Porozumienie o spłacie długu w ratach — wzór harmonogramu spłat

Porozumienie o spłacie długu w ratach w Polsce to umowa zawierana między wierzycielem a dłużnikiem, na mocy której strony ustalają szczegółowy harmonogram spłaty istniejącego zadłużenia w równych lub różnych ratach miesięcznych, zamiast domagania się natychmiastowej jednorazowej zapłaty. Podstawą prawną dokumentu jest zasada swobody umów wyrażona w art. 353¹ Kodeksu cywilnego (ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r., Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93 ze zm.), który stanowi, że strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny wedle swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.

Dokument łączy dwa kluczowe elementy prawne. Pierwszym jest uznanie długu przez dłużnika, które na mocy art. 123 § 1 pkt 2 KC przerywa bieg przedawnienia roszczenia — od dnia podpisania porozumienia termin przedawnienia biegnie od nowa (art. 118 KC: termin ogólny wynosi sześć lat, zaś dla roszczeń związanych z działalnością gospodarczą — trzy lata). Drugim elementem jest ustanowienie harmonogramu ratalnego jako nowego terminu spełnienia świadczenia, zastępującego pierwotne warunki umowy źródłowej.

Porozumienie ralne różni się od ugody (art. 917–918 KC) tym, że nie wymaga wzajemnych ustępstw — wierzyciel może rozłożyć dług na raty bez konieczności umarzania odsetek lub redukcji kapitału. Jest to zatem narzędzie elastyczniejsze niż ugoda, stosowane gdy wierzyciel chce zachować pełną kwotę roszczenia, lecz zgadza się na rozciągnięcie spłaty w czasie.

W Polsce porozumienia o spłacie w ratach stosowane są powszechnie przez banki (PKO BP S.A., mBank S.A., Santander Bank Polska S.A., ING Bank Śląski S.A.), instytucje pożyczkowe (Provident Polska S.A., IPF Polska sp. z o.o., Rapida sp. z o.o.), firmy windykacyjne (KRUK S.A., Intrum Polska sp. z o.o., Best S.A., Kruk S.A.) oraz prywatnych wierzycieli. Sąd Rejonowy lub Sąd Okręgowy może, na wniosek dłużnika oparty na art. 320 KPC, rozłożyć zasądzone świadczenie na raty — jednak porozumienie pozasądowe pozwala uniknąć kosztów procesu.

Z punktu widzenia przepisów o odsetkach maksymalnych (art. 359 § 2¹ KC i art. 481 § 2¹ KC) porozumienie może przewidywać odsetki za opóźnienie w zapłacie raty, lecz ich wysokość nie może przekraczać dwukrotności odsetek ustawowych za opóźnienie, których stopa wynosi sumę stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych.

Porozumienie o spłacie długu w ratach w Polsce jest potrzebne zawsze wtedy, gdy dłużnik posiada wymagalne zobowiązanie pieniężne, którego nie jest w stanie spłacić jednorazowo, a wierzyciel jest gotów — zamiast wszczynać postępowanie sądowe — umożliwić spłatę w czasie, zachowując pełną kontrolę nad harmonogramem i sankcjami za opóźnienie.

Dokument jest kluczowy, gdy termin zwrotu pożyczki upłynął bez zapłaty (art. 723 KC: jeżeli termin nie jest oznaczony, dłużnik obowiązany jest zwrócić pożyczkę w ciągu sześciu tygodni od wypowiedzenia przez pożyczkodawcę) i wierzyciel chce uniknąć pozwu do Sądu Rejonowego lub Elektronicznego Postępowania Upominawczego prowadzonego przez e-sąd (Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie, VI Wydział Cywilny).

Porozumienie jest niezbędne, gdy komornik sądowy prowadzi już egzekucję — dłużnik może zawrzeć porozumienie z wierzycielem i złożyć wniosek o zawieszenie egzekucji (art. 820 KPC) albo o jej umorzenie po wykonaniu ugody lub porozumienia. Porozumienie blokuje dalsze narastanie kosztów egzekucyjnych i chroni dłużnika przed sprzedażą majątku ruchomego lub nieruchomości.

Dokument jest szczególnie przydatny, gdy wierzytelność obejmuje odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 481 KC) narastające od chwili wymagalności — porozumienie „zamraża” kwotę zadłużenia na ustalonym poziomie i eliminuje dalszy przyrost odsetek. Porozumienie jest też właściwe, gdy dłużnik planuje złożenie wniosku o upadłość konsumencką (art. 491¹ i nast. ustawy z 28.02.2003 r. Prawo upadłościowe) — wykonanie porozumienia może być alternatywą wobec postępowania przed Sądem Rejonowym (Wydział Gospodarczy — sekcja ds. upadłościowych).

