić, czy jeden z rodziców nie ma władzy ograniczonej, gdyż od tego zależy, czy jego zgoda jest wymagana.

Oświadczenie jest potrzebne również wtedy, gdy oboje rodzice żyją w harmonii i wspólnie wychowują dziecko, lecz z powodów logistycznych (np. jeden z rodziców jest za granicą, chory lub pracuje na zmiany) nie może stawić się osobiście w urzędzie paszportowym. W takiej sytuacji oświadczenie z notarialnie poświadczonym podpisem jest wygodnym rozwiązaniem i pozwala drugiemu rodzicowi złożyć wniosek paszportowy samodzielnie.

W przypadku gdy rodzic przebywający za granicą chce wyrazić zgodę, może złożyć oświadczenie w polskiej placówce konsularnej (ambasadzie lub konsulacie) lub u zagranicznego notariusza z apostille. Oświadczenie złożone za granicą musi być przetłumaczone na język polski przez tłumacza przysięgłego wpisanego na listę Ministra Sprawiedliwości. Konsulat Generalny RP w danym kraju może też samodzielnie poświadczyć podpis rodzica — koszt jest zazwyczaj niższy niż u zagranicznego notariusza.

Zgoda jest też wymagana, gdy dziecko ukończyło 13 lat — w takim przypadku art. 13 ust. 1 ustawy wymaga nie tylko zgody rodziców, lecz również własnoręcznego podpisu małoletniego na wniosku paszportowym. Zgoda rodzica i podpis dziecka są oddzielnymi elementami procedury. Dziecko między 13 a 18 rokiem życia powinno być zatem obecne przy składaniu wniosku lub przynajmniej podpisać specjalny formularz zgodny z wymaganiami urzędu paszportowego.

Oświadczenie zgody jest też wymagane, gdy poprzedni paszport dziecka wygasł lub dziecko go utraciło — każde nowe wydanie paszportu traktowane jest jak pierwsze i wymaga zgody obojga rodziców. Dotyczy to również sytuacji, gdy paszport dziecka ulega uszkodzeniu i konieczne jest wyrobienie nowego egzemplarza.

Oświadczenie zgody na wyrobienie paszportu dla dziecka w Polsce musi zawierać konkretne elementy wymagane przez ustawę z dnia 13 lipca 2006 r. o dokumentach paszportowych i praktykę organów paszportowych.

Pierwszym elementem są dane rodzica wyrażającego zgodę: imię i nazwisko, numer PESEL, adres zamieszkania. Organ paszportowy weryfikuje tożsamość rodzica na podstawie podanego PESEL i porównuje z dokumentem tożsamości przy złożeniu oświadczenia lub z poświadczeniem notarialnym.

Drugim elementem są dane dziecka: pełne imię i nazwisko, data urodzenia, numer PESEL. Dane muszą być identyczne jak w akcie urodzenia i dokumentach tożsamości — błędy w dacie urodzenia lub imieniu mogą skutkować odmową przyjęcia oświadczenia.

Trzecim elementem jest wskazanie rodzica, który będzie składać wniosek paszportowy. Organ paszportowy potrzebuje tej informacji, by powiązać oświadczenie z konkretnym wnioskiem.

Czwartym elementem jest treść zgody — wyraźne oświadczenie woli wyrażenia zgody na wyrobienie paszportu i złożenie wniosku przez drugiego rodzica. Oświadczenie musi być jednoznaczne i nie może zawierać warunków ani zastrzeżeń, które organ paszportowy musiałby interpretować.

Piątym elementem jest podpis rodzica złożony w odpowiedniej formie. Przepisy nie wymagają, by oświadczenie było złożone na konkretnym formularzu — można złożyć je na wzorcu z forms-legal.com. Kluczowe jest jednak, by podpis był złożony w obecności pracownika organu paszportowego lub notarialnie poświadczony. Tylko takie oświadczenie jest przez organ paszportowy akceptowane.

Szóstym elementem jest data i miejscowość sporządzenia oświadczenia. Nie ma ograniczeń co do ważności czasowej oświadczenia — można je złożyć z wyprzedzeniem, jednak urząd paszportowy może kwestionować oświadczenia starsze niż kilka miesięcy. Praktycznie bezpieczne jest oświadczenie złożone nie wcześniej niż 3 miesiące przed złożeniem wniosku paszportowego.

Wypełnianie zgody na wyrobienie paszportu dla dziecka w Polsce jest prostą procedurą, lecz wymaga zadbania o właściwą formę podpisu — bez tego organ paszportowy odmówi przyjęcia oświadczenia.

W pierwszym kroku uzupełnij dane dziecka: pełne imię i nazwisko zgodnie z aktem urodzenia, dokładną datę urodzenia i numer PESEL. Sprawdź dane na skróconym odpisie aktu urodzenia dziecka lub na jego legitymacji szkolnej. Numer PESEL dziecka możesz sprawdzić w Rejestrze PESEL za pośrednictwem e-PUAP lub w urzędzie gminy.

W drugim kroku wpisz swoje dane jako rodzica wyrażającego zgodę: imię i nazwisko, numer PESEL, aktualny adres zamieszkania. Adres powinien być zgodny z miejscem stałego zamieszkania, a nie tylko zameldowania. Wpisz imię i nazwisko drugiego rodzica, który będzie składać wniosek paszportowy.

