---
title: "Umowa o pracę na zastępstwo"
url: "https://forms-legal.com/pl/polska/employment/contracts/umowa-o-prace-na-zastepstwo"
description: "Umowa o pracę na zastępstwo w Polsce to szczególny rodzaj umowy na czas określony, uregulowany w art. 25¹ § 4 pkt 1 Kodeksu pracy (ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r., Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141 ze zm.), zawierany wyłącznie w celu zastąpienia pracownika nieobecnego w pracy z przyczyn usprawiedliwionych."
language: "pl"
jurisdiction: "Polska"
category: "Zatrudnienie / Umowy o Pracę"
primaryStatute: "Kodeks pracy — art. 25 § 1 i art. 25¹ § 4 pkt 1 (ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r.)"
dateModified: "2026-11-01"
maintainer: "Vladislav Sergienko, founder (not a lawyer)"
---

# Umowa o pracę na zastępstwo

- Polska · Zatrudnienie / Umowy o Pracę
- Podstawa prawna: Kodeks pracy — art. 25 § 1 i art. 25¹ § 4 pkt 1 (ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r.)

## Czym jest Umowa o pracę na zastępstwo?

Umowa o pracę na zastępstwo w Polsce to szczególny rodzaj umowy na czas określony, uregulowany w art. 25¹ § 4 pkt 1 Kodeksu pracy (ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r., Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141 ze zm.), zawierany wyłącznie w celu zastąpienia pracownika nieobecnego w pracy z przyczyn usprawiedliwionych. Dokument ten stanowi jedno z ustawowych wyłączeń spod generalnych ograniczeń zatrudnienia terminowego — zasady „3 i 33” z art. 25¹ § 1 KP, przewidującej limit 33 miesięcy łącznego okresu i 3 kolejnych umów na czas określony.

Podstawą prawną wyłączenia jest art. 25¹ § 4 pkt 1 Kodeksu pracy, który enumeratywnie wymienia sytuacje, w których pracodawca może zawierać umowy na czas określony bez wspomnianych ograniczeń. Zastępstwo nieobecnego pracownika spełnia ten warunek, gdy nieobecność wynika z przyczyny usprawiedliwionej — najczęściej urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego (art. 180-182¹ᵃ KP), urlopu wychowawczego (art. 186 KP), urlopu bezpłatnego (art. 174 KP) lub długotrwałej choroby. W odróżnieniu od zwykłej umowy na czas określony umowa na zastępstwo nie wymaga wskazania konkretnej daty końcowej — rozwiązuje się automatycznie z chwilą powrotu zastępowanego pracownika do pracy (art. 30 § 1 pkt 4 KP).

Wymóg formalny umowy na zastępstwo wynika z art. 29 KP — dokument powinien zawierać oznaczenie stron, datę zawarcia, dzień rozpoczęcia pracy, rodzaj pracy, miejsce wykonywania, wymiar czasu pracy, wynagrodzenie oraz — co kluczowe dla tego rodzaju umowy — wyraźne wskazanie zastępowanego pracownika i przyczyny jego nieobecności. Bez tego elementu umowa mogłaby zostać potraktowana jako zwykła umowa na czas określony, podlegająca limitom z art. 25¹ § 1 KP. Zgodnie z art. 29 § 1¹ KP w umowie zawartej w tym celu określa się ten cel, czyli wskazuje zastępowanego pracownika i przyczynę jego nieobecności.

Umowa na zastępstwo wpisuje się w szeroki system ochrony pracowniczej Kodeksu pracy. Pracownik zastępujący korzysta z pełni praw pracowniczych: prawa do wynagrodzenia nie niższego od minimalnego (ustawa z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę), urlopu wypoczynkowego proporcjonalnie do przepracowanego okresu (art. 154 KP), ochrony na podstawie przepisów BHP (art. 207 KP) oraz ubezpieczeń społecznych w ZUS. Pracodawca zgłasza pracownika zastępującego do ubezpieczeń (formularz ZUS ZUA) w ciągu 7 dni od rozpoczęcia pracy. Spory wynikające z umowy na zastępstwo rozpatrują sądy pracy — wydziały pracy Sądu Rejonowego lub Sądu Okręgowego, zależnie od wartości przedmiotu sporu.

