Umowa objęcia udziałów (subskrypcja)

Umowa objęcia udziałów w Polsce jest dokumentem prawnym, na mocy którego oznaczona osoba — nowy lub dotychczasowy wspólnik — oświadcza o objęciu nowych udziałów emitowanych przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością przy podwyższeniu jej kapitału zakładowego. Czynność ta regulowana jest przede wszystkim art. 257-262 Kodeksu spółek handlowych (ustawa z dnia 15 września 2000 r.) i stanowi nieodłączny element procedury podwyższenia kapitału zakładowego.

Objęcie udziałów różni się od nabycia (kupna) udziałów. Przy nabyciu istniejące udziały przechodzą od dotychczasowego wspólnika do nowego właściciela — spółka nie otrzymuje nowego kapitału. Przy objęciu udziałów nowej emisji spółka emituje nowe udziały i uzyskuje od obejmującego wkład (pieniężny lub niepieniężny), który zasila jej majątek. Podwyższenie kapitału zakładowego może następować ze środków własnych spółki albo w wyniku objęcia nowych udziałów za wkłady.

Podstawa prawna objęcia udziałów przy podwyższeniu kapitału przez nowe wkłady to art. 257 § 2 KSH — nowe udziały mogą być objęte przez dotychczasowych wspólników albo przez nowe osoby. Oświadczenie o objęciu udziałów składane przez osoby przystępujące do spółki lub dotychczasowych wspólników obejmujących nowe udziały musi — zgodnie z art. 258 § 2 KSH — mieć formę aktu notarialnego. Spółki założone w systemie S24 mogą korzystać z uproszczonego wzorca w systemie teleinformatycznym.

Cena emisyjna udziałów może być równa wartości nominalnej albo wyższa. Nadwyżka ceny emisyjnej nad wartością nominalną, zwana agio (premium), przekazywana jest na kapitał zapasowy spółki (art. 154 § 3 KSH). Agio jest powszechnie stosowane przy inwestycjach zewnętrznych, ponieważ pozwala inwestorowi objąć relatywnie mały procentowy udział w spółce, wnosząc znaczną kwotę inwestycji bez zwiększania w tym samym stosunku nominalnego kapitału zakładowego.

Wkład na pokrycie udziałów może mieć charakter pieniężny lub niepieniężny (aport). Wkładem niepieniężnym może być m.in. własność rzeczy, prawa majątkowe (np. prawa autorskie, prawo ochronne na znak towarowy), zorganizowana część przedsiębiorstwa lub oprogramowanie. Wartość wkładu niepieniężnego powinna być zweryfikowana przez biegłego rewidenta lub przez zarząd w trybie art. 158 KSH. Zarząd Spółki zobowiązany jest złożyć wniosek o rejestrację podwyższenia do Krajowego Rejestru Sądowego w terminie 6 miesięcy od uchwały (art. 262 § 3 KSH).

Warto podkreślić, że umowa objęcia udziałów przy emisji nowych udziałów jest czynnością dwuetapową: najpierw następuje zobowiązanie do objęcia (złożenie oświadczenia), a następnie czynność rozporządzająca — nabycie udziałów z chwilą wpisu podwyższenia do KRS. Wpis do Krajowego Rejestru Sądowego ma charakter konstytutywny, co oznacza, że to nie umowa objęcia, lecz dopiero wpis nadaje obejmującemu status wspólnika spółki. Do momentu wpisu obejmujący ma jedynie roszczenie obligacyjne wobec spółki z art. 258 KSH. Wszelkie prawa korporacyjne wynikające z art. 201 i nast. KSH (prawo głosu na zgromadzeniu wspólników) oraz prawo do dywidendy (art. 191 KSH) nabywa dopiero po rejestracji. Zarząd spółki odpowiada za terminowe złożenie wniosku rejestracyjnego — uchybienie terminowi 6 miesięcy z art. 262 § 3 KSH może skutkować odpowiedzialnością odszkodowawczą zarządu na zasadach art. 471 Kodeksu cywilnego wobec obejmującego, który poniósł szkodę w wyniku niewykonania przez zarząd obowiązku rejestracyjnego. Forms-legal.com udostępnia ten wzór jako punkt wyjścia do prawidłowego przeprowadzenia procedury objęcia udziałów.

