Umowa spółki komandytowej

Umowa spółki komandytowej w Polsce jest aktem założycielskim spółki osobowej działającej na podstawie art. 102-124 Kodeksu spółek handlowych (ustawa z dnia 15 września 2000 r., Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037 ze zm.). Spółka komandytowa to spółka osobowa prowadząca przedsiębiorstwo pod własną firmą, w której wobec wierzycieli za zobowiązania spółki co najmniej jeden wspólnik odpowiada bez ograniczenia (komplementariusz), a odpowiedzialność co najmniej jednego wspólnika jest ograniczona do wysokości sumy komandytowej (komandytariusz) — art. 102 KSH.

Komplementariusz i komandytariusz pełnią w spółce komandytowej diametralnie różne role. Komplementariusz prowadzi sprawy spółki i reprezentuje ją na zewnątrz (art. 117 KSH), działając analogicznie jak wspólnik spółki jawnej — z pełną osobistą odpowiedzialnością subsydiarną całym swoim majątkiem za zobowiązania spółki. Komandytariusz jest wspólnikiem pasywnym: co do zasady nie prowadzi spraw ani nie reprezentuje spółki (art. 118 § 1 KSH) i odpowiada za zobowiązania wyłącznie do wysokości sumy komandytowej (art. 111 KSH) — kwoty wpisywanej do Krajowego Rejestru Sądowego. Jeżeli komandytariusz wniósł wkład co najmniej równy sumie komandytowej, jego odpowiedzialność osobista jest całkowicie wyłączona (art. 112 § 1 KSH).

Umowę spółki komandytowej zawiera się w formie aktu notarialnego pod rygorem nieważności — art. 106 KSH. To odróżnia ją od spółki jawnej, której umowa wymaga jedynie formy pisemnej. Wymóg notarialny chroni komandytariusza przed nieprzemyślaną ekspozycją na ryzyko związane z sumą komandytową. Spółkę zgłasza się do KRS na formularzu KRS-W1, a dane komplementariuszy i komandytariuszy wpisuje się na formularzach KRS-WK. Wpis ma charakter konstytutywny — spółka komandytowa powstaje z chwilą wpisania do rejestru.

Firma spółki komandytowej musi zawierać nazwisko jednego lub kilku komplementariuszy oraz oznaczenie „spółka komandytowa” albo skrót „sp.k.” (art. 104 § 1 KSH). Jeżeli firma nie zawiera nazwiska komplementariusza będącego osobą fizyczną, musi zawierać pełną firmę osoby prawnej będącej komplementariuszem. Nazwisko komandytariusza nie może być ujawniane w firmie — jego umieszczenie powoduje, że komandytariusz odpowiada wobec osób trzecich tak jak komplementariusz (art. 104 § 4 KSH).

Spółka komandytowa może mieć wielu komplementariuszy i wielu komandytariuszy; każdy z komandytariuszy może mieć inną sumę komandytową i inny wkład. Popularną strukturą jest spółka komandytowa, w której komplementariuszem jest spółka z o.o., a komandytariuszami są osoby fizyczne — wspólnicy de facto kierujący spółką. Taki model pozącza ograniczoną odpowiedzialność osób fizycznych (jako komandytariusze) z zawiadywaniem działalnością przez sp. z o.o. (jako komplementariusz) i był powszechnie stosowany w Polsce ze względów podatkowych do zmian przepisów podatkowych z 2021 r., gdy spółki komandytowe zostały opodatkowane CIT.

Spółka komandytowa, w odróżnieniu od spółki jawnej, jest od 2021 r. podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych (CIT) — art. 1 ust. 3 pkt 1 ustawy o CIT. Oznacza to podwójne opodatkowanie: zysk jest opodatkowany CIT na poziomie spółki, a następnie dywidenda wypłacana komandytariuszowi lub komplementariuszowi podlega PIT. Komplementariusz będący osobą fizyczną może odliczyć od swojego PIT podatek CIT zapłacony przez spółkę proporcjonalnie do udziału w zysku (art. 30a ust. 6a ustawy o PIT), co efektywnie łagodzi podwójne opodatkowanie.

Umowa spółki komandytowej w Polsce jest potrzebna, gdy jeden lub kilku przedsiębiorców — pełniących rolę komplementariuszy — chce prowadzić działalność z udziałem inwestorów pasywnych pełniących rolę komandytariuszy, którzy wnoszą kapitał bez aktywnego zarządzania spółką.