## Kiedy potrzebujesz Umowa o pracę na zastępstwo?

Umowa o pracę na zastępstwo w Polsce jest potrzebna za każdym razem, gdy pracodawca musi zapewnić ciągłość pracy na stanowisku czasowo opuszczonym przez pracownika korzystającego z usprawiedliwionej nieobecności.

Najczęstszy przypadek to nieobecność pracownicy w ciąży i po porodzie — urlop macierzyński trwa od 20 tygodni (jedno dziecko) do 37 tygodni (pięcioro i więcej dzieci) na mocy art. 180 § 1 KP, a urlop rodzicielski przedłuża nieobecność o kolejne 41 lub 43 tygodnie (art. 182¹ᵃ KP). Łącznie może to oznaczać ponad rok nieobecności, podczas gdy przedsiębiorstwo potrzebuje kogoś do obsadzenia stanowiska. Pracodawca, stosując umowę na zastępstwo, zyskuje pewność, że nie naruszy ograniczeń art. 25¹ KP, niezależnie od długości nieobecności.

Drugi częsty powód to urlop wychowawczy. Zgodnie z art. 186 KP urlop wychowawczy trwa do 36 miesięcy, udzielany na dziecko do ukończenia 6. roku życia. Pracodawca nie może zmusić pracownika do powrotu przed końcem urlopu (art. 186⁴ KP), więc zastępstwo staje się jedyną możliwością pokrycia wakatu bez naruszenia limitów umów terminowych.

Umowa na zastępstwo jest również właściwym instrumentem przy długotrwałej niezdolności do pracy spowodowanej chorobą. Zgodnie z art. 53 § 1 pkt 1 KP pracodawca może rozwiązać umowę bez wypowiedzenia z chorym pracownikiem dopiero po upływie określonego okresu niezdolności do pracy (3 miesiące przy stażu krótszym niż 6 miesięcy, a przy dłuższym stażu — łączny okres pobierania wynagrodzenia chorobowego, zasiłku i przez pierwsze 3 miesiące świadczenia rehabilitacyjnego). W tym czasie zastępstwo pozostaje jedyną możliwością legalnego obsadzenia stanowiska.

Warto pamiętać, że umowa na zastępstwo jest wykluczona w sytuacjach, gdy pracodawca zatrudnia osobę na nowo utworzonym stanowisku lub gdy nieobecność zastępowanego pracownika nie jest usprawiedliwiona. W takich przypadkach właściwą formą jest zwykła umowa na czas określony (z uwzględnieniem limitów) lub umowa na czas nieokreślony.

## Co powinien zawierać Umowa o pracę na zastępstwo

Umowa o pracę na zastępstwo w Polsce musi zawierać elementy obligatoryjne wynikające z art. 29 KP oraz element konstytutywny dla tego rodzaju umowy — wskazanie zastępowanego pracownika.

Oznaczenie stron: pełna identyfikacja pracodawcy (nazwa, adres siedziby, NIP, REGON, numer KRS lub wpis do CEIDG, osoba uprawniona do reprezentacji na podstawie art. 3¹ KP) oraz pracownika zastępującego (imię, nazwisko, PESEL, adres zamieszkania). Dane pozyskuje się zgodnie z art. 22¹ KP, a numer PESEL — po nawiązaniu stosunku pracy.

Wskazanie zastępowanego pracownika: imię, nazwisko oraz przyczyna nieobecności. Jest to kluczowy element odróżniający umowę na zastępstwo od zwykłej umowy na czas określony. Brak tego elementu może spowodować zakwestionowanie przez Państwową Inspekcję Pracy lub sąd pracy skuteczności wyłączenia spod limitów art. 25¹ § 1 KP.

Warunek zakończenia umowy: zamiast daty końcowej wskazuje się zdarzenie, które umowę rozwiązuje — powrót zastępowanego pracownika do pracy. Umowa rozwiązuje się z mocy prawa w dniu tego powrotu (art. 30 § 1 pkt 4 KP), bez potrzeby składania odrębnego oświadczenia.

