ANBI Registratie

De ANBI Registratie in Nederland is de aanvraag waarmee een instelling de status van Algemeen Nut Beogende Instelling bij de Belastingdienst verkrijgt en daarmee fiscale voordelen voor giften en erfstellingen, op grond van Wet IB 2001 art. 6.33 en het Uitvoeringsbesluit inkomstenbelasting 2001 art. 1a. Een ANBI moet voor ten minste negentig procent het algemeen nut dienen, mag geen winstoogmerk hebben en moet voldoen aan een publicatieplicht; voldoet zij niet meer, dan kan de Belastingdienst de status met terugwerkende kracht intrekken.

Een ANBI is een instelling die voor minstens 90 procent het algemeen belang dient (het zogenoemde 90%-criterium, Wet IB art. 6.33 lid 1 sub b). Het begrip algemeen belang is breed: wetenschappelijk onderzoek (universiteiten, NWO, ZonMw), cultuur (musea, orkesten, theaters, bibliotheken), onderwijs (school, opleiding, volksuniversiteit), volksgezondheid en medisch onderzoek (ziekenhuisfondsen, patiëntenorganisaties), sport (niet-commercieel), milieu (Natuur en Milieu, Wereld Natuur Fonds), sociale doelen (voedselbanken, vluchtelingenwerk, Leger des Heils), levensbeschouwelijk en godsdienstig werk (kerken, moskeeën, gebedshuizen), internationale samenwerking en ontwikkelingshulp. Uitdrukkelijk geen ANBI: instellingen die het particulier belang dienen (sportvereniging die uitsluitend voor eigen leden werkt), commerciële instellingen, instellingen die geen activiteiten ontplooien, politieke partijen.

De ANBI-status levert de volgende fiscale voordelen op. Voor donateurs: giftenaftrek in de inkomstenbelasting (IB box 1) of vennootschapsbelasting (Vpb) voor giften aan ANBI's; periodieke giften (minimaal vijf jaar via notariële akte of onderhandse overeenkomst) zijn onbeperkt aftrekbaar; incidentele giften zijn aftrekbaar boven de drempel van 1% van het drempelinkomen (minimaal EUR 60) tot maximaal 10% van het inkomen. Voor de ANBI zelf: vrijstelling van schenk- en erfbelasting (Successiewet 1956 art. 33 sub 4 en art. 32 sub 3) voor ontvangen schenkingen en erfenissen; de ANBI betaalt geen successiebelasting over legaten. Bovendien kunnen ANBI's gebruikmaken van de BTW-vrijstelling voor fondsenwerving (Wet OB 1968 art. 11 lid 1 sub v).

Niet alle instellingen met een maatschappelijk doel zijn automatisch een ANBI. De Belastingdienst toetst aanvragen aan een lijst van harde voorwaarden: (1) 90%-criterium: minstens 90% van de activiteiten gericht op algemeen nut; (2) geen winstoogmerk: het overschot mag niet ten goede komen aan bestuurders of oprichters; (3) beloningsnorm: bestuurders mogen geen andere beloning ontvangen dan een onkostenvergoeding van maximaal EUR 1.900 per jaar of een vacatiegeld van maximaal EUR 150 per vergadering (en maximaal EUR 1.500 per jaar); (4) integriteitstoets: de instelling en haar bestuurders voldoen aan de integriteitsvereisten van art. 1a Uitvoeringsbesluit; (5) vermogen na opheffing: bij opheffing gaat het resterend vermogen naar een andere ANBI met gelijkaardig doel; (6) administratieplicht: de instelling houdt een boekhouding bij conform de vastgestelde eisen; (7) Transparantievereiste (publiciteitsvereiste): de instelling publiceert specifieke informatie op een website of via de Belastingdienst website.

Als bijzondere categorie van ANBI geldt de Culturele ANBI (CANBI): instellingen die voor minstens 90% culturele activiteiten ontplooien (musea, orkesten, theaters, erfgoedinstellingen, cultuuronderwijs). Donateurs aan CANBI's mogen hun giften vermenigvuldigen met een factor 1,25 (voor periodieke giften) of 1,25 (voor gewone giften) bij de aftrekberekening. Dit geeft de donateur bij periodieke giften effectief een belastingkorting van 37,07%-54,97% over 125% van de gift. Bovendien: vermogensfonds als ANBI: instellingen die het vermogensbeheer uitoefenen ten behoeve van andere ANBI's of voor het algemeen nut, kunnen ook de ANBI-status aanvragen als zij aan alle voorwaarden voldoen.