W trzecim kroku zdecyduj, jak poświadczyć podpis. Masz dwie opcje: (a) stawić się osobiście w urzędzie paszportowym (oddział urzędu wojewódzkiego właściwy dla miejsca zamieszkania) i złożyć podpis przy pracowniku — bezpłatnie, ale wymaga wizyty i może wymagać umówienia terminu; (b) udać się do notariusza, który poświadczy podpis na oświadczeniu — koszt to zazwyczaj 20–50 zł netto plus VAT 23%, lecz pozwala złożyć oświadczenie w dowolnym czasie i bez wizyty w urzędzie paszportowym. Notariusz działa na podstawie ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. — Prawo o notariacie.

W czwartym kroku przekaż oświadczenie rodzicowi składającemu wniosek paszportowy. Drugi rodzic dołącza je do wniosku paszportowego wraz z pozostałymi dokumentami: wnioskiem paszportowym (formularz dostępny w urzędzie lub online), aktualnym zdjęciem dziecka spełniającym wymogi ICAO (biometrycznym), dowodem uiszczenia opłaty paszportowej (30 zł dla dzieci poniżej 13 lat, 70 zł dla dzieci 13–18 lat), odpisem skróconym aktu urodzenia dziecka (przy pierwszym paszporcie), poprzednim paszportem (przy odnowieniu) oraz dokumentem tożsamości wnioskodawcy.

W piątym kroku pamiętaj o terminie oczekiwania na paszport — standardowo 30 dni od złożenia kompletnego wniosku, w trybie pilnym (dopłata 100%) 3 dni robocze. Paszport dla dziecka odbiera rodzic lub opiekun posiadający dokument tożsamości. Dziecko powyżej 13 roku życia powinno być obecne przy odbiorze.

Podstawą prawną wymogu zgody obojga rodziców na wyrobienie paszportu dla dziecka w Polsce jest art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o dokumentach paszportowych (Dz.U. 2022 poz. 830 t.j.). Przepis ten wymaga pisemnej zgody obojga rodziców, którym przysługuje władza rodzicielska, lub orzeczenia sądu opiekuńczego zezwalającego na wydanie paszportu bez zgody drugiego rodzica.

Artykuł 97 § 2 k.r.o. stanowi, że o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie. Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 7 marca 2013 r. (III CZP 8/13) potwierdził, że wyrobienie paszportu jest sprawą istotną dziecka — obydwoje rodzice muszą wyrazić zgodę, nawet jeżeli władza rodzicielska jest powierzona jednemu z nich, o ile drugi ma zachowane prawa rodzicielskie.

Wyjątki od wymogu zgody obojga rodziców — art. 13 ust. 2 ustawy: zgoda jednego rodzica wystarcza, gdy drugi rodzic jest (1) pozbawiony władzy rodzicielskiej, (2) ma zawieszoną władzę rodzicielską, (3) jest nieznany, (4) nie żyje. W każdym z tych przypadków do wniosku paszportowego dołącza się dokumenty potwierdzające zaistnienie przesłanki: wyrok sądu, odpis aktu zgonu lub inny dokument urzędowy.

Jeżeli jeden z rodziców z pełną władzą rodzicielską odmawia zgody bez uzasadnienia lub utrudnia wydanie paszportu, drugi rodzic może złożyć do sądu opiekuńczego (Sąd Rejonowy — Wydział Rodzinny) wniosek o zezwolenie na wydanie paszportu bez zgody drugiego rodzica — na podstawie art. 97 § 2 k.r.o. Sąd uwzględni wniosek, jeżeli dobro dziecka przemawia za wydaniem paszportu. Postanowienie sądu zastępuje zgodę rodzica.

Opłata paszportowa dla dziecka poniżej 13 roku życia wynosi 30 zł, dla dziecka od 13 do ukończenia 18 roku życia — 70 zł (stawki obowiązujące w 2024 r., podlegają zmianom). Paszport dla dziecka jest ważny przez 5 lat.

Najczęstszym błędem przy zgodzie na wyrobienie paszportu dla dziecka w Polsce jest złożenie oświadczenia bez odpowiedniego poświadczenia podpisu. Podpis złożony wyłącznie własnoręcznie na dokumencie przesłanym pocztą lub przez drugiego rodzica nie jest akceptowany przez organ paszportowy — musi być złożony w obecności pracownika organu paszportowego lub notarialnie poświadczony.

Drugim błędem jest brak lub błędne dane dziecka. Dane w oświadczeniu (imię, nazwisko, data urodzenia, PESEL) muszą być identyczne z aktem urodzenia dziecka i wnioskiem paszportowym. Błąd w numerze PESEL lub dacie urodzenia powoduje odrzucenie wniosku.

Trzecim błędem jest składanie oświadczenia warunkowego. Organ paszportowy nie akceptuje zgód z zastrzeżeniami, np. „wyrażam zgodę pod warunkiem że paszport nie będzie użyty do wyjazdu poza terytorium UE". Zgoda musi być bezwarunkowa.

Czwartym błędem jest nieuwzględnienie sytuacji, gdy jeden rodzic jest pozbawiony władzy rodzicielskiej. Jeżeli wyrok sądowy ogranicza lub pozbawia jednego z rodziców władzy rodzicielskiej, zgoda tego rodzica może nie być wymagana — należy dołączyć odpis wyroku zamiast zgody.

Piątym błędem jest złożenie mocno zdezaktualizowanego oświadczenia. Urzędy paszportowe mogą kwestionować oświadczenia starsze niż kilka miesięcy, zwłaszcza gdy sytuacja prawna rodziców mogła się zmienić (np. wydano wyrok ograniczający władzę rodzicielską). Najlepiej sporządzać oświadczenie nie wcześniej niż 3 miesiące przed złożeniem wniosku paszportowego.