Wniosek o przysposobienie

Wniosek o przysposobienie w Polsce to pismo procesowe kierowane do sądu opiekuńczego (sądu rejonowego, Wydziału Rodzinnego i Nieletnich), którym osoba lub małżonkowie ubiegają się o orzeczenie adopcji dziecka. Przysposobienie — zwane potocznie adopcją — jest instytucją prawa rodzinnego uregulowaną w art. 114–127 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59 ze zm.) i polega na stworzeniu między przysposabiającym a przysposabianym więzi prawnej analogicznej do więzi biologicznego rodzicielstwa. Celem przysposobienia jest zawsze i wyłącznie dobro dziecka (art. 114 § 1 k.r.o.).

Postępowanie o przysposobienie należy do postępowania nieprocesowego w sprawach opiekuńczych i jest wszczynane przez złożenie wniosku do sądu opiekuńczego właściwego według miejsca zamieszkania osoby mającej być przysposobiona lub wnioskodawcy. Sąd przeprowadza postępowanie wyjaśniające, obejmujące wywiad środowiskowy kuratorski, zeznania stron, badanie relacji między wnioskodawcą a dzieckiem oraz weryfikację wymaganych zgód. Sąd bada, czy zachodzą przesłanki z art. 114–119 k.r.o. i czy orzeczenie przysposobienia służy dobru dziecka.

Polskie prawo rodzinne wyróżnia trzy rodzaje przysposobienia. Przysposobienie pełne (art. 121 k.r.o.) jest najczęstszą formą: dziecko wchodzi do rodziny przysposabiającego we wszystkich aspektach prawnych — nabywa nazwisko, prawa majątkowe i niemajątkowe względem przysposabiającego i jego rodziny, a więź z rodziną biologiczną ulega zerwaniu. Przysposobienie pełne nierozwiązywalne (całkowite, art. 124 k.r.o.) dokonywane jest wyłącznie za uprzednią zgodą rodziców biologicznych na adopcję anonimową (art. 119¹ k.r.o.) — nie może być rozwiązane nawet przez sąd. Przysposobienie niepełne (art. 124¹ k.r.o.) jest wyjątkiem — tworzy więź między przysposabiającym a dzieckiem, lecz nie zrywa całkowicie stosunków z rodziną biologiczną; jest stosowane rzadko i tylko na wyraźne żądanie stron z ważnych powodów.

Wzorzec wniosku dostępny na forms-legal.com obejmuje oznaczenie sądu, dane wnioskodawców i dziecka, opis więzi i warunków opiekuńczych, stan udzielonych zgód oraz wniosek o przeprowadzenie niezbędnych czynności dowodowych. Sąd rozstrzyga sprawę postanowieniem. Po uprawomocnieniu się postanowienia o przysposobieniu właściwy urząd stanu cywilnego sporządza nowy akt urodzenia dziecka, w którym przysposabiający wpisani są jako rodzice — dziecko uzyskuje nową tożsamość prawną.

Według danych Ministerstwa Sprawiedliwości rocznie w Polsce orzekanych jest ok. 2 000–2 500 przysposobień. Procedura od złożenia wniosku do uprawomocnienia się postanowienia trwa zwykle od sześciu miesięcy do półtora roku, w zależności od stopnia skomplikowania sprawy, dostępności ośrodka adopcyjnego i obciążenia sądu. Przysposobienie jest jedną z najważniejszych decyzji prawnych dotyczących dziecka — wywołuje nieodwracalne skutki w sferze jego statusu rodzinnego, majątkowego i osobistego.

Wniosek o przysposobienie w Polsce jest niezbędny zawsze, gdy osoba lub małżonkowie zamierzają prawnie stać się rodzicami dziecka, które nie jest ich biologicznym potomkiem. Adopcja jest możliwa zarówno w przypadku dzieci wychowywanych przez rodziny zastępcze, przebywających w placówkach opiekuńczych, jak i dzieci pozostających pod opieką krewnych lub osób niespokrewnionych.

Najczęstszym scenariuszem jest przysposobienie dziecka z systemu pieczy zastępczej — dzieci umieszczonych w rodzinach zastępczych lub domach dziecka. Osoby zainteresowane adopcją zgłaszają się najpierw do ośrodka adopcyjnego (działającego na podstawie ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej), który prowadzi szkolenie i wydaje zaświadczenie kwalifikacyjne. Zaświadczenie ośrodka adopcyjnego jest warunkiem złożenia wniosku do sądu przy adopcji dziecka, z którym wnioskodawca nie pozostaje w bliskim związku.

Wniosek jest potrzebny również w sytuacji tzw. przysposobienia pasierbicznego — gdy jeden z małżonków adoptuje dziecko biologiczne drugiego małżonka. W takim przypadku wymóg uczestnictwa w szkoleniu ośrodka adopcyjnego może być wyłączony, jednak sąd nadal ocenia dobro dziecka i warunki opiekuńcze wnioskodawcy. Procedura jest wówczas zazwyczaj prostsza i szybsza.