Rodzaj pracy i miejsce wykonywania: stanowisko lub funkcja (art. 29 § 1 pkt 1 KP) oraz miejsce pracy. Nie muszą być identyczne z tymi zajmowanymi przez zastępowanego pracownika — pracodawca może zatrudnić zastępcę na innym stanowisku, jeżeli faktycznie obsadza wakujące miejsce pracy.

Wymiar czasu pracy i wynagrodzenie: wymiar etatu (pełny lub ułamkowy) z uwzględnieniem norm z art. 129 KP oraz wynagrodzenie zasadnicze brutto nie niższe niż minimalne wynagrodzenie ogłaszane corocznie przez Radę Ministrów. Wynagrodzenie podlega ochronie z art. 84-91 KP.

Cel zawarcia umowy i brak zawiadomienia PIP: art. 29 § 1¹ KP wymaga określenia w umowie celu jej zawarcia, czyli wskazania zastępowanego pracownika i przyczyny nieobecności. Zawiadomienie okręgowego inspektora pracy w terminie 5 dni roboczych (art. 25¹ § 5 KP) dotyczy wyłącznie umów z art. 25¹ § 4 pkt 4 KP, a nie umów na zastępstwo.

Okres wypowiedzenia: umowa na zastępstwo może być wypowiedziana z zachowaniem terminów z art. 36 § 1 KP — 2 tygodnie, 1 miesiąc lub 3 miesiące, zależnie od stażu u danego pracodawcy.

## Jak wypełnić Umowa o pracę na zastępstwo

Wypełnianie umowy o pracę na zastępstwo w Polsce przebiega podobnie jak standardowej umowy o pracę, jednak wymaga szczególnej uwagi w zakresie danych dotyczących nieobecnego pracownika i warunku rozwiązania.

Krok 1 — dane pracodawcy. Wpisz pełną nazwę firmy zgodną z KRS lub CEIDG, adres siedziby, numer NIP oraz osobę uprawnioną do podpisania umowy (art. 3¹ KP). W przypadku spółki z o.o. organem uprawnionym jest zarząd działający zgodnie z art. 201 Kodeksu spółek handlowych.

Krok 2 — dane pracownika zastępującego. Podaj imię, nazwisko, numer PESEL (po nawiązaniu stosunku pracy — art. 22¹ § 3 KP) oraz adres zamieszkania. Upewnij się, że pracownik posiada aktualne orzeczenie lekarskie o braku przeciwwskazań do pracy na danym stanowisku (art. 229 KP), wydane przez lekarza medycyny pracy.

Krok 3 — dane nieobecnego pracownika. Wpisz imię i nazwisko zastępowanego pracownika oraz wskaż przyczynę nieobecności (np. urlop macierzyński na podstawie art. 180 KP, urlop wychowawczy na podstawie art. 186 KP). Ten element jest konstytutywny dla umowy na zastępstwo.

Krok 4 — warunek zakończenia. Opisz zdarzenie kończące umowę: powrót zastępowanego pracownika do pracy lub inny warunek związany z ustaniem przyczyny nieobecności. Unikaj wskazywania konkretnej daty końcowej — umowa na zastępstwo powinna się rozwiązywać przez zdarzenie, a nie upływ terminu, co pozwala uniknąć sytuacji, gdy zastępowany pracownik wróci wcześniej lub później.

Krok 5 — stanowisko i wynagrodzenie. Określ stanowisko lub zakres obowiązków pracownika zastępującego oraz wynagrodzenie zasadnicze brutto. Pracodawca nie jest zobowiązany przyznać wynagrodzenia równego wynagrodzeniu zastępowanego pracownika, jednak wysokość nie może być niższa od minimalnego wynagrodzenia.

Krok 6 — brak zawiadomienia PIP. Umowa na zastępstwo z art. 25¹ § 4 pkt 1 KP nie wymaga zawiadomienia okręgowego inspektora pracy; obowiązek z art. 25¹ § 5 KP dotyczy umów zawieranych z obiektywnych przyczyn po stronie pracodawcy (pkt 4). Sprawdź natomiast, czy w umowie wskazano zastępowanego pracownika i przyczynę jego nieobecności (art. 29 § 1¹ KP).

