Modelovereenkomst Zelfstandige Nederland

De Modelovereenkomst Zelfstandige Nederland is een door de Belastingdienst goedgekeurde of door partijen opgestelde schriftelijke overeenkomst voor een zelfstandige zonder personeel (ZZP) die diensten verleent aan een opdrachtgever, gebaseerd op de Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties (Wet DBA) van 2016 en Burgerlijk Wetboek art. 7:400 (overeenkomst van opdracht). De overeenkomst is specifiek ontworpen om de echte zelfstandigheid van de opdrachtnemer te documenteren en schijnzelfstandigheid te voorkomen.

De Wet DBA trad in werking op 1 mei 2016 als vervanger van de Verklaring arbeidsrelatie (VAR). Waar de VAR de opdrachtgever vrijwaarde van loonheffingplicht als de ZZP'er een VAR-wuo of VAR-dga had, legt de Wet DBA de verantwoordelijkheid bij zowel opdrachtgever als opdrachtnemer. Beide partijen zijn medeverantwoordelijk voor een juiste kwalificatie van de arbeidsrelatie. Handhaving door de Belastingdienst is per 1 januari 2025 opgeheven van het moratorium en volledig actief.

De wettelijke kwalificatie van een arbeidsrelatie als loondienst of als zelfstandige opdrachtsrelatie hangt af van drie kerncriteria uit BW art. 7:610: persoonlijk verrichten van arbeid, betaling van loon, en een gezagsverhouding. Bij de beoordeling kijkt de Belastingdienst naar de holistische omstandigheden (arrest Deliveroo, Hoge Raad 24 maart 2023, ECLI:NL:HR:2023:443 en Taxi Hofman-arrest). Wanneer feitelijk sprake is van gezag, persoonlijke arbeid en loon, kwalificeert de relatie als loondienst ongeacht de contractvorm.

De Modelovereenkomst Zelfstandige documenteert de elementen die duiden op echte zelfstandigheid: de mogelijkheid om de opdracht door een vervanger te laten uitvoeren, het ontbreken van gezag over de wijze van uitvoering, het dragen van eigen ondernemersrisico, het werken voor meerdere opdrachtgevers, de eigen aansprakelijkheid voor schade, eigen gereedschappen en materialen, en de inschrijving als ondernemer bij de Kamer van Koophandel (KvK). Al deze elementen worden expliciet in de overeenkomst vastgelegd.

Het onderscheid tussen een opdrachtsrelatie (BW art. 7:400) en een arbeidsovereenkomst (BW art. 7:610) is van groot belang voor belasting en sociale verzekeringen. Bij loondienst houdt de werkgever loonheffing in (Wet LB 1964) en draagt premies werknemersverzekeringen (WW, WIA, ZW) af (Wet Wfsv). Bij een zelfstandige betaalt de opdrachtnemer zelf inkomstenbelasting over zijn winst in box 1 of box 2 van de Wet IB 2001, zonder recht op WW of WIA.

Een ZZP'er met een eenmanszaak of BV die voldoet aan de zelfstandigheidscriteria van de Wet IB 2001 (art. 3.4 voor de IB-ondernemer: zelfstandig, eigen risico, meer dan 1 opdrachtgever, winstoogmerk) kan aanspraak maken op de zelfstandigenaftrek (EUR 2.470 in 2026, afgebouwd conform het regeerakkoord 2022) en de mkb-winstvrijstelling van 12,7%. De Belastingdienst beoordeelt het ondernemerschap onder de Wet IB 2001 ook aan de hand van de zogenoemde CRAB-criteria (kapitaal, risico, afnemers, bemoeienissen).

De Rijksoverheid publiceerde via de Belastingdienst meerdere goedgekeurde modelovereenkomsten (via de website belastingdienst.nl/zakelijk) voor veelvoorkomende sectoren. Bij gebruik van een door de Belastingdienst goedgekeurde modelovereenkomst en bij uitvoering conform de overeenkomst, is de opdrachtgever gevrijwaard van naheffing loonheffing zolang de situatie niet afwijkt van de overeenkomst. Bij een zelfopgestelde overeenkomst draagt de opdrachtgever zelf het risico van een herclassificatie.