Prawidłowe porozumienie o spłacie długu w ratach zawierane w Polsce powinno zawierać następujące elementy.

Oznaczenie stron: pełne dane wierzyciela (imię i nazwisko lub firma, PESEL lub NIP, adres zamieszkania lub siedziby, numer KRS lub wpisu w CEIDG przy przedsiębiorcy) oraz analogiczne dane dłużnika. Przy wierzycielach wpisanych do Krajowego Rejestru Sądowego (KRS, prowadzonego przez Ministerstwo Sprawiedliwości pod adresem ems.ms.gov.pl) wskaż organ reprezentacji.

Uznanie długu: wyraźne oświadczenie dłużnika o istnieniu i wysokości zadłużenia — tytuł prawny (umowa, faktura VAT, wyrok Sądu Rejonowego lub nakaz zapłaty z EPU), numer dokumentu i data, kwota kapitału, kwota odsetek i kosztów, łączna kwota do spłaty na dzień zawarcia porozumienia. Uznanie długu przerywa bieg przedawnienia (art. 123 § 1 pkt 2 KC).

Harmonogram spłat: liczba rat, kwota każdej raty (słownie i cyfrowo), data pierwszej raty, termin kolejnych rat (np. do 10. dnia każdego miesiąca), numer rachunku bankowego wierzyciela w formacie IBAN (26 cyfr).

Klauzula natychmiastowej wymagalności (tzw. klauzula całości): przy opóźnieniu dłużnika w zapłacie raty o określoną liczbę dni (zazwyczaj 14–30 dni) cała pozostała kwota zadłużenia staje się natychmiast wymagalna. Klauzula zabezpiecza wierzyciela przed sytuacją, w której dłużnik przestaje płacić raty, a wierzyciel musi czekać na termin każdej kolejnej raty z osobna. Wzór tej klauzuli dostępny na forms-legal.com.

Odsetki za opóźnienie: stawka odsetek za każdy dzień zwłoki z zapłatą raty — maksymalnie dwukrotność odsetek ustawowych za opóźnienie zgodnie z art. 481 § 2¹ KC.

Skutki pełnej spłaty: zobowiązanie wierzyciela do wystawienia pokwitowania zaspokojenia roszczenia po wpłacie ostatniej raty.

Klauzula RODO (art. 13 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679): wskazanie administratora danych osobowych, celu przetwarzania i praw osoby, której dane dotyczą — obowiązkowa dla wierzyciela będącego przedsiębiorcą.

Podpisy: własnoręczne podpisy obu stron lub podpis kwalifikowany (ustawa z 5.09.2016 r. o usługach zaufania oraz identyfikacji elektronicznej); sporządzenie dwóch jednobrzmiących egzemplarzy.

Wypełnianie porozumienia o spłacie długu w ratach w Polsce należy zacząć od zebrania danych identyfikacyjnych obu stron. Wierzyciel wpisuje pełną firmę lub imię i nazwisko, NIP (przy działalności gospodarczej) lub PESEL, aktualny adres siedziby lub zamieszkania oraz — jeśli jest przedsiębiorcą — numer KRS lub wpisu do CEIDG. Dłużnik uzupełnia analogiczne dane.

W sekcji dotyczącej zadłużenia opisz dokładnie tytuł długu: rodzaj umowy (np. „umowa pożyczki gotówkowej nr PO/2024/015 z dnia 15.01.2024 r.”), numer dokumentu i datę, a jeśli istnieje wyrok sądu lub nakaz zapłaty z EPU (e-sądu) — wskaż sygnaturę akt. Podaj oddzielnie kwotę kapitału głównego, kwotę odsetek i kosztów naliczonych do dnia zawarcia porozumienia, oraz łączną kwotę do spłaty (suma obu). Zadbaj, żeby suma rat była dokładnie równa kwocie łącznej — błąd arytmetyczny jest podstawą do zakwestionowania harmonogramu.

Przy ustalaniu liczby rat i wysokości raty stosuj zasadę: kwota łączna ÷ liczba rat = kwota raty (zaokrąglij ostatnią ratę, jeśli dzielenie nie jest dokładne). Wpisz datę pierwszej raty i termin miesięczny kolejnych (np. do 10. dnia każdego miesiąca). Sprawdź dokładnie 26-cyfrowy numer IBAN rachunku bankowego wierzyciela — błędny numer IBAN powoduje zwrot przelewu lub przelanie środków na nieprawidłowy rachunek.