Dodatkową przesłanką jest sytuacja, gdy piecza zastępcza trwa od dłuższego czasu i wnioskodawcy pragną zapewnić dziecku trwałość rodziny. Art. 114¹ § 1 k.r.o. wprowadza wymóg co najmniej rocznego bezpośredniego kontaktu wnioskodawcy z dzieckiem przed orzeczeniem przysposobienia — rodziny zastępcze spełniają ten warunek, co przyspiesza postępowanie. Adopcja jest też możliwa przez osobę samotną (art. 115 § 1 k.r.o.) — przysposabiać może jedna osoba, jeżeli jej kwalifikacje i warunki osobiste uzasadniają przekonanie, że będzie dobrym rodzicem. Warunkiem jest pełna zdolność do czynności prawnych i odpowiednia różnica wieku między przysposabiającym a dzieckiem — zazwyczaj 18 lat, lecz sąd ocenia to indywidualnie.

Wniosek o przysposobienie w Polsce musi zawierać kilka niezbędnych elementów, aby sąd opiekuńczy mógł sprawnie przeprowadzić postępowanie. Wzór z forms-legal.com prowadzi przez wszystkie wymagane części.

Pierwszym elementem jest prawidłowe oznaczenie sądu opiekuńczego — sądu rejonowego, Wydziału Rodzinnego i Nieletnich, właściwego według miejsca zamieszkania dziecka lub wnioskodawcy. Drugim elementem są dane wnioskodawcy lub wnioskodawców: imię i nazwisko, numer PESEL, adres zamieszkania. Przy przysposobieniu przez małżonków wniosek muszą złożyć oboje wspólnie (art. 115 § 1 k.r.o.) — przysposobienie przez jednego małżonka bez zgody drugiego jest niedopuszczalne, z wyjątkiem sytuacji gdy drugi małżonek nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych lub porozumienie między małżonkami napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody.

Trzecim kluczowym elementem są dane osoby mającej być przysposobioną: imię i nazwisko, data urodzenia, numer aktu urodzenia. Odpis skrócony aktu urodzenia dziecka jest obowiązkowym załącznikiem. Czwartym elementem jest opis więzi między wnioskodawcą a dzieckiem — sąd bada, czy istnieje realna relacja, która pozwoli na właściwe wypełnianie obowiązków rodzicielskich. Art. 114¹ § 1 k.r.o. wymaga, by przed orzeczeniem przysposobienia wnioskodawca sprawował przez co najmniej rok bezpośrednią pieczę nad dzieckiem — o ile dziecko zostało umieszczone przez sąd w rodzinie wnioskodawcy.

Piątym niezbędnym elementem jest wskazanie stanu udzielonych zgód. Zgodnie z art. 119 k.r.o. do przysposobienia potrzebna jest zgoda rodziców biologicznych, chyba że zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej albo są nieznani. Sąd może wyjątkowo orzec przysposobienie bez zgody rodziców, jeżeli ich zdolność do czynności prawnych jest ograniczona lub odmawiają zgody w sposób rażąco sprzeczny z dobrem dziecka (art. 119a k.r.o.). Jeśli dziecko ukończyło 13 lat, wymagana jest jego własna zgoda (art. 118 k.r.o.).

Szóstym elementem jest zaświadczenie ośrodka adopcyjnego. Ośrodek adopcyjny prowadzi szkolenie kandydatów, wydaje opinię kwalifikacyjną i zaświadczenie potwierdzające ukończenie szkolenia. Dokument ten jest niezbędnym załącznikiem w postępowaniu sądowym w przypadku adopcji dziecka niezwiązanego biologicznie z wnioskodawcą. Forms-legal.com przypomina, że opłata sądowa od wniosku o przysposobienie wynosi 200 zł (sprawa niemajątkowa z zakresu prawa rodzinnego) i należy ją uiścić przy złożeniu wniosku.

Wypełnianie wniosku o przysposobienie w Polsce wymaga wcześniejszego ukończenia procedury w ośrodku adopcyjnym (jeśli dotyczy) i zebrania wymaganych dokumentów. Wzór z forms-legal.com prowadzi przez kolejne sekcje.

W pierwszej sekcji wpisz nazwę sądu rejonowego i wydziału rodzinnego. Następnie podaj dane wnioskodawcy: imię i nazwisko, numer PESEL i adres zamieszkania. Jeśli wniosek składają małżonkowie wspólnie, wpisz dane obojga.

W drugiej sekcji wpisz dane dziecka: imię i nazwisko, datę urodzenia, numer aktu urodzenia i USC oraz aktualne miejsce pobytu (dom dziecka, rodzina zastępcza, piecza nieformalnych opiekunów). Przygotuj odpis skrócony aktu urodzenia dziecka jako załącznik.