De Modelovereenkomst Zelfstandige Nederland is benodigd in de volgende situaties waarbij een ZZP'er op projectbasis of structureel voor een opdrachtgever werkt.

Een ZZP'er die voor het eerst een opdracht aanneemt bij een nieuwe opdrachtgever. Vóór aanvang van de werkzaamheden moet een schriftelijke overeenkomst worden opgesteld die de zelfstandige positie van de opdrachtnemer vastlegt. Zonder schriftelijke overeenkomst bestaat het risico dat de Belastingdienst de relatie bij een controle herkwalificeert als loondienst op grond van de feitelijke omstandigheden (Deliveroo-arrest Hoge Raad 2023). De modelovereenkomst dient tegelijk als bewijs van de opdrachtsrelatie én als preventief instrument.

Een bedrijf dat regelmatig gebruikmaakt van ZZP'ers voor gespecialiseerde werkzaamheden. Grotere ondernemingen met frequent ZZP-inhuur (IT-consultants, bouwvaklieden, marketingspecialisten, juristen) hebben een standaard modelovereenkomst nodig die voldoet aan de Wet DBA-vereisten. Bij zeven of meer ZZP-inleners per jaar risicocontroleert de Belastingdienst / Grote Ondernemingen intensief.

Overgang van een werknemer naar een ZZP-relatie bij dezelfde werkgever. Dit is een hoog-risico scenario dat extra zorgvuldig contracteren vereist. De Belastingdienst is alert op constructies waarbij een werknemer ontslag neemt en vervolgens als ZZP'er dezelfde werkzaamheden verricht bij dezelfde voormalige werkgever. De overeenkomst moet aantonen dat de feitelijke situatie wezenlijk veranderd is: geen gezag, eigen klanten, eigen risico, vervangingsmogelijkheid.

Een ZZP'er die via een platform of intermediair bemiddeld wordt. Platforms zoals Freelance.nl, Monsterboard of gespecialiseerde detacheringsbureaus stellen eigen modelovereenkomsten ter beschikking, maar de ZZP'er doet er goed aan ook een rechtstreekse overeenkomst met de eindopdrachtgever te sluiten voor extra documentatie van de zelfstandigheid. De uitzondering hierbij is wanneer het platform zelf als inlener optreedt (platformeconomie); dan gelden de arbeidsmarktregels van de Wet arbeidsmarkt in balans (WAB) 2020.

Een ZZP'er in een sector waar handhaving actief is. De Belastingdienst richt zich bij handhaving op de zogenoemde schijnzelfstandigheidsgevallen in sectoren met traditioneel hoge ZZP-penetratie: bouw (SZW-handhavingsteams), zorg (VWS-richtlijnen), platform-arbeid (zzp-monitor), transport, onderwijs. Een correct opgestelde modelovereenkomst is in deze sectoren extra belangrijk.

Een buitenlandse ZZP'er of een Nederlandse ZZP'er met buitenlandse opdrachtgever. Bij grensoverschrijdende diensten gelden EU-regels: de Dienstenrichtlijn (2006/123/EG), de Detacheringsrichtlijn (96/71/EG), de Handhavingsrichtlijn (2014/67/EU) en de Verordening coördinatie socialezekerheidsstelsels (883/2004). De modelovereenkomst moet verwijzen naar het toepasselijk recht (Rome I Verordening, EU 593/2008) en de forumkeuze.

Een Modelovereenkomst Zelfstandige Nederland bevat de volgende kernbepalingen om de zelfstandigheid van de opdrachtnemer te onderbouwen en juridische en fiscale risico's te beheersen.

Identificatie van partijen en ondernemersstatus. Volledige namen, adressen en KvK-nummers van opdrachtgever en opdrachtnemer. De opdrachtnemer moet ingeschreven staan bij de Kamer van Koophandel (Handelsregisterwet 2007) als eenmanszaak, BV of andere rechtsvorm. Verificeer ook het btw-identificatienummer van de ZZP'er voor de factuurstelling. Ondernemers met een omzet boven EUR 20.000 per jaar zijn doorgaans btw-plichtig (Wet OB 1968 art. 7); de kleineondernemersregeling (KOR) verleent vrijstelling onder die drempel.