De ANBI-registratie vindt digitaal plaats via het aanvraagformulier op belastingdienst.nl (het ANBI-portaal). Na goedkeuring van de aanvraag publiceert de Belastingdienst de instelling in het ANBI-register, openbaar beschikbaar op belastingdienst.nl/anbi_zoeken. Donateurs en de belastingdienst zelf kunnen hier de ANBI-status verifiëren. De status geldt met terugwerkende kracht tot de datum van aanvraag, mits de instelling per die datum aan alle voorwaarden voldoet.

De ANBI-registratie is noodzakelijk voor iedere instelling in Nederland die het algemeen belang dient en gebruik wil maken van de bijbehorende fiscale voordelen.

Oprichting van een nieuwe stichting of vereniging met maatschappelijk doel. Bij de oprichting van een nieuwe stichting (via notariële akte, BW art. 2:285 e.v.) of vereniging (BW art. 2:26 e.v.) met een maatschappelijk doel is de ANBI-aanvraag de eerste prioriteit na de oprichtingsakte. Fondsenwervers, goededoelenorganisaties, buurthuizen, amateurkunstverenigingen, academische onderzoeksfondsen: zij profiteren van de giftenaftrek voor donateurs die zij aanspreken. Zonder ANBI-status loopt men giften van particulieren en bedrijven mis die wél aftrekbaar willen geven. De aanvraag kost niets; de enige kosten zijn de tijd voor opstellen van statuten en beleidsplan.

Kerk en levensbeschouwelijke instelling. Kerken (protestantse gemeenten, rooms-katholieke parochies), moskeeën, synagogen, en boeddhistische centra zijn in beginsel kwalificeerbaar als ANBI voor zover zij het algemeen belang dienen door geestelijke verzorging, maatschappelijk werk en sociale activiteiten. De Belastingdienst heeft specifiek beleid voor kerkgenootschappen (groepsverzoek via overkoepelende kerkorganisaties). Voor nieuwe kerkgemeenschappen: individuele aanvraag via het ANBI-portaal.

Culturele instelling. Musea, orkesten, theaters, filmproducenten, bibliotheken, archieven en erfgoedinstellingen die voor minstens 90% culturele activiteiten ontplooien kunnen de status van Culturele ANBI aanvragen (CANBI). De CANBI-status geeft donateurs een extra fiscale incentive (vermenigvuldigingsfactor 1,25). Dit is bijzonder relevant voor instellingen die fondsenwerving doen bij vermogende particulieren en bedrijven in het kader van cultural sponsorship en Mecenaat (wet ter bevordering van mecenaat, geïntroduceerd via Geefwet 2012).

Onderwijsinstelling en onderzoeksfonds. Universiteiten, hogescholen, academische fondsen (alumni fondsen), wetenschappelijke stichtingen en onderzoeksfondsen die onderzoek financieren (vergelijkbaar met NWO, ZonMw) kunnen de ANBI-status aanvragen. Voor onderwijsfondsen die studenten ondersteunen via beurzen of kansen creëren: ANBI-status maakt giften van bedrijven en alumni aftrekbaar van de vennootschapsbelasting, wat fondsenwerving sterk vereenvoudigt.

Sociale en maatschappelijke organisatie. Voedselbanken, vluchtelingenwerk, schuldhulpverlening, mantelzorgorganisaties, buurthuizen, en andere organisaties die kwetsbare groepen in de samenleving ondersteunen voldoen doorgaans aan het 90%-criterium voor het algemeen belang. De ANBI-registratie stelt hen in staat giften te ontvangen van bedrijven met BTW-voordelen en giftenaftrek, en is daarmee essentieel voor financiële duurzaamheid.

De ANBI-registratieaanvraag bij de Belastingdienst bevat meerdere verplichte onderdelen die samen de juridische en fiscale kwalificatie van de instelling bepalen.