W trzeciej sekcji wybierz rodzaj przysposobienia. Standardowo wnioskuje się o przysposobienie pełne (art. 121 k.r.o.). Opisz stan udzielonych zgód rodziców biologicznych: czy wyrazili zgodę przed sądem, czy zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej wyrokiem sądu, czy są nieznani. Jeśli dziecko ukończyło 13 lat, wskaż, kiedy i przed jakim sądem wyraziło zgodę.

W czwartej sekcji opisz więź z dzieckiem i warunki opiekuńcze. Podaj, od kiedy i w jakim charakterze wnioskodawca sprawuje opiekę nad dzieckiem (rodzina zastępcza, piecza na mocy orzeczenia sądu, opiekun faktyczny). Opisz warunki mieszkaniowe, sytuację finansową i zawodową oraz gotowość do pełnienia roli rodzica.

Na końcu wpisz miejscowość i datę, własnoręcznie podpisz wniosek i skompletuj załączniki: odpis skrócony aktu urodzenia dziecka, odpis skrócony aktu małżeństwa (jeśli małżonkowie), zaświadczenie ośrodka adopcyjnego, dokumenty potwierdzające pieczę, dowód uiszczenia opłaty sądowej 200 zł oraz odpis wniosku dla uczestników postępowania. Wniosek złóż w sądzie rejonowym lub prześlij przesyłką poleconą.

Postępowanie o przysposobienie podlega rygorystycznym wymogom materialnym i formalnym wynikającym z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz Kodeksu postępowania cywilnego.

Wymogi materialne (art. 114–119 k.r.o.): przysposobić można tylko osobę małoletnią (wyjątkowo pełnoletnią — art. 114 § 2 k.r.o.) i tylko dla jej dobra (art. 114 § 1 k.r.o.). Przysposabiający musi mieć pełną zdolność do czynności prawnych i kwalifikacje osobiste uzasadniające przekonanie, że będzie właściwie wywiązywał się z obowiązków (art. 115 § 1 k.r.o.). Wymagana jest odpowiednia różnica wieku między przysposabiającym a przysposabianym — zwyczajowo co najmniej 18 lat, oceniana przez sąd indywidualnie (art. 117 k.r.o.). Art. 114¹ § 1 k.r.o. wprowadza wymóg co najmniej rocznego bezpośredniego kontaktu, jeśli dziecko zostało umieszczone przez sąd w rodzinie wnioskodawcy.

Zgody: wymagana jest zgoda rodziców biologicznych (art. 119 k.r.o.), chyba że zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej albo są nieznani lub nie żyją. Sąd może wyjątkowo orzec przysposobienie bez zgody (art. 119a k.r.o.) — gdy rodzice nie mają pełnej zdolności lub odmawiają zgody rażąco sprzecznie z dobrem dziecka. Dziecko powyżej 13 roku życia musi wyrazić własną zgodę (art. 118 k.r.o.). Przy przysposobieniu pełnym nierozwiązywalnym wymagana jest uprzednia blankietowa zgoda rodziców (art. 119¹ k.r.o.).

Sąd właściwy: sąd rejonowy (sąd opiekuńczy) — Wydział Rodzinny i Nieletnich — miejsca zamieszkania osoby mającej być przysposobiona lub wnioskodawcy. Postępowanie toczy się w trybie nieprocesowym. Opłata sądowa wynosi 200 zł.

Najczęstszym błędem przy wniosku o przysposobienie w Polsce jest brak zaświadczenia ośrodka adopcyjnego. Kandydaci na rodziców adopcyjnych muszą ukończyć szkolenie w akredytowanym ośrodku i uzyskać opinię kwalifikacyjną. Złożenie wniosku bez tego dokumentu prowadzi do wezwania do uzupełnienia i opóźnienia postępowania.

Drugim błędem jest pominięcie kwestii zgód rodziców biologicznych lub błędne opisanie ich stanu. Wniosek musi precyzować, czy rodzice biologiczni wyrazili zgodę, kiedy i przed jakim sądem, czy zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej — z podaniem sygnatury i daty orzeczenia. Błędne lub niekompletne opisanie stanu zgód wymusza uzupełnienie i spowalnia postępowanie.

Trzecim błędem jest wnioskowanie o przysposobienie niepełne tam, gdzie wskazane jest pełne. Przysposobienie niepełne jest wyjątkiem stosowanym z ważnych powodów — w większości przypadków właściwe jest przysposobienie pełne, dające dziecku pełną stabilność rodzinną i majątkową. Czwartym błędem jest brak opisu rzeczywistej więzi z dzieckiem — sąd musi stwierdzić, że między wnioskodawcą a dzieckiem istnieje faktyczna relacja, a nie tylko formalne umocowanie. Wniosek powinien zawierać konkretny opis opieki, codziennej relacji i zaangażowania. Piątym błędem jest złożenie wniosku przez jednego małżonka bez współudziału drugiego, co jest niedopuszczalne (art. 115 § 1 k.r.o.) — małżonkowie muszą działać wspólnie.