Krok 7 — zgłoszenie do ZUS. Zgłoś pracownika zastępującego do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych na formularzu ZUS ZUA w ciągu 7 dni od dnia rozpoczęcia pracy.

## Wymogi prawne dla Umowa o pracę na zastępstwo

Umowa o pracę na zastępstwo w Polsce podlega rygorystycznym wymaganiom formalnym wynikającym z Kodeksu pracy, których niedopełnienie może skutkować sankcjami wobec pracodawcy lub zakwestionowaniem skuteczności wyłączenia spod limitów umów terminowych.

Podstawa wyłączenia — art. 25¹ § 4 pkt 1 KP: umowa na zastępstwo stanowi wyjątek od zasady „3 i 33” tylko wtedy, gdy zawarta jest w wyraźnym celu zastąpienia nieobecnego pracownika. Przyczyna nieobecności musi być usprawiedliwiona — bezpodstawna absencja zastępowanego pracownika nie uprawnia do skorzystania z wyłączenia.

Cel umowy i zawiadomienie PIP — art. 29 § 1¹ i art. 25¹ § 5 KP: w umowie zawartej w celu zastępstwa określa się ten cel, czyli zastępowanego pracownika i przyczynę nieobecności. Zawiadomienie właściwego okręgowego inspektora pracy w terminie 5 dni roboczych od zawarcia umowy dotyczy wyłącznie umów zawieranych z obiektywnych przyczyn po stronie pracodawcy (art. 25¹ § 4 pkt 4 KP); jego brak jest wykroczeniem z art. 281 § 1 pkt 1a KP.

Forma pisemna i obowiązek informacyjny — art. 29 § 2-3 KP: umowę zawiera się na piśmie. W terminie 7 dni od dopuszczenia do pracy pracodawca przekazuje pracownikowi pisemną informację o warunkach zatrudnienia, obejmującą m.in. normy czasu pracy, częstotliwość wypłaty wynagrodzenia i wymiar urlopu.

Ochrona szczególna pracownika zastępującego: pracownik na zastępstwie korzysta z pełnej ochrony antydyskryminacyjnej (art. 18³ᵃ KP), ochrony związanej z rodzicielstwem (art. 177 KP dla pracownicy w ciąży — co paradoksalnie może oznaczać, że pracodawca nie wypowie umowy do porodu), zakazu dyskryminacji ze względu na formę zatrudnienia (art. 18³ᵃ § 1 KP).

Rzeczywisty cel zatrudnienia: umowa na zastępstwo korzysta z wyłączenia z art. 25¹ § 4 pkt 1 KP tylko wtedy, gdy faktycznie służy zastąpieniu nieobecnego pracownika; decyduje rzeczywisty cel zatrudnienia, a nie nazwa nadana umowie przez strony.

## Najczęstsze błędy w Umowa o pracę na zastępstwo

Przy zawieraniu umowy o pracę na zastępstwo w Polsce pracodawcy popełniają błędy, które mogą skutkować potraktowaniem umowy jako zwykłej umowy na czas określony z limitami art. 25¹ § 1 KP lub narażają na sankcje ze strony Państwowej Inspekcji Pracy.

1. Brak wskazania zastępowanego pracownika. Pominięcie imienia i nazwiska osoby zastępowanej jest najczęstszym błędem — bez tego elementu umowa nie korzysta z wyłączenia z art. 25¹ § 4 pkt 1 KP. Prawidłowe rozwiązanie: zawsze imiennie wskazywać zastępowanego pracownika i przyczynę jego nieobecności.

2. Wskazanie daty końcowej zamiast warunku. Zastępowanie warunku (powrót pracownika) datą kalendarzową powoduje, że umowa rozwiąże się przed faktycznym powrotem lub będzie wymagała aneksowania przy przedłużeniu nieobecności. Prawidłowe rozwiązanie: jako warunek zakończenia wskazać zdarzenie faktyczne — powrót do pracy.

