Umowa o nauczanie języka obcego

Umowa o nauczanie języka obcego w Polsce to umowa cywilnoprawna, na mocy której lektor lub szkoła językowa zobowiązuje się do prowadzenia zajęć językowych, a uczący się — do uczestnictwa w zajęciach i zapłaty wynagrodzenia. Podstawą prawną jest art. 750 Kodeksu cywilnego (ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r., Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93 ze zm.), który nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów o zleceniu (art. 734–751 KC) do umów o świadczenie usług nieuregulowanych innymi przepisami. Umowa o nauczanie języka obcego należy do tej kategorii, ponieważ Kodeks cywilny nie zawiera odrębnych przepisów dotyczących świadczenia usług edukacyjnych przez podmioty prywatne.

Najważniejszą cechą prawną umowy o nauczanie języka obcego jest jej charakter starannego działania — lektor odpowiada za rzetelne i profesjonalne prowadzenie zajęć, a nie za osiągnięcie przez ucznia określonego poziomu językowego. Odróżnia to tę umowę od umowy o dzieło (art. 627 KC), w której liczy się oznaczony rezultat. Lektor ma obowiązek działać z należytą starannością wymaganą przy świadczeniu usług zawodowych (art. 355 § 2 KC), dostosowując metody nauczania do potrzeb i możliwości ucznia.

Jeżeli zajęcia prowadzone są przez zarejestrowaną szkołę językową, działalność ta może być prowadzona na podstawie Prawa przedsiębiorców (ustawa z dnia 6 marca 2018 r.) oraz podlegać regulacjom ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz.U. 2017 poz. 59 ze zm.) w zakresie, w jakim szkoła ubiega się o status niepublicznej placówki oświatowej. Podmioty wpisane do ewidencji szkół i placówek niepublicznych prowadzonej przez jednostki samorządu terytorialnego podlegają nadzorowi pedagogicznemu sprawowanemu przez kuratora oświaty.

System poziomów zaawansowania językowego oparty jest na Europejskim Systemie Opisu Kształcenia Językowego (ESOKJ) wydanym przez Radę Europy, który wyróżnia sześć poziomów: A1, A2, B1, B2, C1, C2. Określenie poziomu w umowie ułatwia dobór materiałów, ocenę postępów i ewentualne dochodzenie roszczeń. Poziom może być ustalany przez Lektora po przeprowadzeniu testu poziomującego.

Jeżeli uczącym się jest konsument w rozumieniu art. 22¹ KC, czyli osoba fizyczna zawierająca umowę niezwiązaną bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową, umowa podlega przepisom ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta (Dz.U. 2014 poz. 827 ze zm.). Konsument korzysta m.in. z 14-dniowego prawa odstąpienia od umowy zawartej na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa (art. 27 u.p.k.) oraz ochrony przed niedozwolonymi postanowieniami umownymi (klauzulami abuzywnymi) określonymi w art. 385¹ KC i kontrolowanymi przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK).

Dane osobowe uczniów przetwarzane są przez lektora jako administratora danych na podstawie art. 6 ust. 1 lit. b rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 (RODO) oraz ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych. Przetwarzanie danych osobowych małoletnich wymaga szczególnej staranności, a obowiązek informacyjny z art. 13 RODO powinien być wykonany wobec opiekuna prawnego.

Umowa o nauczanie języka obcego w Polsce jest niezbędna we wszystkich sytuacjach, w których lektor, szkoła językowa lub centrum edukacyjne zobowiązuje się do prowadzenia regularnych zajęć językowych za wynagrodzeniem.

Kursy indywidualne i grupowe. Każde stałe zlecenie nauczania języka obcego — angielskiego, niemieckiego, hiszpańskiego, francuskiego, włoskiego, rosyjskiego czy innych — wymaga pisemnej umowy porządkującej zakres usług, harmonogram i wynagrodzenie. Dotyczy to zarówno nauki indywidualnej, jak i zajęć grupowych.

Nauczanie online i zdalne. Rosnąca popularność nauki przez platformy takie jak Zoom, Microsoft Teams czy dedykowane narzędzia do nauki języków sprawia, że umowa powinna precyzyjnie regulować formę zajęć oraz skutki problemów technicznych leżących po stronie każdej ze stron.

