Raad van State Beroep

Het Raad van State Beroep Nederland is het beroepschrift bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, de hoogste bestuursrechter voor omgevingsrecht, vreemdelingenrecht, en een groot deel van het algemeen bestuursrecht in Nederland, conform Wet op de Raad van State art. 37 en Algemene wet bestuursrecht (Awb) art. 8:104. Het beroepschrift wordt ingediend na een uitspraak van de Rechtbank sector bestuursrecht (hoger beroep), of in sommige gevallen rechtstreeks bij de Raad van State (beroep in eerste en enige aanleg bij bijzondere wetten zoals de Crisis- en herstelwet).

De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State is gevestigd in Den Haag (Kneuterdijk 22, 2514 EN Den Haag) en behandelt zaken in meervoudige kamers (doorgaans drie rechters conform art. 37 Wet op de Raad van State) of in enkelvoudige kamer bij eenvoudige zaken. De Afdeling is conform Bijlage 2 Awb bevoegd voor: hoger beroep in omgevingsrechtelijke zaken (vergunningen conform de Omgevingswet 2024, milieu-effectrapportage), vreemdelingenrechtelijke zaken (hoger beroep van Rechtbank conform art. 69 Vreemdelingenwet 2000), crisisbesluiten conform de Crisis- en herstelwet, en diverse andere terreinen van het publiekrecht waarvoor de Afdeling als hoogste rechter is aangewezen.

Het beroep bij de Raad van State in eerste aanleg (niet via de Rechtbank) is beschikbaar bij: grote infrastructuurprojecten conform de Tracéwet, rijksbestemmingsplannen conform de Omgevingswet, inpassingsplannen van provincie conform de Omgevingswet, en bij omgevingsvergunningen voor activiteiten waarvoor het Rijk het bevoegd gezag is. In deze gevallen is het beroepschrift de eerste rechtsgang (niet de tweede), maar de vereisten zijn grotendeels identiek aan het hoger beroep.

Het beroepschrift bij de Raad van State onderscheidt zich van het beroepschrift bij de Rechtbank doordat de Afdeling niet de feiten herbeoordeelt, maar uitsluitend toetst op rechtsvragen: heeft de Rechtbank het recht juist toegepast, heeft de Rechtbank de feiten voldoende beoordeeld, en zijn er motiveringsgebreken. De Afdeling kan de uitspraak van de Rechtbank bevestigen, vernietigen, of zelf in de zaak voorzien conform Awb art. 8:72. Griffierecht bij de Raad van State: 548 EUR voor rechtspersonen en 274 EUR voor natuurlijke personen (2026 conform Wet griffierechten bestuursrechtelijke zaken).

De Hoge Raad der Nederlanden en de Afdeling bestuursrechtspraak werken nauw samen op het terrein van de motiveringsplicht voor besluiten. De Afdeling heeft in vaste jurisprudentie (bijv. ABRvS 2 februari 2022, ECLI:NL:RVS:2022:285 evenredigheidstoets) een striktere evenredigheidstoets doorgevoerd voor belastende bestuursbesluiten conform Awb art. 3:4.

Het Raad van State Beroep Nederland is nodig in situaties waarbij de uitspraak van de Rechtbank sector bestuursrecht ongunstig uitvalt of waarbij direct beroep bij de Raad van State mogelijk is. Hieronder de meest voorkomende situaties.

Hoger beroep na afwijzing beroep bij Rechtbank. De meest voorkomende situatie: de Rechtbank heeft het beroep ongegrond of niet-ontvankelijk verklaard, en de appellant wil de zaak voorleggen aan de Afdeling bestuursrechtspraak als hogere rechter. Termijn: zes weken na de uitspraak van de Rechtbank conform Awb art. 6:7 jo. 8:104. Voorbeelden: afgewezen beroep over een geweigerde omgevingsvergunning, afgewezen beroep over een milieuhandhavingsbesluit, afgewezen beroep over een bestemmingsplanbesluit.

Omgevingsvergunning voor milieuactiviteiten (Omgevingswet 2024). Bij omgevingsvergunningen voor milieubelastende activiteiten conform art. 5.1 Omgevingswet waarbij het bevoegd gezag de provincie of het Rijk is, staat beroep in eerste aanleg rechtstreeks bij de Afdeling bestuursrechtspraak open conform Bijlage 2 Awb. Omwonenden, milieuorganisaties (Stichting Milieu-Defensie, Natuur & Milieu) en concurrenten die bezwaar maken tegen verleende vergunningen kunnen rechtstreeks beroep instellen.