Omschrijving van de te verrichten werkzaamheden. Concrete, nauwkeurige omschrijving van de opdracht, inclusief deliverables, kwaliteitseisen en resultaatseisen. Een resultaatgerichte omschrijving duidt eerder op zelfstandigheid dan een inspanningsverplichting; de rechter toetst dit element mee bij de kwalificatie. Vermeld ook de periode of mijlpalen wanneer sprake is van een projectopdracht.

Vrije vervanging en substitutierecht. Eén van de sterkste indicatoren van zelfstandigheid is het recht van de opdrachtnemer om de opdracht door een gekwalificeerde vervanger te laten uitvoeren. Neem een bepaling op als: "Opdrachtnemer is gerechtigd de opdracht door een andere, door Opdrachtnemer aan te wijzen persoon te laten uitvoeren, mits die persoon beschikt over vergelijkbare kwalificaties en Opdrachtnemer tijdig Opdrachtgever informeert." Raadpleeg voor meer ZZP-contractbepalingen ook de overeenkomst van opdracht op forms-legal.com.

Afwezigheid van gezag. Leg uitdrukkelijk vast dat Opdrachtgever geen instructiebevoegdheid heeft over de wijze waarop de opdracht wordt uitgevoerd (BW art. 7:402 jo 7:400). De opdrachtnemer bepaalt zelf zijn werktijden, werkplaats, werkmethoden en werkindeling. Geen verplichte aanwezigheid op kantoor tenzij noodzakelijk voor de opdracht; geen functioneringsgesprekken; geen opname in het personeelsregister.

Ondernemersrisico en aansprakelijkheid. Opdrachtnemer draagt zijn eigen ondernemersrisico: hij draagt alle kosten van eigen gereedschappen, apparatuur, software, vervoer, verzekeringen en administratie. Bij niet-nakoming of gebrekkige nakoming is opdrachtnemer aansprakelijk voor directe schade conform BW art. 6:74 jo 7:401. Neem een beroepsaansprakelijkheidsverzekering op als verplichting of aanbeveling.

Meerdere opdrachtgevers en markttoegang. Bevestig uitdrukkelijk dat de opdrachtnemer vrij is om voor andere opdrachtgevers te werken tijdens de looptijd van de overeenkomst, tenzij een expliciet exclusiviteitsbeding is overeengekomen (dan mag dit beding de zelfstandigheid niet volledig ondermijnen). De mogelijkheid om voor meerdere opdrachtgevers te werken is een belangrijke ondernemersindicator voor de Belastingdienst.

Tarief, facturering en betalingsvoorwaarden. Uurtarief of projectprijs exclusief BTW; bij omzetdrempel boven EUR 20.000 per jaar 21% BTW toevoegen (Wet OB 1968). Factuurdatum, betalingstermijn (doorgaans 30 dagen), wettelijke handelsrente bij niet-tijdige betaling (BW art. 6:119a). Opdrachtnemer is verantwoordelijk voor zijn eigen belastingaangifte en btw-afdracht; opdrachtgever houdt geen loonheffing in.

Looptijd en opzegging. Begin- en einddatum bij bepaalde tijd; bij onbepaalde tijd wederzijdse opzegtermijn (doorgaans 1-2 maanden). Gronden voor tussentijdse opzegging: wezenlijke tekortkoming (BW art. 6:267), faillissement, of projectvoltooiing. De opdrachtgever die de opdracht voortijdig beindigt is een redelijke vergoeding voor reeds gemaakte kosten en gederfde inkomsten verschuldigd conform BW art. 7:411.

Geheimhouding en intellectueel eigendom. Geheimhoudingsbeding voor vertrouwelijke bedrijfsinformatie, ook na afloop van de opdracht. Intellectueel eigendomsoverdracht of licentie van werkresultaten aan opdrachtgever; bij standaard-IP (software, methoden) licentie in plaats van volledige overdracht. Verwijs naar de Auteurswet 1912 en de Rijksoctrooiwet 1995 voor de toepasselijke rechten.

Privacy en AVG-compliance. Indien de opdrachtnemer persoonsgegevens van de opdrachtgever verwerkt in het kader van de opdracht, stel dan een verwerkersovereenkomst (BW art. 28 AVG / GDPR) op of neem een AVG-clausule op in de modelovereenkomst. De opdrachtgever blijft verwerkingsverantwoordelijke; de opdrachtnemer treedt op als verwerker. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) handhaaft de AVG.