Zajęcia dla dzieci i młodzieży. Gdy uczniem jest małoletni, stroną umowy jest jego opiekun prawny (rodzic lub opiekun ustanowiony przez sąd). Umowa powinna wyraźnie wskazywać dane opiekuna i podstawę jego działania w imieniu dziecka zgodnie z art. 98 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (ustawa z dnia 25 lutego 1964 r.).

Przygotowanie do certyfikatów językowych. Kursy przygotowujące do egzaminów Cambridge, IELTS, TOEFL, TELC, Goethe-Zertifikat czy DELE wymagają umowy określającej cel nauczania, zakres materiału i terminy.

Kursy korporacyjne dla pracowników. Przedsiębiorca zlecający naukę języka swoim pracownikom zawiera umowę z lektorem lub szkołą językową jako zamawiający. W tym przypadku przepisy konsumenckie nie mają zastosowania, lecz umowa nadal powinna precyzować zakres, harmonogram i wynagrodzenie.

Nauczanie przez prywatnych korepetytorów. Studenci filologii, absolwenci lektoratów i native speakerzy prowadzący prywatne lekcje językowe powinni zawierać umowę porządkującą stawkę, harmonogram i zasady odwoływania zajęć, aby unikać sporów finansowych.

Przygotowanie do matury i egzaminów certyfikacyjnych. Uczniowie przygotowujący się do egzaminu maturalnego z języka obcego, egzaminu ósmoklasisty lub certyfikatów Cambridge i IELTS zawierają umowę z lektorem precyzującą zakres materiału (gramatyka, słownictwo, rozumienie ze słuchu, pisanie) i harmonogram intensywnych przygotowań. Opłata za dodatkowe sesje mock-exam stanowi odrębną pozycję wynagrodzenia.

Umowa o nauczanie języka obcego w Polsce powinna zawierać następujące elementy, aby była zgodna z art. 750 KC i przepisami o ochronie konsumentów.

Oznaczenie stron. Pełne dane Lektora lub szkoły językowej — firma, adres, NIP, REGON i numer KRS z Krajowego Rejestru Sądowego lub numer CEIDG dla jednoosobowej działalności. Dane Uczącego się: imię i nazwisko, adres, PESEL lub, w przypadku małoletniego, dane opiekuna prawnego. Zweryfikuj aktualność danych w CEIDG lub KRS przed podpisaniem.

Określenie przedmiotu usługi. Wskazanie nauczanego języka, poziomu zaawansowania według ESOKJ (A1–C2) oraz wyraźne określenie, czy chodzi o naukę ogólną, konwersacje, przygotowanie do egzaminu certyfikacyjnego czy kurs specjalistyczny (np. język biznesowy lub prawniczy).

Harmonogram i liczba godzin. Dokładny plan zajęć: dni tygodnia, godziny, miejsce lub platforma online, łączna liczba godzin lekcyjnych (z podaniem czy jednostka lekcyjna wynosi 45 czy 60 minut) oraz czas trwania umowy. Precyzyjny harmonogram ułatwia rozliczenie wynagrodzenia i stosowanie zasad odwoływania zajęć.

Wynagrodzenie i forma płatności. Stawka za godzinę lekcyjną albo miesięczna opłata abonamentowa, termin płatności (z góry lub z dołu) i numer rachunku bankowego. Wskazanie, czy stawka zawiera podatek VAT (23% lub zwolnienie podmiotowe lektorów poniżej progu 200 000 zł). Odsetki za opóźnienie w myśl art. 481 KC.

Zasady odwoływania zajęć. Procedura uprzedzenia o nieobecności przez każdą ze stron, okres wyprzedzenia wymagany do nieodpłatnego odwołania (np. 24 godziny), sposób odpracowania odwołanych lekcji lub zasady zwrotu wynagrodzenia. forms-legal.com zaleca wyraźne rozróżnienie między odwołaniem z winy lektora a absencją ucznia.

Prawa konsumenta. Jeżeli Uczący się jest konsumentem, umowa musi zawierać informację o 14-dniowym prawie odstąpienia od umowy zawartej na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa zgodnie z art. 27 ustawy o prawach konsumenta (Dz.U. 2014 poz. 827). Wzór formularza odstąpienia stanowi załącznik nr 2 do ustawy. Prezes UOKiK może kontrolować umowy pod kątem klauzul abuzywnych.