Rechtsvorm en statuten. De meest gangbare rechtsvormen voor ANBI's zijn: (1) Stichting (BW art. 2:285-304): geen leden; bestuur beheert het vermogen; geen winstuitkering; meest gebruikte vorm voor goede doelen. Oprichtingsakte: notariële akte met statuten verplicht. (2) Vereniging (BW art. 2:26-57): heeft leden; kan ook ANBI zijn als het geen particulier belang van leden dient; oprichting zonder notaris mogelijk maar notariële akte aanbevolen. (3) Kerkgenootschap: eigen rechtsvorm conform BW art. 2:2; kerkgenootschappen en hun zelfstandige onderdelen (parochies, gemeenten) kunnen collectief via groepsaanvraag de ANBI-status verkrijgen. Statuten moeten bevatten: naam en zetel; doel conform het algemeen belang; bevoegdheden bestuur; bestemming resterend vermogen bij opheffing (naar andere ANBI met vergelijkbaar doel). De Belastingdienst toetst de statuten aan de ANBI-vereisten; een modelstatuten-eis geldt niet maar de doelomschrijving moet voldoende specifiek zijn.

Doelomschrijving en activiteiten. De doelomschrijving in de statuten moet het algemeen belang voldoende specifiek omschrijven: niet alleen 'het dienen van het algemeen belang' maar ook het type activiteiten, de doelgroep en het geografisch werkgebied. Beleidsplan (verplicht): een beschrijving van de activiteiten die de instelling onderneemt of gaat ondernemen om haar doel te realiseren; de wijze van fondsenwerving; het beheer van het vermogen; de besteding van het vermogen. Het beleidsplan maakt deel uit van het publiciteitsvereiste.

Bestuursvereisten en beloningsnorm. Minimumvereisten aan het bestuur: ten minste twee bestuurders; scheidende bestuurder mag niet onmiddellijk haar ontslag nemen als zij de meerderheid van aandelen of stemrechten behoudt. Beloningsnorm (Uitvoeringsbesluit art. 1a lid 1 sub i): bestuurders mogen geen andere beloning ontvangen dan een onkostenvergoeding van maximaal EUR 1.900 per jaar per bestuurder, of een vacatiegeld van maximaal EUR 150 per vergadering (maximaal EUR 1.500 per jaar). Hogere beloningen leiden tot verlies van ANBI-status. Integriteitstoets: bestuurders en feitelijk leidinggevenden mogen niet onherroepelijk veroordeeld zijn voor bepaalde delicten (belastingfraude, witwassen, etc.).

Publiciteitsvereiste (transparantievereiste). Iedere ANBI is verplicht de volgende informatie openbaar te maken via een website (de eigen website of een door de Belastingdienst aangewezen publicatieplatform): naam en RSIN (Rechtspersonen en Samenwerkingsverbanden Informatienummer); contactgegevens; doelstelling; hoofdlijnen van het beleidsplan; samenstelling bestuur en beloningsbeleid; verslag van de activiteiten (jaarverslag); financiële verantwoording (balans en exploitatierekening met toelichting). Kleine ANBI's (jaaromzet minder dan EUR 50.000) hoeven slechts een vereenvoudigde financiële verantwoording te publiceren. Voor ANBI's met een jaaromzet van meer dan EUR 500.000: aanvullende vereisten voor de financiële verantwoording. Tip: gebruik de formulieren op forms-legal.com voor het jaarverslag en de financiële verantwoording van uw ANBI.

Vermogensbeheer en bestedingsdoel. Bij opheffing van de ANBI moet het resterend vermogen worden overgedragen aan een andere ANBI met een vergelijkbaar doel. Dit moet in de statuten zijn opgenomen. De instelling mag ook een redelijke vermogensreserve aanhouden (voor continuïteit), maar het vermogen mag niet onevenredig groot zijn ten opzichte van de activiteiten. Een ANBI die per jaar meer dan EUR 1 miljoen ontvangt maar slechts EUR 10.000 besteedt aan activiteiten, loopt het risico de ANBI-status te verliezen wegens onvoldoende besteding ten behoeve van het doel.