Stap 1 - Partijgegevens en KvK-inschrijving controleren. Haal actuele KvK-uittreksels op van zowel opdrachtgever als opdrachtnemer via kvk.nl. Noteer de volledige statutaire naam of handelsnaam, vestigingsadres, KvK-nummer, RSIN en btw-nummer (OB-nummer). Controleer of de ZZP'er actief ingeschreven staat als ondernemer; een recente inschrijving of een inschrijving met enkel de opdrachtgever als klant is een risicofactor voor de Belastingdienst. Vraag indien van toepassing het btw-identificatienummer op (formaat NL999999999B01).

Stap 2 - Opdracht concreet omschrijven. Formuleer de opdracht resultaatgericht en specifiek: wat zijn de te leveren producten of diensten (deliverables), in welke kwaliteit, binnen welke termijn? Vermijd omschrijvingen die lijken op een functiebeschrijving voor een werknemer. Voorbeelden van goede omschrijving: 'Opdrachtnemer levert een volledig werkend CRM-systeem inclusief koppeling met bestaand ERP-systeem uiterlijk 01-10-2026' of 'Opdrachtnemer verzorgt 12 trainingen communicatieve vaardigheden conform het bijgevoegde trainingsplan'.

Stap 3 - Substitutiebepaling opnemen en documenteren. Voeg een expliciete substitutiebepaling toe: de ZZP'er mag de opdracht door een vervanger laten uitvoeren. Om geloofwaardig te zijn, moet de ZZP'er feitelijk ook vervangers kunnen inzetten (eigen netwerk van freelancers, inschrijving bij een branchevereniging). Een proforma-substitutiebepaling die de ZZP'er nooit gebruikt kan door de Belastingdienst terzijde worden gesteld op basis van de feitelijke situatie (Deliveroo-arrest, Hoge Raad 2023).

Stap 4 - Gezagsvrije werkomstandigheden documenteren. Beschrijf in de overeenkomst: eigen werktijden (ZZP'er bepaalt wanneer hij werkt), eigen werkplek (thuis of eigen kantoor), eigen apparatuur (laptop, auto, gereedschap), eigen werkmethoden (ZZP'er kiest zelf hoe de klus klopt). Vermeld dat de ZZP'er niet deelneemt aan personeelsvergaderingen, geen toegangspas als werknemer heeft, niet opgenomen is in het personeelshandboek en niet gebonden is aan bedrijfsregels die voor werknemers gelden.

Stap 5 - Tarief en facturering regelen. Bepaal het uurtarief of projectprijs exclusief BTW. Controleer of de ZZP'er btw-plichtig is: ja bij omzet boven EUR 20.000 per jaar (Wet OB 1968 art. 7), nee indien de KOR-regeling van toepassing is. De ZZP'er factureert maandelijks of bij projectmijlpalen aan de opdrachtgever; de opdrachtgever betaalt zonder inhouding van loonheffing of werknemersverzekeringspremies. Betalingstermijn 30 dagen, bij overschrijding wettelijke handelsrente (BW art. 6:119a).

Stap 6 - Looptijd en tussentijdse opzegging bepalen. Kies bij een project een bepaalde looptijd met start- en einddatum; bij voortdurende dienstverlening een onbepaalde looptijd met wederzijdse opzegtermijn van 1-2 maanden. Neem gronden voor buitengerechtelijke ontbinding op (BW art. 6:267): wezenlijke tekortkoming, faillissement, overmacht die langer dan 30 dagen duurt. Bepaal de vergoeding bij voortijdige beeindiging door de opdrachtgever (conform BW art. 7:411 redelijke schadevergoeding).

Stap 7 - Intellectueel eigendom en vertrouwelijkheid vastleggen. Bepaal of de werkresultaten volledig overgaan naar de opdrachtgever (volledige cessie auteursrecht, Auteurswet art. 2) of in licentie worden verleend. Bij overdracht: schriftelijk, specificeer alle relevante rechten (reproductie, publicatie, bewerking). Bij licentie: omvang, duur en exclusiviteit bepalen. Voeg een geheimhoudingsbeding toe dat ook na afloop van de opdracht van kracht blijft met een boeteclausule.