Ochrona danych osobowych. Klauzula informacyjna RODO z art. 13 rozporządzenia 2016/679 — wskazanie administratora danych, celu przetwarzania i praw przysługujących uczniowi lub opiekunowi prawnemu. Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych (PUODO) nadzoruje przestrzeganie RODO.

Postanowienia końcowe i właściwość sądu. Prawo polskie jako właściwe, Sąd Rejonowy lub Sąd Okręgowy jako właściwy do rozstrzygania sporów, liczba egzemplarzy umowy (najczęściej dwa), wymóg formy pisemnej dla zmian.

Materialy dydaktyczne. Wskazanie, kto dostarcza podręczniki, ćwiczenia i materiały uzupełniające. Jeżeli koszt podręcznika pokrywa uczący się, wpisz to wyraźnie. Przy kursach online — informacja o platformie, dostępie do nagrań i czasie ich dostępności po zakończeniu kursu (np. 6 miesięcy po ostatniej lekcji).

Umowa o nauczanie języka obcego w Polsce wypełniana jest według kolejnych kroków zapewniających zgodność z art. 750 KC i przepisami konsumenckimi.

Krok 1 — oznacz strony. Wpisz pełne dane Lektora lub szkoły językowej: firmę lub imię i nazwisko, adres, NIP i REGON albo numer KRS z Krajowego Rejestru Sądowego. Następnie wpisz dane Uczącego się lub jego opiekuna prawnego: imię i nazwisko, adres i PESEL. Dla spółek zweryfikuj reprezentację w KRS.

Krok 2 — określ przedmiot i poziom. Wskaż nauczany język oraz poziom zaawansowania według ESOKJ (A1–C2). Jeżeli poziom będzie ustalany po teście, zaznacz to w umowie i określ termin przeprowadzenia testu poziomującego.

Krok 3 — ustal harmonogram. Wpisz dni i godziny zajęć, łączną liczbę godzin lekcyjnych, datę rozpoczęcia i zakończenia kursu oraz formę prowadzenia zajęć (stacjonarne, online, hybrydowe). Przy zajęciach online wskaż platformę.

Krok 4 — określ wynagrodzenie. Wpisz stawkę za godzinę lekcyjną lub miesięczny abonament, termin płatności i numer rachunku bankowego. Wskaż, czy stawka zawiera VAT lub czy lektor korzysta ze zwolnienia podmiotowego z art. 113 ustawy o VAT.

Krok 5 — ustal zasady odwoływania. Wpisz wymagany okres uprzedzenia, skutki braku uprzedzenia i tryb odpracowania odwołanych zajęć. Wyraźnie rozróżnij odwołanie z winy lektora od absencji ucznia.

Krok 6 — dodaj klauzule konsumenckie i RODO. Jeżeli Uczący się jest konsumentem, dołącz informację o prawie odstąpienia od umowy (art. 27 u.p.k.) i wzór formularza. Dodaj klauzulę informacyjną RODO wskazującą administratora danych i prawa przysługujące uczniowi.

Krok 7 — podpisz umowę. Wpisz miejscowość i datę zawarcia, a następnie złóż podpisy na dwóch jednobrzmiących egzemplarzach. Dopuszczalny jest kwalifikowany podpis elektroniczny zrównany z podpisem własnoręcznym na mocy art. 78¹ KC.

Krok 9 — ustal zasady dotyczące materiałów. Wpisz, kto dostarcza podręczniki i materiały dydaktyczne. Przy kursach online określ platformę, narzędzie wideokonferencji i czas dostępu do nagrań.

Umowa o nauczanie języka obcego w Polsce podlega kilku zbiegającym się reżimom prawnym.

Kodeks cywilny (art. 750 w zw. z art. 734–751). Umowa o świadczenie usług nieuregulowanych przepisami KC — w tym usług edukacyjnych — podlega odpowiednio przepisom o zleceniu. Art. 750 KC nakazuje stosować przepisy o zleceniu do umów starannego działania, takich jak nauczanie języka. Wynagrodzenie jest domniemane (art. 735 KC), a przyjmujący zlecenie może wypowiedzieć umowę (art. 746 KC).

Ustawa o prawach konsumenta (Dz.U. 2014 poz. 827). Gdy Uczący się jest konsumentem, zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta. Konsument ma prawo do odstąpienia od umowy zawartej na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa w terminie 14 dni (art. 27 u.p.k.). Przedsiębiorca musi poinformować konsumenta o tym prawie przed zawarciem umowy, a brak informacji wydłuża termin do 12 miesięcy. Sprzedaż usług edukacyjnych online jest typową umową na odległość.