Fiscale voordelen voor donateurs. Donateurs aan erkende ANBI's kunnen hun giften aftrekken in box 1 inkomstenbelasting: (a) Periodieke gift: minstens vijf jaar hetzelfde bedrag per jaar aan dezelfde ANBI; vastgelegd in een overeenkomst (onderhandse akte is voldoende per 1 januari 2014 voor ANBI's; notariële akte niet meer vereist); onbeperkt aftrekbaar. (b) Gewone gift: aftrekbaar boven drempel van 1% drempelinkomen (min EUR 60) tot maximaal 10% van drempelinkomen. Voor vennootschapsbelasting (Vpb): giften aan ANBI aftrekbaar tot maximaal 50% van de winst (max EUR 100.000). Giften aan Culturele ANBI's (CANBI): vermenigvuldigd met factor 1,25 voor aftrekberekening.

De ANBI-aanvraag wordt ingediend via het Belastingdienst-portaal voor ANBI's (belastingdienst.nl/anbi). De volgende stappen leiden door het aanvraagproces.

Stap 1 - Controleer of u aan de ANBI-voorwaarden voldoet. Vóór indiening: controleer of uw instelling voldoet aan alle voorwaarden: (1) rechtsvorm (stichting, vereniging, kerkgenootschap); (2) 90%-criterium voor het algemeen belang; (3) geen winstoogmerk en geen uitkering aan oprichters; (4) bestuurders ontvangen geen hogere beloning dan de beloningsnorm; (5) statuten bevatten doelomschrijving, bestuursbevoegdheden en vermogensbestemming bij opheffing; (6) integriteit bestuurders. Gebruik de officiële ANBI-checklist van de Belastingdienst op belastingdienst.nl als referentie.

Stap 2 - Verzamel benodigde documenten. Voor de aanvraag zijn nodig: (a) Oprichtingsdocumenten: notariële oprichtingsakte (stichting/NV/BV), statuten; voor vereniging zonder notaris: statuten en bewijs van oprichting; voor kerkgenootschap: groepsaanvraag via overkoepelende kerk of eigen akte. (b) Beleidsplan: beschrijving activiteiten, fondsenwerving, vermogensbeheer en bestedingsdoel. (c) Financiële overzichten: balans en winst-en-verliesrekening (voor bestaande instellingen); begroting (voor nieuwe instellingen). (d) RSIN: uw Rechtspersonen en Samenwerkingsverbanden Informatienummer, verkregen bij KvK-inschrijving.

Stap 3 - Vul het aanvraagformulier in op belastingdienst.nl. Ga naar belastingdienst.nl/anbi en zoek naar het ANBI-aanvraagformulier. Vul in: naam instelling, RSIN/KvK-nummer, adres, contactgegevens, rechtsvorm, oprichtingsdatum, doelomschrijving, bestuursamenstelling, activiteiten, jaaromzet (indien reeds actief). Upload de vereiste documenten (statuten, beleidsplan, financiële overzichten) als bijlagen.

Stap 4 - Publicatievereiste nakomen. Zorg dat de volgende informatie openbaar beschikbaar is op uw website voor en na de aanvraag: naam ANBI, RSIN, contactgegevens, doelstelling, beleidsplan (hoofdlijnen), bestuurssamenstelling, beloningsbeleid, jaarverslag, financiële verantwoording (balans en exploitatierekening). Kleine instellingen (minder dan EUR 50.000 jaaromzet) kunnen een vereenvoudigd format gebruiken. Zorg dat de publicatie vóór indiening van de aanvraag op uw website staat.

Stap 5 - Aanvraag indienen en wachten op beslissing. Dien de aanvraag in via het portaal. De Belastingdienst beoordeelt de aanvraag en neemt doorgaans binnen acht weken een beslissing. Bij goedkeuring: de instelling verschijnt in het openbare ANBI-register op belastingdienst.nl/anbi_zoeken; de ANBI-status geldt met terugwerkende kracht tot de aanvraagdatum. Bij afwijzing: u ontvangt een motivering; u kunt bezwaar aantekenen (Awb art. 7:1) en daarna beroep instellen bij de Rechtbank (Awb art. 8:1). Bij bezwaar: raadpleeg een belastingadviseur of fiscaal advocaat.