Klauzulę natychmiastowej wymagalności zaznacz jako aktywną (tak) — chroni wierzyciela i motywuje dłużnika do terminowej spłaty. Dla odsetek za opóźnienie możesz wpisać „ustawowe za opóźnienie wg art. 481 § 2 KC” lub konkretną stawkę procentową nieprzekraczającą dwukrotności odsetek ustawowych za opóźnienie (art. 481 § 2¹ KC). Oba egzemplarze podpisz własnoręcznie lub kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Zachowaj oryginał z podpisem wierzyciela wraz ze wszystkimi potwierdzeniami przelewów.

Porozumienie o spłacie długu w ratach zawierane w Polsce podlega kilku istotnym wymogom prawnym.

Forma pisemna: art. 74 § 1 Kodeksu cywilnego wymaga zachowania formy dokumentowej dla czynności prawnych powyżej 1 000 zł dla celów dowodowych. Porozumienie w formie pisemnej jest niezbędne, aby dowód jego zawarcia był dopuszczalny w postępowaniu przed sądem rejonowym lub sądem okręgowym.

Uznanie długu a przedawnienie: zawarcie porozumienia z jednoznacznym uznaniem długu przerywa bieg przedawnienia (art. 123 § 1 pkt 2 KC). Od dnia podpisania termin przedawnienia biegnie od nowa. Przy roszczeniach konsumenckich sąd sprawdza przedawnienie z urzędu (art. 117 § 2¹ KC) — porozumienie chronuje wierzyciela przed tą obroną.

Odsetki maksymalne: art. 359 § 2¹ KC (odsetki kapitałowe) i art. 481 § 2¹ KC (odsetki za opóźnienie) ograniczają maksymalne oprocentowanie do dwukrotności odpowiednich odsetek ustawowych. Postanowienia umowne przewidujące wyższe odsetki zastępuje się z mocy prawa odsetkami w maksymalnej dopuszczalnej wysokości — kontrolę sprawuje Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK).

Ochrona konsumenta: jeżeli dłużnikiem jest konsument (art. 22¹ KC — osoba fizyczna działająca poza działalnością gospodarczą), wierzyciel (jako przedsiębiorca) musi zadbać, by porozumienie nie zawierało klauzul abuzywnych z katalogu art. 385³ KC. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów może być sankcjonowane przez Prezesa UOKiK decyzją administracyjną (art. 24 ustawy z 16.02.2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów).

Egzekucja: porozumienie pozasądowe nie jest tytułem egzekucyjnym (art. 777 KPC). Jeżeli dłużnik nie wykonuje harmonogramu, wierzyciel musi uzyskać wyrok sądu rejonowego (nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym — art. 498 KPC, lub nakaz w postępowaniu nakazowym — art. 484 KPC) przed skierowaniem sprawy do komornika sądowego.

Najczęstszym błędem przy porozumieniu o spłacie długu w ratach w Polsce jest brak uznania długu na wstępie dokumentu — porozumienie bez wyraźnego oświadczenia dłużnika o istnieniu i wysokości zadłużenia nie przerywa biegu przedawnienia, co może skutkować utratą roszczenia przez wierzyciela.

Drugi błąd to niezgodność kwotowa między sumą rat a łączną kwotą zadłużenia — jeżeli np. ustalono 12 rat po 2 000 zł (razem 24 000 zł), a łączna kwota to 24 200 zł, dłużnik formalnie nie ureguluje całości długu. Zawsze sprawdzaj arytmetykę przed podpisaniem.

Trzeci błąd to brak klauzuli natychmiastowej wymagalności — bez niej wierzyciel musi czekać na termin każdej kolejnej raty i składać osobne pozwy lub wnioski egzekucyjne do komornika sądowego za każdą niezapłaconą ratę.

Czwarty błąd to nieprawidłowy numer IBAN — błąd w jednej cyfrze 26-cyfrowego numeru rachunku bankowego skutkuje zwrotem lub nieprawidłowym zaksięgowaniem przelewu. Weryfikuj numer IBAN z wyciągiem bankowym lub pismem wierzyciela przed podpisaniem.

Piąty błąd to pominięcie daty pierwszej raty przy opisaniu tylko dnia miesiąca — bez konkretnej daty pierwszej płatności harmonogram jest nieprecyzyjny i może rodzić spory o moment wymagalności pierwszej raty.

Szósty błąd to brak dwóch egzemplarzy — każda ze stron powinna zachować oryginał z własnoręcznym podpisem drugiej strony jako dowód dla Sądu Rejonowego lub komornika sądowego.