Spółka komandytowa sprawdza się w szczególności przy realizacji projektów budowlanych, deweloperskich i inwestycyjnych, gdzie inwestorzy chcą ograniczyć ryzyko do wartości wniesionych środków. Komandytariusz wnosi wkład do wysokości sumy komandytowej i powyżej tej sumy nie ryzykuje własnym majątkiem prywatnym, podczas gdy komplementariusz aktywnie zarządza projektem i odpowiada za jego zobowiązania.

Spółka komandytowa jest też wybierana przez rodziny prowadzące działalność, gdy starsze pokolenie (właściciel firmy) chce stopniowo przekazywać kontrolę potomkom przy zachowaniu inwestycji finansowej jako komandytariusz. Model ten umożliwia uczestnictwo w zysku bez konieczności angażowania się w bieżące zarządzanie.

Przed 2021 r. spółka komandytowa ze sp. z o.o. jako komplementariuszem była bardzo popularnym narzędziem optymalizacji podatkowej. Po nowelizacji przepisów z 2021 r. (objęcie sp.k. CIT) zainteresowanie tą strukturą nieco spadło, jednak nadal jest stosowana wszędzie tam, gdzie istnieje potrzeba elastycznej struktury z wyraźnym podziałem ról i ograniczeniem odpowiedzialności komandytariuszy.

Umowę spółki komandytowej należy zawrzeć w formie aktu notarialnego (art. 106 KSH) przed zgłoszeniem jej do Krajowego Rejestru Sądowego. Wspólnicy stawiają się przed notariuszem i ustalają treść umowy, w tym firmę, siedzibę, wkłady, sumę komandytową i zasady podziału zysku. Notariusz sporządza akt i przesyła go do KRS albo wspólnicy sami składają wniosek przez Portal Rejestrów Sądowych. Spółka komandytowa powstaje z chwilą wpisu do KRS.

Prawidłowo sporządzona umowa spółki komandytowej w Polsce musi zawierać elementy obligatoryjne wskazane w art. 105 Kodeksu spółek handlowych.

Firma i siedziba: firma zawiera nazwisko lub firmę co najmniej jednego komplementariusza oraz oznaczenie „spółka komandytowa” albo skrót „sp.k.” (art. 104 § 1 KSH). Nazwisko komandytariusza może być ujawnione w firmie wyłącznie za jego pisemną zgodą; ujawnienie bez zgody lub wbrew jego woli powoduje odpowiedzialność bez ograniczeń (art. 104 § 4 KSH). Siedzibą jest miejscowość działania zarządu — komplementariusza.

Przedmiot wkładów komplementariuszy: art. 105 pkt 2 KSH wymaga wskazania wkładów wnoszonych przez każdego komplementariusza. Komplementariusz może wnieść pieniądze, rzeczy, prawa majątkowe lub świadczenie pracy (art. 107 § 2 KSH).

Suma komandytowa i wkład komandytariusza: art. 105 pkt 3 i 4 KSH nakazują wyraźne wskazanie sumy komandytowej dla każdego komandytariusza (kwotowo) oraz wkładu komandytariusza. Suma komandytowa jest górną granicą osobistej odpowiedzialności komandytariusza i musi być wpisana do KRS. Wkład komandytariusza zwalnia go od osobistej odpowiedzialności do tej wartości; wkład niższy niż suma komandytowa pozostawia różnicę jako ryzyko osobiste.

Zasady prowadzenia spraw i reprezentacja: komplementariusz jest domyślnie uprawniony do prowadzenia spraw spółki i jej reprezentacji (art. 117 KSH). Umowa może ograniczyć to prawo lub powierzyć reprezentację tylko wybranemu komplementariuszowi. Komandytariusz może działać wyłącznie jako pełnomocnik — bez ujawnienia pełnomocnictwa odpowiada bez ograniczeń (art. 118 § 2 KSH).

Podział zysku i strat: domyślnie proporcjonalnie do wartości wkładów (art. 123 § 1 KSH). Umowa może ustalić inne proporcje. Komandytariusz uczestniczy w stracie jedynie do wartości umówionego wkładu (art. 123 § 3 KSH). Jeśli zysk za dany rok nie pokrywa strat z lat ubiegłych, komandytariusz nie ma prawa do udziału w zysku bez uprzedniego uzupełnienia wkładu.

Czas trwania i rok obrotowy: art. 105 pkt 5 KSH wymaga wskazania czasu trwania, jeżeli jest oznaczony. Rok obrotowy jest istotny dla rozliczeń CIT i PIT.

Zmiana sumy komandytowej: wymaga zmiany umowy w formie aktu notarialnego i wpisu do KRS; obniżenie sumy komandytowej jest skuteczne wobec wierzycieli dopiero po upływie sześciu miesięcy od ogłoszenia zmiany w Monitorze Sądowym i Gospodarczym (art. 113 KSH).