Stap 6 - Behoud van ANBI-status: jaarlijkse verplichtingen. Na verkrijging van de ANBI-status zijn jaarlijkse verplichtingen: (1) Bijhouden van de administratie (boekhouding conform de standaarden); (2) Jaarlijks publiceren van het jaarverslag en de financiële verantwoording op de website; (3) Melden van wijzigingen (adreswijziging, bestuurswisseling, statutenwijziging, fusie of opheffing) via het ANBI-portaal; (4) Bijhouden van de beloningsnorm: controleer jaarlijks of bestuurders niet meer ontvangen dan het maximum. Verlies van ANBI-status door niet-nakoming verplichtingen leidt tot terugvordering van genoten fiscale voordelen (schenk- en erfbelasting) en verlies van de giftenaftrek voor donateurs.

De ANBI-registratie is onderworpen aan een reeks wettelijke vereisten uit belastingwetgeving, burgerlijk recht en bestuursrecht.

Wet inkomstenbelasting 2001 art. 6.33 en Uitvoeringsbesluit. Art. 6.33 Wet IB 2001 definieert de ANBI als een instelling die uitsluitend of nagenoeg uitsluitend (minstens 90%) het algemeen nut beoogt en die bij het nastreven van dat nut niet het particuliere belang van de betrokkenen dient. Het Uitvoeringsbesluit inkomstenbelasting 2001 art. 1a geeft nadere invulling: de ANBI-voorwaarden (geen winstoogmerk, beloningsnorm, integriteitseis, vermogensbestemming bij opheffing, administratieplicht, publicatievereiste). De Belastingdienst heeft specifieke beleidsregels gepubliceerd in de ANBI-helpdesk en in Beleidsbesluit van de Staatssecretaris van Financiën.

Successiewet 1956: vrijstelling schenk- en erfbelasting. ANBI's zijn vrijgesteld van schenk- en erfbelasting voor ontvangen schenkingen (Successiewet 1956 art. 33 sub 4) en erfenissen (Successiewet 1956 art. 32 sub 3). Normale tarieven voor niet-ANBI's: schenkbelasting 10-30% (afhankelijk van relatie en bedrag); erfbelasting 10-40% (afhankelijk van relatie en bedrag). De vrijstelling is alleen van toepassing als de instelling al ANBI-status heeft op het moment van de schenking of het overlijden.

Burgerlijk Wetboek: rechtsvormen. Stichting: BW art. 2:285 e.v.; notariële oprichtingsakte verplicht; geen leden; bestuur beheert vermogen. Vereniging: BW art. 2:26 e.v.; heeft leden; statuten; kan ook ANBI zijn. Kerkgenootschap: BW art. 2:2; eigen rechtsvorm; kerkorde geldt als intern recht. Bestuur van stichting en vereniging is verantwoordelijk voor juiste toepassing van de ANBI-voorwaarden; bestuurders aansprakelijk bij bestuurdersaansprakelijkheid (BW art. 2:9 voor NV/BV, analoog voor stichting en vereniging bij kennelijk onbehoorlijk bestuur).

Algemene wet bestuursrecht (Awb): bezwaar en beroep. De beslissing op een ANBI-aanvraag is een beschikking in de zin van de Awb art. 1:3. Bij afwijzing: bezwaar (Awb art. 7:1) binnen zes weken bij de Belastingdienst; beroep (Awb art. 8:1) bij de Rechtbank (belastingkamer); hoger beroep bij Gerechtshof (belastingkamer); cassatie bij Hoge Raad (fiscale kamer). Voor ANBI-zaken: Hoge Raad heeft meerdere arresten gewezen over de uitleg van het begrip algemeen nut en de beloningsnorm.

Wijzigingen en verlies van ANBI-status. Wijzigingen in de instelling (statutenwijziging, fusie, opheffing) moeten direct worden gemeld aan de Belastingdienst via het ANBI-portaal. Bij verlies van ANBI-status (door niet-nakoming van de voorwaarden, besluit Belastingdienst): giftenaftrek voor donateurs vervalt per datum van verlies; terugvordering van genoten schenk- en erfbelastingvrijstellingen (Successiewet art. 53a bij misbruik of onjuiste voorstelling van zaken). Bij faillissement van de ANBI: de curator is verplicht het resterend vermogen over te dragen aan een andere ANBI met gelijkaardig doel conform de statuten.