Umowa objęcia udziałów w sp. z o.o. w Polsce jest potrzebna za każdym razem, gdy spółka podwyższa swój kapitał zakładowy w celu przyjęcia nowych wkładów. Dotyczy to przede wszystkim następujących sytuacji.

Inwestycja zewnętrzna (runda finansowania): gdy spółka pozyskuje inwestora — anioła biznesu, fundusz seed VC lub inwestora strategicznego — inwestor obejmuje nowe udziały za wkład pieniężny. Umowa objęcia udziałów dokumentuje oświadczenie inwestora i stanowi podstawę rejestracji podwyższenia w KRS, w połączeniu z umową inwestycyjną.

Przystąpienie nowego wspólnika: gdy do spółki przystępuje nowy wspólnik, na przykład kluczowy pracownik lub partner strategiczny, który obejmuje udziały za wkład pieniężny lub niepieniężny.

Wniesienie aportu: gdy dotychczasowy lub nowy wspólnik wnosi do spółki wartościowy składnik majątkowy — oprogramowanie, prawa autorskie, sprzęt, pojazdy, nieruchomości lub przedsiębiorstwo — w zamian za udziały. Wartość aportu musi odpowiadać co najmniej wartości nominalnej obejmowanych udziałów.

Dokapitalizowanie spółki przez dotychczasowych wspólników: gdy spółka potrzebuje dodatkowego kapitału, a dotychczasowi wspólnicy decydują się na dofinansowanie spółki przez objęcie nowych udziałów (zamiast pożyczki lub dopłat).

Podwyższenie kapitału przed IPO lub przed emisją obligacji: gdy spółka planuje przekształcenie w spółkę akcyjną lub emisję obligacji i wymagane jest spełnienie kryteriów kapitałowych. Umowę objęcia udziałów stosuje się też przy konwersji pożyczki konwertowalnej na udziały — wtedy wkładem jest wierzytelność pożyczkodawcy wobec spółki, a objęcie udziałów następuje w trybie art. 14 § 4 KSH (konwersja wierzytelności na udziały).

Przy konwersji pożyczki konwertowalnej na udziały procedura objęcia jest identyczna — wierzytelność pożyczkodawcy staje się wkładem niepieniężnym (aport wierzytelności) zgodnie z art. 14 § 4 Kodeksu spółek handlowych. Oświadczenie o objęciu udziałów w zamian za konwertowaną wierzytelność musi mieć formę aktu notarialnego (art. 258 § 2 KSH), a wniosek o rejestrację podwyższenia do Krajowego Rejestru Sądowego musi być złożony w terminie 6 miesięcy od uchwały (art. 262 § 3 KSH).

Zarząd Spółki ma obowiązek złożenia wniosku o rejestrację podwyższenia kapitału zakładowego do Krajowego Rejestru Sądowego w terminie 6 miesięcy od dnia podjęcia uchwały zgromadzenia wspólników (art. 262 § 3 KSH). Po tym terminie uchwała traci móc. Sąd Rejonowy (sąd gospodarczy) rozpatruje wnioski o rejestrację i typowo dokonuje wpisu w ciągu kilku do kilkunastu dni roboczych. Opłata sądowa za rejestrację zmiany umowy spółki związanej z podwyższeniem kapitału zakładowego wynosi 250 zł, a taksa notarialna zależy od wartości czynności według rozporządzenia o taksie notarialnej. Przed zawarciem umowy objęcia warto zweryfikować dotychczasową strukturę kapitałową spółki i prawo pierwszeństwa wspólników wynikające z art. 257 KSH i umowy spółki — pominięcie pierwszeństwa może skutkować zaskarżeniem uchwały przez pokrzywdzonego wspólnika na podstawie art. 249 KSH.