Bestemmingsplan- en ruimtelijkeordeningsbesluiten. Bij de vaststelling van een bestemmingsplan of omgevingsplan door de gemeenteraad conform de Omgevingswet 2024 staat beroep rechtstreeks bij de Afdeling bestuursrechtspraak open voor belanghebbenden die hun zienswijze hebben ingediend conform art. 16.23 Omgevingswet. Termijn: zes weken na terinzagelegging van het besluit.

Vreemdelingenrecht en asiel. Na uitspraak van de Rechtbank vreemdelingenkamer in een asielzaak, verblijfsvergunningszaak, of uitzettingszaak staat hoger beroep open bij de Afdeling bestuursrechtspraak conform art. 69 Vreemdelingenwet 2000. Termijn: vier weken (kortere termijn bij asiel). Bij verliezing van het hoger beroep bij de Afdeling: geen verdere nationale rechtsmiddelen, wel EVRM-klacht bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM).

Projectbesluiten en grote infrastructuurprojecten. Bij projectbesluiten conform de Tracéwet (rijkswegen, spoorwegen, waterwerken), besluiten conform de Wet luchtvaart (luchthavens), en rijksinpassingsplannen is beroep rechtstreeks bij de Afdeling bestuursrechtspraak open. Urgentiebesluiten conform de Crisis- en herstelwet (Chw) worden versneld behandeld: uitspraak binnen zes maanden.

Handhavingsbesluiten en last onder dwangsom. Na een besluit van gemeente, provincie, of Rijksinstantie tot handhaving via een last onder dwangsom conform Awb art. 5:32, of een last onder bestuursdwang conform Awb art. 5:21, staat na bezwaar en beroep bij de Rechtbank hoger beroep open bij de Afdeling. Bij omgevingsrechtelijke handhaving is de Afdeling de bevoegde hogerberoepsrechter.

Een ontvankelijk beroepschrift bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State bevat de onderstaande verplichte en aanbevolen onderdelen conform Awb art. 6:5 en de procedureregels van de Raad van State.

Naam, adres en contactgegevens appellant. Het beroepschrift vermeldt de volledige naam, het woonadres of vestigingsadres van de appellant (en advocaat of gemachtigde), en contactgegevens conform Awb art. 6:5 lid 1 sub a. Bij rechtspersoon: statutaire naam, KVK-nummer, en naam bevoegde vertegenwoordiger. Bij milieuorganisaties of stichtingen: de statuten meesturen om de vertegenwoordiging aan te tonen conform Awb art. 1:2 lid 3.

Aanduiding aangevochten uitspraak of besluit. Exacte aanduiding van de uitspraak van de Rechtbank (datum, zaaknummer, locatie) die wordt aangevochten, of bij rechtstreeks beroep: het bestuursbesluiten (datum, kenmerk, naam bestuursorgaan). Voeg een afschrift van de aangevochten uitspraak of het besluit als productie bij. Zonder aanduiding: niet-ontvankelijk.

Grieven of beroepsgronden. Bij hoger beroep: de specifieke grieven tegen de uitspraak van de Rechtbank (welke rechtsregel heeft de Rechtbank onjuist toegepast, welke feiten heeft de Rechtbank miskend). Bij rechtstreeks beroep: de gronden waarom het bestuursorgaan het besluit niet in stand mag laten (schending Awb art. 3:2, 3:4, 3:46, specifieke sectorwetgeving). Grieven moeten specifiek zijn; algemene bezwaren worden niet gehonoreerd. Gebruik specifieke verwijzingen naar de uitspraak ('Rechtsoverweging 5.3 van de Rechtbank is onjuist omdat...').

Tijdige indiening (zes weken). Het beroepschrift bij de Raad van State moet worden ingediend binnen zes weken na de dag van bekendmaking van de aangevochten uitspraak of het besluit conform Awb art. 6:7. Bij hoger beroep: bekendmaking is de dag van de uitspraak van de Rechtbank. Bewaar bewijs van tijdige indiening. Verschoonbare termijnoverschrijding is mogelijk conform Awb art. 6:11 maar wordt strikt beoordeeld.