BTW voor ANBI's (Wet OB 1968). ANBI's zijn niet automatisch vrijgesteld van BTW. Specifieke BTW-vrijstellingen voor activiteiten van goede doelen: art. 11 lid 1 sub v (fondsenwerving bij gelegenheidsactiviteiten tot bepaalde drempel); art. 11 lid 1 sub u (medische en sociale diensten); art. 11 lid 1 sub o (onderwijs); art. 11 lid 1 sub f (culturele activiteiten). Voor ANBI's die commerciële activiteiten verrichten naast hun maatschappelijke activiteiten: BTW-plichtig voor de commerciële deel; vrijgesteld voor het maatschappelijke deel. Raadpleeg een BTW-specialist voor uw specifieke situatie.

De volgende fouten leiden tot afwijzing van de ANBI-aanvraag, verlies van de ANBI-status of fiscale problemen.

Fout 1 - Doelomschrijving te vaag of te breed. De statuten bevatten een doelomschrijving als 'het bevorderen van het algemeen welzijn' zonder specificatie van het type activiteiten, de doelgroep of het werkgebied. Gevolg: de Belastingdienst kan niet beoordelen of de instelling daadwerkelijk het algemeen belang dient; afwijzing aanvraag. Correcte aanpak: specifieke doelomschrijving (bijv. 'het bevorderen van toegang tot onderwijs voor kinderen uit minderbedeelde gezinnen in Rotterdam via naschoolse bijlessen en studiegidsen') aangevuld met een concreet beleidsplan met activiteiten, doelgroep en begroting.

Fout 2 - Beloningsnorm overschreden. Bestuurders ontvangen beloningen die hoger zijn dan de beloningsnorm (meer dan EUR 1.900 per jaar of EUR 150 per vergadering). Gevolg: verlies van ANBI-status; terugvordering van genoten fiscale voordelen. Correcte aanpak: stel een beloningsbeleid vast dat strikt de grenzen van Uitvoeringsbesluit art. 1a aanhoudt; bestuursvergaderingen minimaal drie keer per jaar met maximaal EUR 150 vacatiegeld per vergadering; onkostenvergoedingen aantoonbaar maken via bonnen en declaraties.

Fout 3 - Publiciteitsvereiste niet nageleefd. De instelling heeft de ANBI-status maar publiceert de verplichte informatie niet of onvolledig op haar website. Gevolg: Belastingdienst kan de ANBI-status intrekken; donateurs kunnen de giftenaftrek verliezen bij een controle. Correcte aanpak: maak een aparte ANBI-pagina op uw website aan met alle vereiste informatie (naam, RSIN, doelstelling, beleidsplan, bestuurssamenstelling, beloningsbeleid, jaarverslag, financiële verantwoording); update de pagina jaarlijks na het goedkeuren van de jaarrekening.

Fout 4 - Vermogen bij opheffing niet geregeld in statuten. De statuten bevatten geen bepaling over de bestemming van het resterend vermogen bij opheffing van de instelling, of vermelden een bestemming die niet overeenkomt met een andere ANBI met vergelijkbaar doel. Gevolg: afwijzing ANBI-aanvraag; bij opheffing risico op belastingheffing over uitgedeeld vermogen. Correcte aanpak: neem expliciet in de statuten op dat het resterend vermogen bij opheffing wordt overgedragen aan een specifieke andere ANBI of een nader te omschrijven ANBI met vergelijkbaar doel.

Fout 5 - Particulier belang vermengd met algemeen belang. De instelling dient voor meer dan 10% het particuliere belang van oprichters, bestuurders of andere betrokkenen. Voorbeeld: een sportstichting die uitsluitend activiteiten organiseert voor haar eigen leden. Gevolg: geen recht op ANBI-status; giften niet aftrekbaar. Correcte aanpak: zorg dat minstens 90% van alle activiteiten gericht is op het algemeen belang (de bredere gemeenschap, niet alleen eigen leden); documenteer dit in het jaarverslag.

Fout 6 - Wijzigingen niet gemeld. De instelling wijzigt haar statuten of bestuurssamenstelling maar meldt dit niet aan de Belastingdienst. Gevolg: bij controle kan de ANBI-status met terugwerkende kracht worden ingetrokken als de gewijzigde statuten of het gewijzigde beleid niet meer aan de ANBI-voorwaarden voldoen. Correcte aanpak: meld alle relevante wijzigingen binnen vier weken via het ANBI-portaal; voeg bijgewerkte statuten en een bijgewerkt beleidsplan toe.