Prawidłowo sporządzona umowa objęcia udziałów w sp. z o.o. w Polsce powinna zawierać następujące elementy.

Oznaczenie stron: pełne dane obejmującego — osoba fizyczna (imię, nazwisko, PESEL, adres) lub podmiot (firma, siedziba, KRS, NIP, organ reprezentacji) — oraz spółki emitującej nowe udziały (firma, siedziba, KRS, NIP, organ uprawniony do zawarcia umowy).

Podstawa objęcia: numer i data uchwały zgromadzenia wspólników o podwyższeniu kapitału zakładowego, podjętej zgodnie z art. 257 KSH w formie aktu notarialnego (art. 255 § 3 KSH). Uchwała stanowi umocowanie zarządu do zawarcia umowy objęcia i zaoferowania nowych udziałów.

Liczba, wartość nominalna i cena emisyjna udziałów: precyzyjne wskazanie liczby obejmowanych udziałów, wartości nominalnej jednego udziału (minimum 50 zł, art. 154 § 2 KSH) i ceny emisyjnej. Jeżeli cena emisyjna przewyższa wartość nominalną, należy wskazać, że nadwyżka (agio) zasila kapitał zapasowy (art. 154 § 3 KSH).

Rodzaj i wysokość wkładu: łączna kwota wkładu, termin i sposób pokrycia. Przy wkładzie pieniężnym — numer rachunku bankowego spółki i termin wpłaty. Przy wkładzie niepieniężnym (aporcie) — szczegółowy opis przedmiotu aportu, jego wartość i metodologia wyceny.

Harmonogram rejestracji: zobowiązanie zarządu do złożenia wniosku o rejestrację podwyższenia do Krajowego Rejestru Sądowego w terminie 6 miesięcy od uchwały (art. 262 § 3 KSH) i złożenia nowej listy wspólników (art. 188 § 3 KSH).

Skutek nabycia praw: wskazanie, że obejmujący nabywa prawa wspólnika z chwilą wpisu podwyższenia do KRS (charakter konstytutywny wpisu). Do chwili wpisu udziały formalnie nie istnieją jako odrębne prawa majątkowe.

Klauzule dotyczące aportu: przy wkładach niepieniężnych umowa powinna zawierać oświadczenie obejmującego, że jest uprawniony do rozporządzania aportem, że jest on wolny od obciążeń i praw osób trzecich, a wycena nie jest zawyżona. Zawyżona wycena aportu naraża spółkę na sankcję z art. 175 KSH (odpowiedzialność wspólnika za brakującą wartość).

Forms-legal.com udostępnia ten wzór umowy objęcia udziałów jako praktyczne narzędzie przy typowych podwyższeniach kapitału; przy transakcjach z udziałem inwestorów zewnętrznych lub przy skomplikowanych aportach zalecana jest konsultacja z kancelarią prawną i notariuszem.

Wypełniając umowę objęcia udziałów przy podwyższeniu kapitału zakładowego sp. z o.o. w Polsce, postępuj według następujących kroków.

Krok 1 — Strony umowy: wpisz pełne dane obejmującego — osobę fizyczną przez imię, nazwisko, PESEL i adres; podmiot przez firmę, siedzibę, KRS, NIP i organ reprezentacji. Wskaż pełne dane spółki, w tym organ uprawniony do zawarcia umowy (prezes zarządu, dwuosobowy zarząd lub prokurent).

Krok 2 — Uchwała o podwyższeniu: wpisz numer i datę uchwały zgromadzenia wspólników o podwyższeniu kapitału zakładowego. Uchwała musi być wcześniej podjęta w formie aktu notarialnego (art. 255 § 3 KSH) przez zgromadzenie wspólników zwołane w trybie art. 235-237 KSH.