Griffierecht. Bij indiening bij de Raad van State is griffierecht verschuldigd conform de Wet griffierechten bestuursrechtelijke zaken. In 2026: 274 EUR voor natuurlijke personen, 548 EUR voor rechtspersonen (hoger beroep). Bij beroep in eerste aanleg bij de Afdeling: vergelijkbaar tarief. Betaling binnen de gestelde termijn; niet-betaling leidt tot niet-ontvankelijkheid conform Awb art. 8:41 lid 3.

Producties en bewijsstukken. Voeg alle relevante bewijsstukken bij als producties: afschrift van de aangevochten uitspraak of het besluit, het bezwaarschrift, de beslissing op bezwaar, aanvullende technische of deskundigenrapporten (bij omgevingsrechtelijke zaken: geluidrapport, luchtkwaliteitsrapport, flora-faunarapport), en correspondentie. De Afdeling beslist doorgaans op de stukken; aanvullende stukken zijn in hoger beroep moeilijker in te brengen dan in eerste aanleg.

Verzoek om schorsing bij spoed. Indien het aangevochten besluit onmiddellijke gevolgen heeft (start bouwwerkzaamheden, onmiddellijke ontruiming, spoedeisende uitzetting), kan tegelijkertijd een verzoek om voorlopige voorziening conform Awb art. 8:81 worden ingediend bij de voorzitter van de Afdeling. Het verzoek wordt versneld behandeld. Griffierecht voor voorlopige voorziening: identiek aan het griffierecht voor het beroep. Gebruik de sjablonen op forms-legal.com voor zowel het hoger beroepschrift als het gecombineerde verzoek om voorlopige voorziening.

Anticiperen op het verweer van het bestuursorgaan. Beschrijf in het beroepschrift niet alleen de grieven maar anticipeer ook op het verweer dat het bestuursorgaan (de wederpartij) naar verwachting zal voeren, en weerleg dit reeds in het beroepschrift. De Afdeling waardeert volledige juridische analyses. Bij complexe omgevingsrechtelijke zaken: voeg een deskundigenrapport (akoestisch advies, ecologisch advies, verkeerskundig advies) bij ter ondersteuning van de grieven.

Hoger beroepschrift versus beroepschrift bij Rechtbank. Anders dan bij de Rechtbank toetst de Afdeling bij hoger beroep niet de feiten opnieuw volledig, maar toetst zij of de Rechtbank het recht juist heeft toegepast en de feiten voldoende heeft beoordeeld. Grieven die voor het eerst in hoger beroep worden ingevoerd maar die al bij de Rechtbank hadden kunnen worden aangevoerd, worden doorgaans door de Afdeling buiten beschouwing gelaten (verbod op nova conform de vaste jurisprudentie van de Afdeling, bijv. ABRvS 19 december 2018, ECLI:NL:RVS:2018:4119). Voer alle relevante grieven reeds in de eerste beroepsprocedure bij de Rechtbank aan.

Het beroepschrift bij de Raad van State Nederland wordt stapsgewijs opgesteld en ingediend bij de Afdeling bestuursrechtspraak. Volg de onderstaande stappen zorgvuldig.

Stap 1 - Controleer of de Afdeling bevoegd is. De Afdeling bestuursrechtspraak is bevoegd voor hoger beroep in bestuursrechtelijke zaken waarbij de Rechtbank de rechter van eerste aanleg was, en voor beroep in eerste aanleg bij specifieke categorieën besluiten (omgevingswetbesluiten, Tracéwet-besluiten, Crisis- en herstelwet-besluiten). Controleer via de rechtsmiddelclausule in de uitspraak van de Rechtbank of de Afdeling de bevoegde hogerberoepsrechter is (of CRvB voor sociale zekerheid en CBb voor economisch bestuursrecht).

Stap 2 - Bereken de beroepstermijn. Bij hoger beroep: zes weken na de dag van de uitspraak van de Rechtbank conform Awb art. 6:7. Bij beroep in eerste aanleg bij de Afdeling: zes weken na bekendmaking van het besluit. Bereken de termijn nauwkeurig en dien ruim voor het verstrijken in.