3. Mylenie umowy na zastępstwo z umową zawieraną z obiektywnych przyczyn. Zawiadomienie okręgowego inspektora pracy w terminie 5 dni roboczych (art. 25¹ § 5 KP) dotyczy wyłącznie umów z art. 25¹ § 4 pkt 4 KP; umowa na zastępstwo takiego zawiadomienia nie wymaga, ale musi wskazywać zastępowanego pracownika (art. 29 § 1¹ KP). Prawidłowe rozwiązanie: do umowy na zastępstwo stosować art. 25¹ § 4 pkt 1 KP i nie powoływać się na przyczyny z pkt 4.

4. Zatrudnienie bez aktualnych badań lekarskich. Dopuszczenie pracownika zastępującego do pracy bez orzeczenia z medycyny pracy (art. 229 KP) jest wykroczeniem i naraża pracodawcę na odpowiedzialność cywilną w razie wypadku. Prawidłowe rozwiązanie: skierować pracownika na badania wstępne przed dopuszczeniem do pracy.

5. Brak zgłoszenia do ZUS w terminie. Przekroczenie 7-dniowego terminu zgłoszenia do ubezpieczeń skutkuje zaległościami składkowymi i odsetkami. Prawidłowe rozwiązanie: formularz ZUS ZUA złożyć niezwłocznie po podpisaniu umowy.

## Najczęściej zadawane pytania

### Czym różni się umowa na zastępstwo od zwykłej umowy na czas określony?

Umowa na zastępstwo stanowi szczególny rodzaj umowy na czas określony, wymieniony w art. 25¹ § 4 pkt 1 Kodeksu pracy. Kluczowa różnica polega na tym, że umowa na zastępstwo jest zawierana wyłącznie w celu zastąpienia konkretnego, imiennie wskazanego pracownika, nieobecnego z usprawiedliwionych przyczyn (np. urlop macierzyński, wychowawczy, długotrwała choroba). Dzięki temu nie podlega ograniczeniom dotyczącym łącznego czasu zatrudnienia (33 miesięcy) ani liczby umów (3 umów) z art. 25¹ § 1 KP. Umowa ta rozwiązuje się automatycznie z dniem powrotu zastępowanego pracownika, nie wymaga wskazywania daty końcowej. Umowa na zastępstwo nie wymaga zawiadomienia Państwowej Inspekcji Pracy — obowiązek z art. 25¹ § 5 KP dotyczy umów zawieranych z obiektywnych przyczyn po stronie pracodawcy (art. 25¹ § 4 pkt 4 KP). Zwykła umowa na czas określony nie wymaga natomiast wskazania celu ani zastępowanej osoby, lecz podlega limitom 33 miesięcy i 3 umów.

### Czy umowa na zastępstwo może trwać dłużej niż 33 miesiące?

Tak. Umowa o pracę na zastępstwo jest wyłączona spod limitu 33 miesięcy i 3 umów na mocy art. 25¹ § 4 pkt 1 Kodeksu pracy. Wyłączenie to ma zastosowanie, jeśli umowa jest zawarta w celu zastąpienia nieobecnego pracownika, przyczyna nieobecności jest usprawiedliwiona oraz w umowie wskazano ten cel (art. 29 § 1¹ KP). Oznacza to, że nawet kilkuletni urlop wychowawczy zastępowanego pracownika (do 36 miesięcy na mocy art. 186 KP) uprawnia do zawarcia umowy na zastępstwo bez obawy o przekroczenie limitów czasowych.

### Co się dzieje z umową na zastępstwo, gdy zastępowany pracownik nie wraca do pracy?

Jeżeli zastępowany pracownik nie wraca do pracy — np. zrezygnuje ze stanowiska, rozwiąże umowę za porozumieniem stron lub umowa z nim wygaśnie — umowa na zastępstwo nie rozwiązuje się automatycznie. W takiej sytuacji pracodawca powinien podjąć decyzję co do dalszego zatrudnienia pracownika zastępującego: albo zawrzeć nową umowę o pracę (na czas określony lub nieokreślony), albo rozwiązać umowę na zastępstwo z zachowaniem okresu wypowiedzenia z art. 36 § 1 Kodeksu pracy. Brak działania nie powoduje przekształcenia umowy w stosunek pracy na czas nieokreślony — jednak pracownik może w takiej sytuacji skierować sprawę do sądu pracy, powołując się na realia zatrudnienia.