Krok 3 — Parametry udziałów: podaj liczbę obejmowanych udziałów, wartość nominalną jednego udziału (minimum 50 zł, art. 154 § 2 KSH) oraz cenę emisyjną. Oblicz łączną kwotę wkładu (liczba udziałów × cena emisyjna). Jeśli cena emisyjna przewyższa wartość nominalną, agio trafi na kapitał zapasowy.

Krok 4 — Rodzaj wkładu: wybierz wkład pieniężny, niepieniężny (aport) lub mieszany. Dla wkładu pieniężnego podaj numer rachunku bankowego spółki i termin wpłaty. Dla aportu — opisz szczegółowo przedmiot, wartość i metodę wyceny; pamiętaj, że zawyżenie wartości aportu może uruchomić odpowiedzialność z art. 175 KSH.

Krok 5 — Podpisy i forma: oświadczenie o objęciu udziałów przez osoby przystępujące do spółki lub obejmujące nowe udziały musi mieć formę aktu notarialnego (art. 258 § 2 KSH). Udaj się do notariusza z podpisanym wzorem. Po podpisaniu zarząd Spółki skompletuje dokumenty closing i złoży wniosek o rejestrację do KRS.

Wskazówki praktyczne: zadbaj o to, aby przed podpisaniem umowy objęcia udziały były faktycznie pokryte — nieobejście wymogu pełnego pokrycia (art. 152 § 2 KSH) naraża na odpowiedzialność solidarną zarządu. Po dokonaniu wpisu w KRS zarząd powinien zaktualizować zgłoszenie do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych (CRBR) w terminie 14 dni, jeżeli zmiana wpłynęła na strukturę beneficjentów. Złożenie wniosku do KRS wiąże się z opłatą sądową w wysokości 250 zł za rejestrację zmiany umowy spółki i podwyższenia kapitału.

Objęcie udziałów przy podwyższeniu kapitału zakładowego sp. z o.o. w Polsce podlega ścisłym wymogom proceduralnym wynikającym z Kodeksu spółek handlowych (ustawa z dnia 15 września 2000 r.).

Art. 257 § 1 KSH: jeżeli podwyższenie kapitału zakładowego następuje nie na mocy dotychczasowych postanowień umowy spółki (tzw. warunkowe podwyższenie), wymagana jest uchwała zgromadzenia wspólników podjęta większością dwóch trzecich głosów, o ile umowa spółki nie wymaga surowszej większości.

Art. 255 § 3 KSH: uchwała zmieniająca umowę spółki (a podwyższenie kapitału zakładowego jest zawsze zmianą umowy spółki) musi mieć formę aktu notarialnego pod rygorem nieważności.

Art. 258 § 2 KSH: oświadczenie o objęciu udziałów składane przez nowych wspólników lub dotychczasowych wspólników obejmujących nowe udziały wymaga formy aktu notarialnego. Brak tej formy powoduje nieważność czynności.

Art. 154 § 2 KSH: minimalna wartość nominalna udziału to 50 zł. Art. 154 § 3 KSH: jeżeli cena emisyjna udziału jest wyższa od wartości nominalnej, nadwyżka (agio) przekazywana jest na kapitał zapasowy.

Art. 175 KSH: jeżeli wartość wkładu niepieniężnego okazała się niższa co najmniej o jedną piątą od wartości nominalnej objętych w zamian udziałów, wspólnik wnoszący aport i zarządcy spółki w czasie, gdy wkład był wnoszony, odpowiadają solidarnie wobec spółki za wyrównanie różnicy.

Art. 262 § 3 KSH: wniosek o rejestrację podwyższenia kapitału zakładowego musi być złożony do Krajowego Rejestru Sądowego w terminie 6 miesięcy od dnia podjęcia uchwały o podwyższeniu. Po tym terminie uchwała traci móc.