Stap 3 - Stel de grieven op. Lees de uitspraak van de Rechtbank zorgvuldig door. Identificeer per rechtsoverweging of de Rechtbank het recht juist heeft toegepast. Formuleer per grief: welke rechtsoverweging is onjuist, waarom (concreet wetsartikel, eerdere Afdelingsjurisprudentie), en welk alternatief rechtsoordeel had de Rechtbank moeten geven. Concrete grieven zijn essentieel; vage grieven worden afgewezen.

Stap 4 - Verzamel producties. Verzamel alle bewijsstukken: afschrift uitspraak Rechtbank, eerdere processtukken, technische rapporten, deskundigenverklaringen. Bij omgevingsrechtelijke zaken: voeg een actueel technisch rapport bij (bijv. een akoestisch rapport van een gecertificeerd akoestisch bureau) ter onderbouwing van de grieven over geluid, luchtkwaliteit, of stikstof.

Stap 5 - Dien het beroepschrift in bij de Raad van State. Dien het beroepschrift in per aangetekende post of digitaal via het portaal van de Raad van State (raadvanstate.nl-digitaal-loket). Adres: Afdeling bestuursrechtspraak, Postbus 20019, 2500 EA Den Haag. Voeg bij het beroepschrift: alle producties, bewijs van machtiging (indien via gemachtigde), en betaal het griffierecht na ontvangst van de betaalopdracht.

Stap 6 - Betaal het griffierecht. Na indiening ontvangt u een betaalopdracht voor het griffierecht. Betaal tijdig: 274 EUR (natuurlijke persoon) of 548 EUR (rechtspersoon) conform de Wet griffierechten bestuursrechtelijke zaken 2026. Bij niet-betaling: niet-ontvankelijkheid.

Stap 7 - Wacht op het verweerschrift van het bestuursorgaan. De Afdeling zendt het beroepschrift aan het bestuursorgaan (de wederpartij), dat een verweerschrift indient conform Awb art. 8:42. Vervolgens kan de Afdeling een zitting plannen conform Awb art. 8:56 of de zaak op de stukken behandelen. Bij omgevingsrechtelijke zaken: de Afdeling kan een onderzoek ter plaatse instellen. Bereid een pleitnota voor.

Stap 8 - Zitting en uitspraak. De zitting bij de Afdeling wordt gehouden in Den Haag of via videoverbinding. Na de zitting volgt de uitspraak, doorgaans binnen 12 tot 26 weken. Bij versnelde behandeling (Crisis- en herstelwet): binnen zes maanden conform Chw art. 1.6.

Het beroepschrift bij de Raad van State Nederland moet voldoen aan de wettelijke vereisten van de Awb Hoofdstuk 6 en 8 en de Wet op de Raad van State. Niet-naleving leidt tot niet-ontvankelijkheid.

Bevoegdheid Afdeling bestuursrechtspraak (Wet op de Raad van State art. 37 en Bijlage 2 Awb). De Afdeling is bevoegd voor hoger beroep in bestuursrechtelijke zaken en voor beroep in eerste aanleg bij de categorieën omschreven in Bijlage 2 Awb: omgevingsrecht (inclusief bestemmingsplannen, milieuvergunningen onder de Omgevingswet 2024), vreemdelingenrecht, projectbesluiten conform Tracéwet, enz. Voor sociale zekerheid en ambtenarenzaken: CRvB. Voor economisch bestuursrecht (ACM, AFM, NZa): CBb. Indiening bij verkeerde rechter leidt tot verwijzing conform Awb art. 6:15.

Termijn zes weken (Awb art. 6:7). Beroepschrift bij de Afdeling moet worden ingediend binnen zes weken na bekendmaking van de aangevochten uitspraak of het besluit conform Awb art. 6:7. Bij hoger beroep: de bekendmaking is de dag van de uitspraak van de Rechtbank. Bij te late indiening: niet-ontvankelijkheid, tenzij verschoonbare termijnoverschrijding conform Awb art. 6:11 (strikt beoordeeld).