Stap 8 - Meerdere opdrachtgevers bevestigen. Neem een bepaling op die bevestigt dat de opdrachtnemer vrij is om tijdens de opdracht voor andere opdrachtgevers te werken. Dit is een essentieel ondernemersindicator voor de Belastingdienst. Indien toch een exclusiviteitsbeding gewenst is, compenseer dan financieel (hogere fee) en beperk de exclusiviteit tot een specifiek, nauw omschreven marktgebied.

Stap 9 - Ondertekenen en archiveren. Beide partijen ondertekenen de overeenkomst vóór aanvang van de werkzaamheden. Twee originele exemplaren, een per partij. Bewaar de overeenkomst zeven jaar in de administratie van beide partijen conform AWR art. 52. De opdrachtgever bewaart ook alle facturen en betalingsbewijzen als onderdeel van de administratie voor de Belastingdienst.

Stap 10 - Periodiek beoordelen en aanpassen. Beoordeel jaarlijks of de feitelijke situatie nog overeenkomt met de overeenkomst. Wanneer de ZZP'er de facto als een werknemer gaat functioneren (vaste werktijden, gezag, geen vervanging, enige opdrachtgever), past u de overeenkomst aan of omzet u de relatie in een arbeidsovereenkomst. Periodieke zelfevaluatie voorkomt problemen bij een boekenonderzoek van de Belastingdienst.

De Modelovereenkomst Zelfstandige Nederland moet voldoen aan meerdere wettelijke kaders om de zelfstandigheid van de opdrachtnemer rechtsgeldig te documenteren.

Wet DBA 2016 en handhaving vanaf 2025. De Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties (Wet DBA) trad in werking op 1 mei 2016 en verving de VAR. Beide partijen (opdrachtgever en opdrachtnemer) zijn medeverantwoordelijk voor correcte kwalificatie van de arbeidsrelatie. Handhaving door de Belastingdienst was van 2016 tot 2025 beperkt door een moratorium; per 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst volledig. Bij vaststelling van loondienst: naheffing loonheffing, premies werknemersverzekeringen en boetes (AWR art. 67f, vergrijpboete 50%).

Kwalificatiecriteria Hoge Raad (Deliveroo-arrest 2023). De Hoge Raad oordeelde op 24 maart 2023 (ECLI:NL:HR:2023:443) dat alle omstandigheden van het geval in samenhang moeten worden beoordeeld bij de kwalificatie als arbeidsovereenkomst. Relevante omstandigheden: aard en duur van de werkzaamheden, mate van inbedding in de organisatie, gezag en instructiebevoegdheid, vervangingsmogelijkheid, meerdere opdrachtgevers, ondernemersrisico, en de wijze waarop de verhouding in de overeenkomst is omschreven. De formele contractuele kwalificatie is minder doorslaggevend dan de feitelijke uitvoering.

Btw-verplichtingen ZZP'er (Wet OB 1968). Een ZZP'er met een jaaromzet boven EUR 20.000 moet zich registreren voor de btw en maandelijks of kwartaalaangifte doen. Bij omzet onder EUR 20.000 geldt de kleineondernemersregeling (KOR) vrijstelling maar geen recht op voorbelastingaftrek. De ZZP'er factureert excl. BTW aan opdrachtgever die de BTW als voorbelasting aftrekt (Wet OB 1968 art. 15).

Inkomstenbelasting en zelfstandigenaftrek (Wet IB 2001). Een ZZP'er als IB-ondernemer (eenmanszaak) betaalt inkomstenbelasting over de belastbare winst (art. 3.4 Wet IB 2001). Zelfstandigenaftrek in 2026: EUR 2.470 (verder afgebouwd conform regeerakkoord 2022 richting EUR 900 in 2027). Startersaftrek voor de eerste drie jaar: EUR 2.123 extra. Mkb-winstvrijstelling: 12,7% van de belastbare winst ná aftrekposten.

KVK-registratieplicht (Handelsregisterwet 2007). Iedere onderneming in Nederland moet zich inschrijven bij de Kamer van Koophandel (KvK) vóór aanvang van de bedrijfsactiviteiten (Handelsregisterwet 2007 art. 5). Niet-inschrijving is een overtreding met een boete van de KvK. De opdrachtgever dient het KvK-nummer van de ZZP'er te verifieren vóór het aangaan van de overeenkomst als onderdeel van de due diligence bij de Wet DBA.