Art. 188 § 3 KSH: zarząd ma obowiązek złożenia do KRS nowej listy wspólników podpisanej przez wszystkich członków zarządu, uwzględniającej zmianę w strukturze udziałów. Wpis podwyższenia kapitału zakładowego do KRS ma charakter konstytutywny — dopiero z chwilą wpisu podwyższenie jest skuteczne wobec osób trzecich.

Dodatkowo zmiany w strukturze własności wiążące się ze zmianą beneficjentów rzeczywistych wymagają aktualizacji zgłoszenia do CRBR w terminie 14 dni, zgodnie z ustawą z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy.

Przy objęciu udziałów i podwyższeniu kapitału zakładowego sp. z o.o. w Polsce najczęściej pojawiają się następujące błędy.

Pierwszym błędem jest brak notarialnej formy uchwały o podwyższeniu kapitału. Uchwała zgromadzenia wspólników zmieniająca umowę spółki musi być zaprotokołowana przez notariusza (art. 255 § 3 KSH). Uchwała podjęta w zwykłej formie pisemnej jest nieważna.

Drugim błędem jest złożenie oświadczenia o objęciu udziałów w formie pisemnej zamiast w formie aktu notarialnego wymaganej przez art. 258 § 2 KSH. Brak formy aktu notarialnego czyni oświadczenie nieważnym i uniemożliwia rejestrację podwyższenia.

Trzecim uchybieniem jest niezłożenie wniosku o rejestrację do Krajowego Rejestru Sądowego w terminie 6 miesięcy od uchwały (art. 262 § 3 KSH). Po upływie tego terminu uchwała o podwyższeniu traci móc, a spółka musi powtórzyć całą procedurę.

Czwartym błędem jest zawyżona wycena aportu. Jeżeli wartość wkładu niepieniężnego okazała się co najmniej o jedną piątą niższa od wartości nominalnej objętych udziałów, wspólnik wnoszący aport i zarząd spółki ponoszą solidarną odpowiedzialność wobec spółki za wyrównanie różnicy (art. 175 KSH).

Piątym błędem jest niepokrycie wkładu przed zarejestrowaniem podwyższenia. Przy wkładach pieniężnych przynajmniej jedna czwarta wartości nominalnej musi być pokryta przed złożeniem wniosku do KRS. Brak pokrycia uniemożliwia rejestrację.

Szóstym uchybieniem jest brak aktualizacji zgłoszenia CRBR w terminie 14 dni od zmiany struktury własności. Naruszenie tego obowiązku grozi karą administracyjną do 1 000 000 zł.

Siódmym błędem jest nieuwzględnienie prawa pierwszeństwa dotychczasowych wspólników. Jeżeli umowa spółki lub uchwała o podwyższeniu przewiduje prawo pierwszeństwa dla dotychczasowych wspólników (prawo poboru), ich pominięcie przy oferowaniu nowych udziałów może być podstawą zaskarżenia uchwały i żądania odszkodowania przed Sądem Rejonowym (sądem gospodarczym).

Ósmym uchybieniem jest brak aktualizacji zgłoszenia do CRBR. Po każdej emisji nowych udziałów i wpisie podwyższenia do KRS spółka ma obowiązek zaktualizowania danych beneficjentów rzeczywistych w Centralnym Rejestrze Beneficjentów Rzeczywistych w terminie 14 dni, o ile zmiana struktury własności wpływa na beneficjentów rzeczywistych (ustawa z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy). Naruszenie tego obowiązku grozi karą administracyjną do 1 000 000 zł. Dziewiątym błędem jest brak weryfikacji na Białej Liście podatników VAT kontrahenta wnoszącego aport — przy transakcjach powyżej 15 000 zł brutto płatność na rachunek spoza Białej Listy może skutkować brakiem możliwości zaliczenia kosztów podatkowych przez spółkę.