Verbot op nova bij hoger beroep. In hoger beroep bij de Afdeling geldt een verbod op het aanvoeren van nieuwe gronden die al in eerste aanleg hadden kunnen worden aangevoerd (verbod op nova conform vaste Afdelingsjurisprudentie, bijv. ABRvS 19 december 2018, ECLI:NL:RVS:2018:4119). Alleen nieuwe feiten of omstandigheden die zijn ontstaan na de uitspraak van de Rechtbank kunnen als nova in hoger beroep worden aangevoerd. Voer alle relevante grieven zo vroeg mogelijk in de procedure aan.

Belanghebbende (Awb art. 1:2). Alleen een 'belanghebbende' conform Awb art. 1:2 kan beroep instellen. Voor omgevingsrechtelijke zaken: een persoon of organisatie wiens belang rechtstreeks bij het besluit betrokken is. Milieuorganisaties conform Awb art. 1:2 lid 3: rechtspersoon met statuten die vermelden dat zij milieu- of ruimtelijke ordeningsbelangen behartigen. Niet-belanghebbenden worden niet-ontvankelijk verklaard.

Griffierecht (Wet griffierechten bestuursrechtelijke zaken). Griffierecht bij de Afdeling: 274 EUR (natuurlijke persoon) of 548 EUR (rechtspersoon) voor hoger beroep in 2026. Bij voorlopige voorziening: additioneel gelijkwaardig griffierecht. Betaling binnen de door de griffier gestelde termijn; niet-betaling leidt tot niet-ontvankelijkheid. Vermindering via Raad voor Rechtsbijstand conform Wet op de rechtsbijstand 1993.

Bij het instellen van beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State in Nederland worden onderstaande fouten regelmatig gemaakt.

Fout 1 - Nieuwe gronden aanvoeren die bij de Rechtbank hadden kunnen worden ingediend. In hoger beroep geldt het verbod op nova conform vaste Afdelingsjurisprudentie. Grieven die voor het eerst in hoger beroep worden aangevoerd maar bij de Rechtbank hadden kunnen worden ingediend, worden niet behandeld. Voer bij de Rechtbank reeds alle relevante gronden aan; bij de Afdeling kunt u alleen de gronden aanvoeren die u ook bij de Rechtbank heeft aangevoerd.

Fout 2 - Te late indiening (termijnoverschrijding). De termijn van zes weken na de uitspraak van de Rechtbank is een harde grens. Bij een dag te laat: niet-ontvankelijkheid. Zorg dat het beroepschrift vóór het verstrijken van de termijn bij de Afdeling is ingediend (niet poststempel maar ontvangstdatum bij de Afdeling of digitale indiening).

Fout 3 - Vage of onvoldoende uitgewerkte grieven. Grieven zoals 'de Rechtbank heeft het recht onjuist toegepast' zonder nadere specificatie worden door de Afdeling niet behandeld. Formuleer per grief concreet: rechtsoverweging (RO 5.3), de onjuiste rechtstoepassing, het correcte wetsartikel of de relevante Afdelingsjurisprudentie, en de gewenste uitkomst.

Fout 4 - Niet bijvoegen van uitspraak Rechtbank. Het beroepschrift bij de Afdeling moet vergezeld gaan van een afschrift van de aangevochten uitspraak van de Rechtbank conform Awb art. 6:5 lid 3. Zonder bijgevoegd afschrift: verzuimherstelprocedure conform Awb art. 6:6 met risico op vertraging en niet-ontvankelijkheid.

Fout 5 - Niet instellen van hoger beroep bij niet-bevoegde Rechtbank (CBb/CRvB). Een fout is het indienen van hoger beroep bij de Afdeling terwijl het rechtsgebied onder de CRvB (sociale zekerheid, ambtenarenzaken) of CBb (economisch bestuursrecht) valt. Controleer altijd de rechtsmiddelclausule in de uitspraak van de Rechtbank. De Afdeling zal doorverwijzen conform Awb art. 6:15, maar dit kost kostbare tijd.

Fout 6 - Geen verzoek om voorlopige voorziening bij spoedeisende omgevingsbesluiten. Bij een verleende omgevingsvergunning voor bouwactiviteiten die dreigen te starten tijdens de beroepsprocedure, moet gelijktijdig een verzoek om voorlopige voorziening worden ingediend bij de Afdeling om de bouwstart te schorsen. Zonder verzoek om voorlopige voorziening kan het onherstelbare schade tot gevolg hebben (gebouwde muur die later moet worden gesloopt).