Arbeidstijden en arbeidsomstandigheden bij ZZP. Hoewel de Arbeidstijdenwet (ATW) en de Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) primair van toepassing zijn op werknemers, geldt de Arbowet art. 16 ook voor zelfstandigen die op een werkplek werken van de opdrachtgever: de opdrachtgever heeft een zorgplicht voor de arbeidsomstandigheden van de ZZP'er op zijn locatie. De ZZP'er zelf heeft een eigen verantwoordelijkheid voor zijn veiligheid op grond van Arbowet art. 11.

Privacy (AVG/GDPR). Indien de opdrachtnemer persoonsgegevens verwerkt van de opdrachtgever (klantendossiers, personeelsdata, financiële data), is een verwerkersovereenkomst verplicht op grond van AVG art. 28. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) controleert op naleving; boetes tot EUR 20 miljoen of 4% wereldwijde jaaromzet zijn mogelijk.

De volgende veelgemaakte fouten bij de Modelovereenkomst Zelfstandige Nederland leiden tot risico's bij controle door de Belastingdienst of UWV.

Fout 1 - Contract zonder feitelijke uitvoering conform de overeenkomst. De Belastingdienst kijkt bij een boekenonderzoek niet alleen naar de tekst van de overeenkomst maar naar de feitelijke omstandigheden (Deliveroo-arrest Hoge Raad 2023). Een contract dat zegt 'geen gezag' maar waarbij de ZZP'er feitelijk dagelijks instructies ontvangt, vaste werktijden heeft en uitsluitend voor één opdrachtgever werkt, wordt hergekwalificeerd als loondienst. Leg ook de feitelijke werkwijze vast in emails, rapportages en facturen.

Fout 2 - Enige opdrachtgever en volledige inbedding. Een ZZP'er die jaar na jaar uitsluitend voor één opdrachtgever werkt, dagelijks aanwezig is op het kantoor van de opdrachtgever, en functioneel volledig is ingebed in de organisatie (eigen bureau, emailadres, toegangspas), wordt door de Belastingdienst en de rechter als werknemer beschouwd. Diversifieer de opdrachtenbasis naar minimaal twee of drie opdrachtgevers per jaar.

Fout 3 - Geen schriftelijke overeenkomst bij aanvang werkzaamheden. Wanneer een ZZP'er werkzaamheden start zonder schriftelijke modelovereenkomst, gelden de feiten al van de eerste werkdag. Bij een latere controle kan de Belastingdienst de gehele periode als loondienst aanmerken en naheffingen opleggen tot vijf jaar terug (AWR art. 16). Stel de overeenkomst altijd op vóór aanvang van de werkzaamheden en onderteken deze.

Fout 4 - Substitutiebepaling zonder realistische toepassing. Een substitutiebepaling die slechts pro forma in de overeenkomst staat en die de ZZP'er nooit gebruikt of kan gebruiken (bijv. omdat de opdrachtgever altijd de specifieke persoon wil), is in rechte waardeloos. De ZZP'er moet aantoonbaar het netwerk en de mogelijkheid hebben om vervangers in te zetten; documenteer concrete gevallen van vervanging.

Fout 5 - Btw-nummer vergeten op factuur. Een ZZP'er die factureert zonder zijn btw-identificatienummer op de factuur te vermelden, overtreedt de factuurvereisten van art. 35 Wet OB 1968. De opdrachtgever kan de voorbelasting dan niet aftrekken. Zorg dat elke factuur voldoet aan: datum, factuurnummer, naam en adres partijen, kvk-nummer, btw-nummers, omschrijving prestatie, bedrag excl. BTW, BTW-tarief, BTW-bedrag, totaal incl. BTW.

Fout 6 - Verwerkersovereenkomst vergeten bij persoonsgegevens. Wanneer een ZZP'er (IT-consultant, HR-adviseur, accountant) toegang heeft tot persoonsgegevens van de opdrachtgever, verplicht de AVG tot een verwerkersovereenkomst (art. 28 GDPR). Het ontbreken hiervan is een overtreding die de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) kan beboeten. Voeg een standaard verwerkersovereenkomst toe als bijlage bij de modelovereenkomst of gebruik een aparte verwerkersovereenkomst.