Forms-legal.com udostępnia wzór umowy spółki komandytowej zgodny z art. 102-124 Kodeksu spółek handlowych jako punkt wyjścia do sporządzenia umowy u notariusza. Ostateczna treść wymaga aktu notarialnego, a wkłady komandytariuszy powinny być wniesione przed lub równocześnie z zarejestrowaniem spółki w Krajowym Rejestrze Sądowym.

Umowę spółki komandytowej w Polsce wypełnia się przed wizytą u notariusza, który sporządzi akt notarialny zgodnie z art. 106 Kodeksu spółek handlowych.

Krok 1 — Firma: wpisz firmę zawierającą nazwisko co najmniej jednego komplementariusza i oznaczenie „spółka komandytowa”. Sprawdź dostępność nazwy w wyszukiwarce KRS. Upewnij się, że nazwisko żadnego komandytariusza nie pojawi się w firmie bez jego pisemnej zgody.

Krok 2 — Siedziba i adres: wskaż miejscowość, w której komplementariusz prowadzi sprawy spółki.

Krok 3 — Dane komplementariusza: identyfikacja pełna — osoba fizyczna: imię, nazwisko, PESEL, adres, dowód osobisty. Osoba prawna (np. sp. z o.o.): firma, siedziba, KRS, NIP, organ reprezentacji. Opisz wkład komplementariusza — pieniężny lub niepieniężny z opisem i wartością.

Krok 4 — Suma komandytowa i wkład komandytariusza: to kluczowe elementy odróżniające sp.k. od sp.j. Suma komandytowa to kwota liczbowo i słownie określająca górny pułap odpowiedzialności osobistej komandytariusza (np. „50 000 zł słownie: pięćdziesiąt tysięcy złotych”). Wkład komandytariusza opisz analogicznie. Rekomendacja: wkład komandytariusza co najmniej równy sumie komandytowej eliminuje jego odpowiedzialność osobistą (art. 112 § 1 KSH).

Krok 5 — Podział zysku i strat: określ procentowe udziały komplementariusza i komandytariusza w zysku (suma = 100%). Komandytariusz uczestniczy w stracie jedynie do wartości wkładu — zapisz to wyraźnie.

Krok 6 — Prowadzenie spraw: standardowo komplementariusz prowadzi sprawy samodzielnie. Jeśli jest kilku komplementariuszy, zdecyduj, czy działają łącznie, czy każdy samodzielnie.

Krok 7 — Czynności wymagające zgody komandytariusza: art. 121 § 2 KSH zakłada, że czynności przekraczające zwykły zarząd wymagają zgody komandytariusza, chyba że umowa to wyłącza. Zdecyduj, które czynności wymagają zgody.

Krok 8 — Wizyta u notariusza: przynieś gotowy projekt umowy, dokumenty tożsamości i dane rejestrowe. Notariusz sporządzi akt notarialny i może złożyć wniosek do KRS elektronicznie. Opłata notarialna zależy od wartości wkładów; opłata sądowa od wniosku KRS-W1 wynosi 500 zł plus 100 zł za ogłoszenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym.

Krok 9 — Po wpisie: zarejestruj spółkę w urzędzie skarbowym jako podatnika CIT (spółki komandytowe są podatnikami CIT od 2021 r.), złóż formularz NIP-2, ewentualnie zgłoś do rejestru VAT-R i zgłoś beneficjentów do CRBR.

Spółka komandytowa w Polsce podlega regulacjom art. 102-124 Kodeksu spółek handlowych z odwołaniami do przepisów o spółce jawnej (art. 103 § 1 KSH) oraz odrębnym przepisom podatkowym.

Forma umowy: art. 106 KSH wymaga formy aktu notarialnego pod rygorem nieważności. Brak aktu notarialnego czyni umowę bezwzględnie nieważną. Zmiana umowy również wymaga formy aktu notarialnego.

Wpis do KRS: spółka komandytowa powstaje z chwilą wpisu do rejestru przedsiębiorców KRS (art. 109 § 1 KSH). We wniosku KRS-W1 oraz formularzach KRS-WK ujawnia się dane komplementariuszy i komandytariuszy wraz z sumą komandytową każdego komandytariusza. Obniżenie sumy komandytowej jest skuteczne wobec wierzycieli dopiero po sześciu miesiącach od ogłoszenia w MSiG (art. 113).

Odpowiedzialność komplementariusza: art. 102 KSH — nieograniczona, subsydiarna odpowiedzialność za zobowiązania spółki. Komplementariusz odpowiada solidarnie z pozostałymi komplementariuszami i ze spółką.