Ustawa Prawo oświatowe (Dz.U. 2017 poz. 59). Szkoły językowe ubiegające się o status placówki niepublicznej prowadzonej przez osobę fizyczną lub osobę prawną (art. 168 Prawa oświatowego) podlegają wpisowi do ewidencji prowadzonej przez właściwą jednostkę samorządu terytorialnego i nadzorowi kuratora oświaty. Podmioty działające wyłącznie na podstawie wpisu do CEIDG lub KRS nie są objęte nadzorem pedagogicznym, lecz podlegają ogólnym przepisom o ochronie konsumentów.

RODO i ustawa o ochronie danych osobowych. Przetwarzanie danych uczniów wymaga wypełnienia obowiązku informacyjnego z art. 13 RODO. Podstawą przetwarzania jest art. 6 ust. 1 lit. b RODO — wykonanie umowy. PUODO nadzoruje przestrzeganie RODO. Przy uczniach małoletnich administrator powinien unikać przetwarzania danych wykraczającego poza zakres niezbędny do realizacji zajęć.

Ochrona konsumentów przed klauzulami abuzywnymi. Art. 385¹–385³ KC zakazuje stosowania niedozwolonych postanowień umownych krzywdzących konsumentów. Rejestry klauzul abuzywnych kontrolowanych przez UOKiK wskazują m.in. na dopuszczalność kar za rezygnację z kursu — nie mogą one mieć charakteru rażąco wygórowanego w stosunku do poniesionych przez przedsiębiorcę strat.

Ustawa o Zintegrowanym Systemie Kwalifikacji (Dz.U. 2016 poz. 64). Lektor lub szkoła językowa mogą ubiega się o status instytucji certyfikującej kwalifikacje językowe w ramach ZSK. Certyfikaty kwalifikacji rynkowych włączonych do ZSK mają wyższy status rynkowy niż certyfikaty komercyjne i są objęte nadzorem instytucji walidującej.

Umowa o nauczanie języka obcego w Polsce bywa wadliwa z powodu typowych błędów, których można łatwo uniknąć.

Błąd 1 — brak informacji o prawie odstąpienia. Pominięcie klauzuli o 14-dniowym prawie odstąpienia konsumenta przy umowie zawartej online lub poza lokalem narusza art. 27 ustawy o prawach konsumenta i wydłuża termin do 12 miesięcy. Lektor naraża się na sankcje kontrolne UOKiK.

Błąd 2 — niejasne zasady odwoływania zajęć. Brak precyzyjnych reguł co do okresu uprzedzenia i skutków nieobecności prowadzi do sporów finansowych. Sprecyzuj wymagany okres uprzedzenia (np. 24 godziny) i konsekwencje jego niezachowania.

Błąd 3 — nieokreślona jednostka lekcyjna. Różnica między godziną zegarową a godziną lekcyjną (45 minut) bywa źródłem nieporozumień. Zawsze wskazuj, ile minut trwa jednostka lekcyjna.

Błąd 4 — brak klauzuli RODO. Brak obowiązku informacyjnego z art. 13 RODO narusza przepisy o ochronie danych osobowych nadzorowane przez PUODO. Dodaj klauzulę wskazującą administratora i prawa ucznia.

Błąd 5 — rażąco wygórowane kary za rezygnację. Kary za wcześniejsze rozwiązanie umowy nieproporcjonalne do poniesionych kosztów mogą być uznane za klauzule abuzywne przez sądy lub UOKiK. Zastrzegaj jedynie koszty rzeczywiście poniesione.

Błąd 6 — brak oznaczenia reprezentacji małoletniego. Gdy uczeń jest małoletni, a umowę podpisuje rodzic, brak wskazania podstawy działania (art. 98 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) może podważyć ważność umowy. Wskaż wyraźnie, że rodzic działa jako opiekun prawny dziecka.

Błąd 7 — brak określenia liczby uczestników w grupie. Różnica między lektoratem indywidualnym a grupą 4–6 osób wpływa na efektywność i cenę. Wskaż w umowie maksymalną i minimalną liczebność grupy oraz zasady kontynuacji zajęć przy odejściu słuchaczy.