### Czy pracownikowi na zastępstwie przysługuje urlop wypoczynkowy?

Tak. Pracownik zatrudniony na podstawie umowy na zastępstwo nabywa prawo do urlopu wypoczynkowego na takich samych zasadach jak każdy inny pracownik (art. 152 KP). W pierwszym roku pracy prawo do urlopu nabywa się z upływem każdego miesiąca pracy w wymiarze 1/12 rocznego wymiaru urlopu (art. 153 KP). W kolejnych latach przysługuje pełny wymiar — 20 dni przy stażu poniżej 10 lat lub 26 dni przy stażu co najmniej 10 lat (art. 154 KP). Jeżeli pracownik nie zdąży wykorzystać urlopu przed rozwiązaniem umowy, pracodawca ma obowiązek wypłacenia ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop (art. 171 KP).

### Czy pracodawca musi zawiadomić PIP o zawarciu umowy na zastępstwo?

Nie. Art. 25¹ § 5 Kodeksu pracy nakłada na pracodawcę obowiązek zawiadomienia właściwego okręgowego inspektora pracy w terminie 5 dni roboczych od zawarcia umowy, ale tylko w przypadku umów zawieranych z obiektywnych przyczyn leżących po stronie pracodawcy (art. 25¹ § 4 pkt 4 KP). Umowa na zastępstwo z art. 25¹ § 4 pkt 1 KP nie wymaga takiego zawiadomienia. Pracodawca powinien natomiast wskazać w umowie zastępowanego pracownika i przyczynę jego nieobecności (art. 29 § 1¹ KP). Niedopełnienie obowiązku zawiadomienia przy umowach z pkt 4 jest wykroczeniem z art. 281 § 1 pkt 1a KP zagrożonym karą grzywny od 2000 do 60 000 zł.

### Jakie są okresy wypowiedzenia umowy na zastępstwo?

Okresy wypowiedzenia umowy o pracę na zastępstwo wynikają z ogólnych przepisów art. 36 § 1 Kodeksu pracy — takich samych jak dla umów na czas określony i nieokreślony. Wynoszą one: 2 tygodnie przy stażu u danego pracodawcy krótszym niż 6 miesięcy, 1 miesiąc przy stażu co najmniej 6 miesięcy, 3 miesiące przy stażu co najmniej 3 lata. Oświadczenie o wypowiedzeniu musi być złożone na piśmie (art. 30 § 3 KP). Należy pamiętać, że pracownicy w ciąży korzystają z ochrony przed wypowiedzeniem na podstawie art. 177 KP — zatem jeżeli pracownica zastępująca zajdzie w ciążę, pracodawca nie będzie mógł jej wypowiedzieć umowy do dnia porodu, nawet jeżeli zastępowany pracownik powróci do pracy.

### Czy można zawrzeć kilka umów na zastępstwo z tym samym pracownikiem?

Tak, ponieważ umowa na zastępstwo jest wyłączona spod limitu 3 umów z art. 25¹ § 1 Kodeksu pracy, o ile każda kolejna umowa jest zawierana w celu zastąpienia nieobecnego pracownika z uzasadnionej przyczyny i spełnione są pozostałe warunki wyłączenia (wskazanie celu w umowie). Pracodawca może zatem zawrzeć z tym samym pracownikiem wiele umów na zastępstwo, jeżeli kolejne nieobecności różnych zastępowanych pracowników uzasadniają takie zatrudnienie. Nie jest jednak dopuszczalne nadużywanie tej instytucji w celu obejścia przepisów o ochronie trwałości zatrudnienia — w razie stwierdzenia nadużycia sąd pracy lub Państwowa Inspekcja Pracy może uznać faktyczne zatrudnienie za nawiązane na czas nieokreślony.

Wersja do wypełnienia (PDF lub Word): [Pobierz bezpłatny wzór](https://forms-legal.com/pl/polska/employment/contracts/umowa-o-prace-na-zastepstwo)

Informacje ogólne, nie porada prawna — zobacz naszą [politykę rzetelności i redakcji](https://forms-legal.com/accuracy-policy). Przed skorzystaniem sprawdź, czy przywołany przepis nadal obowiązuje.