Odpowiedzialność komandytariusza: art. 111 KSH — do wysokości sumy komandytowej. Jeżeli komandytariusz wniósł wkład co najmniej równy sumie komandytowej, jest wolny od osobistej odpowiedzialności (art. 112 § 1 KSH). Zwrot wkładu lub wypłata zysku obniżająca wartość wkładu poniżej sumy komandytowej skutkuje przywróceniem odpowiedzialności do różnicy (art. 112 § 2 KSH).

Reprezentacja komandytariusza: art. 118 § 1 KSH — komandytariusz nie ma prawa reprezentacji spółki. Może działać wyłącznie jako pełnomocnik. Dokonanie czynności bez ujawnienia pełnomocnictwa powoduje pełną odpowiedzialność komandytariusza wobec osoby trzeciej (art. 118 § 2 KSH).

Opodatkowanie CIT: od 1 stycznia 2021 r. spółka komandytowa jest podatnikiem CIT (art. 1 ust. 3 pkt 1 ustawy o CIT). Komplementariusz-osoba fizyczna może odliczyć od PIT od dywidendy podatek CIT zapłacony przez spółkę proporcjonalnie do udziału w zysku (art. 30a ust. 6a ustawy o PIT). Spółka komandytowa jest też podatnikiem VAT (po przekroczeniu progu lub rejestracji) oraz podlega obowiązkom ZUS w zakresie składek komplementariuszy prowadzących działalność.

CRBR: spółka komandytowa zgłasza beneficjentów rzeczywistych do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych w terminie czternastu dni od wpisu do KRS. Beneficjentami są osoby sprawujące bezpośrednią lub pośrednią kontrolę nad spółką.

Umowy spółki komandytowej w Polsce zawierają typowe błędy, które komplikują rejestrację, prowadzenie działalności i rozliczenia podatkowe.

Błąd pierwszy: ujawnienie nazwiska komandytariusza w firmie spółki bez jego pisemnej zgody. Skutek: komandytariusz odpowiada wobec osób trzecich jak komplementariusz, tracąc ochronę sumy komandytowej (art. 104 § 4 KSH). Zawsze sprawdź, czy firma zawiera tylko nazwiska komplementariuszy.

Błąd drugi: zawarcie umowy bez aktu notarialnego. Prosta forma pisemna jest niewystarczająca dla sp.k. (art. 106 KSH — forma aktu notarialnego ad solemnitatem). Taka umowa jest nieważna i nie daje podstawy do wpisu KRS.

Błąd trzeci: suma komandytowa niższa niż wkład — lub odwrotnie, brak precyzyjnego rozróżnienia. Jeśli wkład komandytariusza jest niższy niż suma komandytowa, komandytariusz odpowiada za różnicę całym majątkiem. Należy świadomie ustalić relację między sumą komandytową a wkładem i zapisać obie wartości wyraźnie.

Błąd czwarty: pominięcie zakazu ujawniania wkładu komandytariusza wobec osób trzecich bez jego zgody. Wypłata zysku obniżająca wkład poniżej sumy komandytowej przywraca odpowiedzialność osobistą do różnicy (art. 112 § 2 KSH). Umowa powinna to uwzględniać.

Błąd piąty: nieuwzględnienie zmiany przepisów o CIT z 2021 r. Wiele umów sporządzonych przed 2021 r. zakłada transparentność podatkową sp.k.; od 2021 r. spółka komandytowa jest podatnikiem CIT, co wpływa na kalkulacje dywidendy i efektywne opodatkowanie komandytariuszy.

Błąd szósty: naruszenie zakazu reprezentacji przez komandytariusza. Komandytariusz działający bez ujawnienia pełnomocnictwa odpowiada osobiście bez ograniczeń (art. 118 § 2 KSH). Strony umów zawieranych przez komandytariusza w imieniu spółki mogą pociągnąć go do odpowiedzialności jak komplementariusza.

Błąd siódmy: brak postanowienia na wypadek śmierci komplementariusza lub ogłoszenia jego upadłości. Śmierć lub upadłość komplementariusza może prowadzić do rozwiązania spółki; umowa powinna przewidywać kontynuację przez pozostałych komplementariuszy lub wstąpienie spadkobierców.

Błąd ósmy: niezgłoszenie obniżenia sumy komandytowej z sześciomiesięcznym wyprzedzeniem. Zmiana sumy komandytowej skuteczna wobec wierzycieli dopiero po upływie sześciu miesięcy od ogłoszenia w MSiG (art. 113 KSH). Wcześniejsze transakcje może dotknąć odpowiedzialność komandytariusza na starych zasadach.